Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §9.2.51.pr-9.2.51.2

死期を早められた致命傷と双方の殺人責任

1568 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

奴隷に致命傷を負わせた後、別の者が打撃を与えて死亡を早めた場合の双方のアクィリウス法上の殺人責任、その賠償額の差異、および共同利益のために厳密な論理を外れた法理を採用する合理性を論じる。

[IULIANUS libro octagensimo sexto digestorum. ] §9.2.51.prIta uulneratus est seruus, ut medio deinde tempore heres institutus est et postea ab alio ictus decessit: quaero, an cum utroque de occiso lege Aquilia agi possit.
[ユリアヌス、学説彙纂第86巻] ある奴隷が、その後に中間の期間で相続人に指定され、そののちに別の者から打撃を受け死亡するような形で傷を負わされた。 私は、殺害されたことに関してアクィリウス法に基づき双方に対して訴えを提起できるかを問う。
respondit: occidisse dicitur uulgo quidem, qui mortis causam quolibet modo praebuit: sed lege Aquilia is demum teneri uisus est, qui adhibita ui et quasi manu causam mortis praebuisset, tracta uidelicet interpretatione uocis a caedendo et a caede.
回答した。 一般には、いかなる方法であれ死の原因を提供した者が「殺した」と言われるが、アクィリウス法においては、力を加え、いわば自らの手によって死の原因を提供した者だけが責任を負うとみなされてきた。 それは明らかに、この語の解釈が「打ち倒すこと」および「殺害」から引き出されているからである。
rursus Aquilia lege teneri existimati sunt non solum qui ita uulnerassent, ut confestim uita priuarent, sed etiam hi, quorum ex uulnere certum esset aliquem uita excessurum.
他方で、アクィリウス法によって責任を負うと考えられたのは、ただちに命を奪うような傷を負わせた者たちだけでなく、その傷によって誰かが命を落とすことが確実であった者たちでもある。
igitur si quis seruo mortiferum uulnus inflixerit eundemque alius ex interuallo ita percusserit, ut maturius interficeretur, quam ex priore uulnere moriturus fuerat, statuendum est utrumque eorum lege Aquilia teneri.
したがって、もし誰かがある奴隷に致命傷を負わせ、かつ別の者が時間をおいて、前の傷から死ぬはずであったときよりも早く殺されるようにその奴隷を打撃したならば、彼らの双方がアクィリウス法によって責任を負うと判断されなければならない。
§9.2.51.1Idque est consequens auctoritati veterum, qui, cum a pluribus idem servus ita vulneratus esset, ut non appareret cuius ictu perisset, omnes lege aquilia teneri iudicaverunt.
そしてこのことは、同一の奴隷が複数人から、誰の打撃によって死亡したのかが明らかでないような傷を負わされたとき、全員がアクィリウス法によって責任を負うと判断した古の法学者たちの権威に合致するものである。
§9.2.51.2Aestimatio autem perempti non eadem in utriusque persona fiet: nam qui prior vulneravit, tantum praestabit, quanto in anno proximo homo plurimi fuerit repetitis ex die vulneris trecentum sexaginta quinque diebus, posterior in id tenebitur, quanti homo plurimi venire poterit in anno proximo, quo vita excessit, in quo pretium quoque hereditatis erit.
しかし、殺害された者の評価は、双方の人物において同一にはなされない。 なぜなら、先に傷を負わせた者は、傷を負わせた日から365日を遡って、その者が直近の1年間に最も高い価値を有した額だけを支払うことになり、後に傷を負わせた者は、彼が命を落とした直近の1年間に、その者が最も高い価格で売却され得た額に対して責任を負うことになり、その中には遺産の価値も含まれるからである。
eiusdem ergo servi occisi nomine alius maiorem, alius minorem aestimationem praestabit, nec mirum, cum uterque eorum ex diversa causa et diversis temporibus occidisse hominem intellegatur.
したがって、同一の奴隷が殺害されたことに関して、一方はより高い評価額を、他方はより低い評価額を支払うことになるが、それは驚くべきことではない。 なぜなら、彼らそれぞれが異なる原因から、また異なる時期にその者を殺害したと理解されるからである。
quod si quis absurde a nobis haec constitui putaverit, cogitet longe absurdius constitui neutrum lege aquilia teneri aut alterum potius, cum neque impunita maleficia esse oporteat nec facile constitui possit, uter potius lege teneatur.
しかし、もし誰かが我々によってこれらのことが不条理に定められていると考えるならば、双方ともアクィリウス法による責任を負わないとするか、あるいはむしろ一方のみが負うと定めることの方がはるかに不条理であると考えるがよい。 悪行が処罰されないままにされるべきではなく、また、どちらがより法によって責任を負うべきかを容易に定めることができないからである。
multa autem iure civili contra rationem disputandi pro utilitate communi recepta esse innumerabilibus rebus probari potest: unum interim posuisse contentus ero.
しかし、市民法においては、議論の論理に反して、共通の利益のために受け入れられた多くのことがあるという事実は、無数の事柄によって証明され得る。 とりあえず、私はそのうちの1つを挙げることで満足することにしよう。
cum plures trabem alienam furandi causa sustulerint, quam singuli ferre non possent, furti actione omnes teneri existimantur, quamvis subtili ratione dici possit neminem eorum teneri, quia neminem verum sit eam sustulisse.
複数人が盗みの目的で、一人では運ぶことができなかった他人の梁を持ち上げたとき、全員が窃盗の訴えによって責任を負うと考えられている。 たとえ、厳密な論理によれば、彼らのうちの誰も責任を負わない、なぜなら彼らのうちの誰もそれを持ち上げたということは真実ではない、と言い得るとしてもである。

語釈・文法注

  1. 9.2.51.prtracta uidelicet interpretatione uocis a caedendo et a caede — 名詞 interpretatione と完了分詞 tracta による奪格独立構文。直前の「is demum teneri uisus est...」の理由を説明しており、「語(caedere/caedes)の解釈が〜から引き出されたことによって(明らかに)」という意味を表す。
  2. 9.2.51.2in quo pretium quoque hereditatis erit — 関係代名詞の入った前置詞句 in quo の先行詞は、直前の anno proximo(直近の1年間)である。奴隷が傷を負った後に相続人に指定され、その後に死亡したため、死亡した年における最高価値の査定には、彼が獲得するはずであった遺産の価値も(奴隷自体の価値上昇として)反映されるという論理を示している。
  3. 9.2.51.2quam singuli ferre non possent — 関係代名詞 quam の先行詞は trabem であり、関係節内の動詞 possent が接続法未完了過去になっているのは、これが「個々の人間には運ぶことができないような(性質の)梁」という制限的・描写的な叙述(接続法の特性記述用法)であるため、または cum 節内の従属節における時制の一致による。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §9.2.51.pr-9.2.51.2. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:9.2.51.pr-9.2.51.2

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。