Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §9.3.5.pr-9.3.5.13

分割居住者の責任帰属と庇への危険物設置の禁止

1579 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

階上室からの落下物や流出物に関する責任の帰属関係を解説し、軒や庇への危険物の設置を禁じる法務官の告示とその解釈について詳述する。

[ULPIANUS libro uicensimo tertio ad edictum. ] §9.3.5.prSi uero plures diuiso inter se cenaculo habitent, actio in eum solum datur, qui inhabitabat eam partem, unde effusum est.
[ウリピアヌス、告示注解第23巻より] しかし、もし複数人が階上室を互いに分割して居住しているならば、訴えは、そこから物が流し落とされた部分に居住していた者に対してのみ与えられる。
§9.3.5.1Si quis gratuitas habitationes dederit libertis et clientibus uel suis uel uxoris, ipsum eorum nomine teneri Trebatius ait: quod uerum est.
もし誰かが、自分または妻の解放奴隷やクリエンテスに無料の住居を与えたなら、彼らの名において彼自身が責任を負うとトレバティウスは言う。 これは正しい。
idem erit dicendum et si quis amicis suis modica hospitiola distribuerit.
誰かが自分の友人にささやかな宿舎を分配した場合にも同じことが言われるべきである。
nam et si quis cenaculariam exercens ipse maximam partem cenaculi habeat, solus tenebitur: sed si quis cenaculariam exercens modicum sibi hospitium retinuerit, residuum locauerit pluribus, omnes tenebuntur quasi in hoc cenaculo habitantes, unde deiectum effusumue est.
というのも、誰かが階上室の賃貸業を営み、自ら階上室の大部分を占有しているなら、彼一人が責任を負うが、もし賃貸業を営む者が自分用にささやかな宿舎を留め置き、残りを複数人に賃貸しているなら、そこから物が投げ落とされ、または流し落とされたその階上室に住む者として、全員が責任を負うからである。
§9.3.5.2Interdum tamen, quod sine captione actoris fiat, oportebit praetorem aequitate motum in eum potius dare actionem, ex cuius cubiculo uel exedra deiectum est, licet plures in eodem cenaculo habitent: quod si ex mediano cenaculi quid deiectum sit, uerius est omnes teneri.
しかしながら時には、原告の不利益にならないよう、法務官は衡平に促されて、たとえ同じ階上室に複数人が住んでいるとしても、そこから物が投げ落とされた個室または客間の居住者に対して優先して訴えを与えるのが適切であろう。 これに対し、もし階上室の共有スペースから何かが投げ落とされたなら、全員が責任を負うとする方がより正しい。
§9.3.5.3Si horrearius aliquid deiecerit uel effuderit aut conductor apothecae uel qui in hoc dumtaxat conductum locum habebat, ut ibi opus faciat uel doceat, in factum actioni locus est, etiam si quis operantium deiecerit uel effuderit uel si quis discentium.
もし倉庫の管理人、または店舗の賃借人、あるいは単にそこで作業をしたり教えたりするために賃借した場所を有している者が、何らかのものを投げ落とし、または流し落としたなら、働く者のうちの誰か、または学ぶ者のうちの誰かが投げ落とし、または流し落とした場合であっても、事実に基づく訴えが認められる。
§9.3.5.4Cum autem legis Aquiliae actione propter hoc quis condemnatus est, merito ei, qui ob hoc, quod hospes uel quis alius de cenaculo deiecit, in factum dandam esse Labeo dicit aduersus deiectorem, quod uerum est.
ところで、これに関してアクィリウス法に基づく訴えによって誰かが有罪判決を受けたとき、客または他の誰かが階上室から投げ落としたという理由で[責任を問われた]者に対して、投げ落とした者に対する事実に基づく訴えが与えられるべきだとラベオは言うが、これは正しい。
plane si locauerat deiectori, etiam ex locato habebit actionem.
明らかに、もし彼が投げ落とした者に賃貸していたのであれば、彼は賃貸の訴えをも有するであろう。
§9.3.5.5Haec autem actio, quae competit de effusis et deiectis, perpetua est et heredi competit, in heredem uero non datur.
ところで、流出物および投下物に関して認められるこの訴えは、永続的であり、相続人に認められるが、相続人に対しては与えられない。
