[ALFENUS libro secundo digestorum. ] §9.2.52.prSi ex plagis servus mortuus esset neque id medici inscienta aut domini neglegentia accidisset, recte de iniuria occiso eo agitur.
[アルフェーヌス、学説彙纂第2巻] もし傷によって奴隷が死亡し、それが医師の未熟や主人の怠慢によって生じたのでないならば、彼が不法に殺害されたことについて正当に訴えが提起される。
§9.2.52.1Tabernarius in semita noctu supra lapidem lucernam posuerat: quidam praeteriens eam sustulerat: tabernarius eum consecutus lucernam reposcebat et fugientem retinebat: ille flagello, quod in manu habebat, in quo dolor inerat, verberare tabernarium coeperat, ut se mitteret: ex eo maiore rixa facta tabernarius ei, qui lucernam sustulerat, oculum effoderat: consulebat, num damnum iniuria non videtur dedisse, quoniam prior flagello percussus esset.
居酒屋の店主が夜間、歩道の上に、石の上に灯籠を置いていた。 ある通行人がそれを持ち去った。 店主は彼を追いかけて灯籠を返してくれと求め、逃げる彼を引き留めていた。 彼は、手に持っていた、痛みを伴う鞭で、自分を放させようと店主を叩き始めた。 そこから、より大きな乱闘が生じ、店主は灯籠を持ち去った者の目をえぐり出した。 店主は、自分が先に鞭で叩かれたのであるから、不法に損害を与えたとはみなされないのではないかと相談した。
respondi, nisi data opera effodisset oculum, non videri damnum iniuria fecisse, culpam enim penes eum, qui prior flagello percussit, residere: sed si ab eo non prior vapulasset, sed cum ei lucernam eripere vellet, rixatus esset, tabernarii culpa factum videri.
私は回答した。 故意に目をえぐり出したのでない限り、不法に損害を与えたとはみなされない。 過失は先に鞭で叩いた者の側にあるからである。 しかし、もし彼から先に叩かれたのではなく、彼から灯籠を奪い取ろうとしたときに乱闘が生じたのであれば、店主の過失によって生じたとみなされる。
§9.2.52.2In clivo capitolino duo plostra onusta mulae ducebant: prioris plostri muliones conversum plostrum sublevabant, quo facile mulae ducerent: inter superius plostrum cessim ire coepit et cum muliones, qui inter duo plostra fuerunt, e medio exissent, posterius plostrum a priore percussum retro redierat et puerum cuiusdam obtriverat: dominus pueri consulebat, cum quo se agere oporteret.
カピトリヌスの坂で、ミュールが引く、荷を積んだ2台の馬車があった。 前の馬車の御者たちは、ミュールが引きやすいように、後退する馬車を支えていた。 その間に、上の馬車が後退し始め、2台の馬車の間にいた御者たちがその場から退避すると、後ろの馬車は前の馬車に衝突されて後退し、ある人の奴隷少年を轢き潰した。 少年の主人は、誰を相手に訴えを提起すべきか相談した。
respondi in causa ius esse positum: nam eam si muliones, qui superius plostrum sustinuissent, sua sponte se subduxissent et ideo factum esset, ut mulae plostrum retinere non possint atque onere ipso retraherentur, cum domino mularum nullam esse actionem, cum hominibus, qui conversum plostrum sustinuissent, lege aquilia agi posse: nam nihilo minus eum damnum dare, qui quod sustineret mitteret sua voluntate, ut id aliquem feriret: veluti si quis asellum cum agitasset non retinuisset, aeque si quis ex manu telum aut aliud quid immisisset, damnum iniuria daret.
私は回答した。 法は具体的な事実の中に置かれている。 すなわち、もし上の馬車を支えていた御者たちが、自発的に手を引き、そのためにミュールが馬車を維持できず、重みそのものによって後退させられたのであれば、ミュールの所有者に対する訴えはなく、後退する馬車を支えていた人々に対してアクィリウス法に基づいて訴えを提起することができる。 なぜなら、支えているものを自発的に手放して他人にぶつかるようにする者も、同様に不法に損害を与えるからである。 たとえば、誰かがロバを駆り立てたあとにそれを抑えなかった場合や、あるいは誰かが手から武器やその他のものを投げつけた場合のように、不法に損害を与えるのである。
sed si mulae, quia aliquid reformidassent et muliones timore permoti, ne opprimerentur, plostrum reliquissent, cum hominibus actionem nullam esse, cum domino mularum esse.
しかし、もしミュールが何かを恐れたために、また御者たちが轢かれることを恐れて、馬車を離れたのであれば、その人々に対する訴えはなく、ミュールの所有者に対して訴えがある。
quod si neque mulae neque homines in causa essent, sed mulae retinere onus nequissent aut cum coniterentur lapsae concidissent et ideo plostrum cessim redisset atque hi quo conversum fuisset onus sustinere nequissent, neque cum domino mularum neque cum hominibus esse actionem.
しかし、もしミュールも人々も原因ではなく、ミュールが重みを維持できなかったか、あるいは踏ん張ろうとして滑って転倒し、そのために馬車が後退し、かつ後退した重みを彼らが支えきれなかったのであれば、ミュールの所有者に対しても、その人々に対しても訴えはない。
illud quidem certe, quoquo modo res se haberet, cum domino posteriorum mularum agi non posse, quoniam non sua sponte, sed percussae retro redissent.
いずれにせよ、事態がどのようであれ、後ろのミュールの所有者に対して訴えを提起できないことは確実である。 なぜなら、それらは自発的にではなく、衝突されて後退したからである。
§9.2.52.3Quidam boues uendidit ea lege, uti daret experiundos: postea dedit experiundos: emptoris servus in experiundo percussus ab altero boue cornu est: quaerebatur, num uenditor emptori damnum praestare deberet.
ある人が、試用させるという条件で牛を売却した。 その後に試用させるために引き渡した。 買主の奴隷が試用中に、一方の牛から角で突かれた。 売主が買主に損害を賠償すべきかが問われた。
respondi, si emptor boues emptos haberet, non debere praestare: sed si non haberet emptos, tum, si culpa hominis factum esset, ut a boue feriretur, non debere praestari, si uitio bouis, debere.
私は回答した。 もし買主がすでに牛を購入したのであれば、賠償する必要はない。 しかし、もし購入していないのであれば、その場合、もし人間の過失によって牛から突かれたのであれば、賠償される必要はないが、もし牛の欠陥によるのであれば、賠償されなければならない。
§9.2.52.4Cum pila complures luderent, quidam ex his seruulum, cum pilam percipere conaretur, impulit, seruus cecidit et crus fregit: quaerebatur, an dominus seruuli lege Aquilia cum eo, cuius impulsu ceciderat, agere potest.
複数人でボール遊びをしていたとき、彼らのうちの一人が、ボールを受け取ろうとしていた奴隷の少年を突き飛ばした。 奴隷は転倒して脚を骨折した。 奴隷の主人が、アクィリウス法に基づいて、彼を突き飛ばして転倒させた者を訴えることができるかが問われた。
respondi non posse, cum casu magis quam culpa uideretur factum.
私は回答した。 訴えることはできない。 なぜなら、過失によるというよりはむしろ偶然によって生じたとみなされるからである。