quae autem de eo competit, quod liber perisse dicetur, intra annum dumtaxat competit, neque in heredem datur neque heredi similibusque personis: nam est poenalis et popularis: dummodo sciamus ex pluribus desiderantibus hanc actionem ei potissimum dari debere cuius interest uel qui adfinitate cognationeue defunctum contingat.
これに対し、自由人が死亡したとされる場合に認められる訴えは、1年以内に限り認められ、相続人に対しては与えられず、相続人やそれに類する人々にも与えられない。 なぜなら、これは罰金的かつ民衆的な訴えだからである。 ただし、この訴えを求める複数の希望者のうち、利益関係を有する者、あるいは姻戚関係や血縁関係で故人に連なる者に優先して与えられるべきであることを我々は知っておかねばならない。
sed si libero nocitum sit, ipsi perpetua erit actio: sed si alius uelit experiri, annua erit haec actio, nec enim heredibus iure hereditario competit, quippe quod in corpore libero damni datur, iure hereditario transire ad successores non debet, quasi non sit damnum pecuniarium, nam ex bono et aequo oritur.
しかし、もし自由人が負傷したのであれば、本人に対しては訴えは永続的となる。 しかし、他の者が訴えを提起しようとするなら、この訴えは1年のものとなる。 というのも、相続人に対して相続権に基づいて認められるわけではないからである。 なぜなら、自由な身体に加えられた損害は、金銭的損害ではないかのように、相続権に基づいて後継者に移転すべきではないからであり、それは善と衡平から生じるからである。
§9.3.5.6Praetor ait: 'Ne quis in suggrunda protectoue supra eum locum, qua uolgo iter fiet inue quo consistetur, id positum habeat, cuius casus nocere cui possit.
法務官は言う。 「何人も、一般に人々が通り、またはそこに立ち止まる場所の上の軒または庇に、落下によって誰かに危害を及ぼしうるような物を置いた状態にしておいてはならない。
qui aduersus ea fecerit, in eum solidorum decem in factum iudicium dabo.
これに反した行為をした者に対して、私は10ソリドゥスの事実に基づく訴訟を与える。
si seruus insciente domino fecisse dicetur, aut noxae dedi iubebo. '
もし奴隷が主人の知らぬ間にそれを行ったとされるならば、私は奴隷を補償として引き渡すよう命じる。
§9.3.5.7Hoc edictum superioris portio est: consequens etenim fuit praetorem etiam in hunc casum prospicere, ut, si quid in his partibus aedium periculose positum esset, non noceret.
」この告示は前述のものの部分である。 というのも、法務官がこの場合をも見越し、建物のこれらの部分に危険な状態で置かれた物があっても、危害を及ぼさないようにすることは論理的帰結であったからである。
§9.3.5.8Ait praetor: 'ne quis in suggrunda protectoue.
法務官は言う。 「何人も軒または庇に。
' haec uerba 'ne quis' ad omnes pertinent uel inquilinos uel dominos aedium, siue inhabitent siue non, habent tamen aliquid expositum his locis.
」この「何人も」という言葉は、借家人または建物の所有者のすべてに当てはまる。 彼らが居住しているか否かを問わず、とにかくこれらの場所に何かを置いた状態にしている場合である。
§9.3.5.9'Supra eum locum, qua uolgo iter fieret inue quo consistetur, id positum habeat.
「一般に人々が通り、またはそこに立ち止まる場所の上に、それを置いた状態にしておくこと。
' accipere debemus positum siue in habitationis uel cenaculi, siue etiam in horrei uel cuius alterius aedificii.
」我々は「置かれた」ということを、住居や階上室においてであれ、あるいは倉庫やその他の建物の軒や庇においてであれ、理解しなければならない。
§9.3.5.10Positum habere etiam is recte uidetur, qui ipse quidem non posuit, uerum ab alio positum patitur: quare si seruus posuerit, dominus autem positum patiatur, non noxali iudicio dominus, sed suo nomine tenebitur.
自らは置かなかったものの、他人が置いた状態を容認している者も、正当に「置いた状態にしている」とみなされる。 したがって、もし奴隷が置き、主人がその置かれた状態を容認しているなら、主人は加害訴訟によってではなく、自身の名において責任を負うことになる。
§9.3.5.11Praetor ait 'cuius casus nocere posset'.
法務官は「その落下が危害を及ぼしうるもの」と言う。
ex his uerbis manifestatur non omne quidquid positum est, sed quidquid sic positum est, ut nocere possit, hoc solum prospicere praetorem, ne possit nocere: nec spectamus ut noceat, sed omnino si nocere possit, edicto locus sit.
これらの言葉から、置かれているすべての物ではなく、危害を及ぼしうるように置かれている物だけを、法務官は危害を及ぼさないようにと見越していることが明らかである。 また、危害を及ぼすかどうかを検討するのではなく、総じて危害を及ぼしうるのであれば告示が適用される。
coercetur autem, qui positum habuit, siue nocuit id quod positum erat siue non nocuit.
さらに、置いた状態にしていた者は、置かれていた物が危害を及ぼしたか否かにかかわらず、制裁を受ける。
§9.3.5.12Si id quod positum erat deciderit et nocuerit, in eum competit actio qui posuit, non in eum qui habitauerit, quasi haec actio non sufficiat, quia positum habuisse non utique uidetur qui posuit, nisi uel dominus fuit aedium uel inhabitator.
もし置かれていた物が落下して危害を及ぼしたなら、居住していた者に対してではなく、置いた者に対して訴えが認められる。 それはあたかもこの訴えだけでは不十分であるかのようである。 なぜなら、建物の所有者または居住者でない限り、置いた者が必ずしも「置いた状態にしていた」とはみなされないからである。
nam et cum pictor in pergula clipeum uel tabulam expositam habuisset eaque excidisset et transeunti damni quid dedisset, servius respondit ad exemplum huius actionis dari oportere actionem: hanc enim non competere palam esse, quia neque in suggrunda neque in protecto tabula fuerat posita.
実際、画家がバルコニーに盾や画板を展示しており、それが落下して通行人に何らかの損害を与えたとき、セルウィウスは、この訴えにならった訴えが与えられるべきであると回答した。 というのも、この訴え自体は認められないことが明らかだからである。 なぜなら、画板は軒にも庇にも置かれていなかったからである。
idem seruandum respondit et si amphora ex reticulo suspensa decidisset et damni dedisset, quia et legitima et honoraria actio deficit.
同じことが、もし網から吊り下げられたアンフォラが落下して損害を与えた場合にも遵守されるべきだと彼は回答した。 なぜなら、法律上の訴えも執政官法上の訴えも欠けているからである。
§9.3.5.13Ista autem actio popularis est et heredi similibusque competit, in heredes autem non competit, quia poenalis est.
ところで、この訴えは民衆訴訟であり、相続人およびこれに類する人々に認められるが、相続人に対しては認められない。 なぜなら、それは罰金的なものだからである。

語釈・文法注

  1. 9.3.5.1ipsum eorum nomine teneri — 主節の主語である住居の提供者(ipsum)が、提供された解放奴隷やクリエンテス(eorum)の責任に関して直接義務を負う(teneri)ことを示す。
  2. 9.3.5.2quod sine captione actoris fiat — 接続法 fiat を伴う制限的な関係節、または「〜する限りにおいて」を意味する接続詞 quod の節。captio は原告にとっての不利益や欺瞞を指し、真の責任者が特定できないことによる原告の不利益を防ぐための衡平法上の配慮を述べている。
  3. 9.3.5.4merito ei, qui ... dandam esse Labeo dicit — dandam esse [actionem] の意味上の主語(与格)は ei であり、これに qui 以下の関係節が係る。Labeo dicit が主節で、dandam esse 以下が対格不定詞構文(対格の actionem は省略されている)。
  4. 9.3.5.5quippe quod in corpore libero damni datur — quippe quod は因果関係を強調する(「なぜなら〜だから」)。damni は quod にかかる部分属格(partitive genitive)で、「自由な身体に加えられるいかなる損害も」というニュアンスを示す。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §9.3.5.pr-9.3.5.13. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:9.3.5.pr-9.3.5.13

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。