Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §9.2.41.pr-9.2.41.1

遺言書の破棄や公開における不法損害責任

1558 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

遺言書の破棄・公開における不法損害の訴えや侮辱の訴えの適用関係、および盗意なき遺言板の破棄が窃盗ではなく不法損害の対象となることを説明する。

[ULPIANUS libro quadragensimo primo ad Sabinum. ] §9.2.41.prSi quis testamentum deleuerit, an damni iniuriae actio competat, uideamus.
[ウルピアーヌス、サビヌス註釈第41巻] 誰かが遺言書を破棄した場合に、不法損害の訴えが成り立つかどうか、検討してみよう。
et Marcellus libro quinto digestorum dubitans negat competere: quemadmodum enim, inquit, aestimatio inibitur? ego apud eum notaui in testatore quidem hoc esse uerum, quia quod interest eius aestimari non potest, uerum tamen in herede uel legatariis diuersum, quibus testamenta paene chirographa sunt.
そしてマルケルスは『学説彙纂』第5巻において、疑念を抱きつつも成り立つことを否定している。 なぜなら、どのようにして[損害の]評価額が算定されるというのか、と彼は言う。 私は彼の記述に対して、遺言者の場合についてはこれは正しい、なぜなら彼の利益は評価することができないからである、しかしながら相続人や遺贈受領者の場合は異なり、彼らにとって遺言書はほぼ債務証書のようなものである、と註記した。
ibidem Marcellus scribit chirographo deleto competere legis Aquiliae actionem.
同じ箇所でマルケルスは、債務証書が破棄された場合にはアクィリウス法の訴えが成り立つと書いている。
sed et si quis tabulas testamenti apud se depositas deleuerit uel pluribus praesentibus legerit, utilius est in factum et iniuriarum agi, si iniuriae faciendae causa secreta iudiciorum publicauit.
しかしまた、自己のもとに寄託された遺言板を誰かが破棄し、あるいは多くの人々が居合わせる前で読み上げた場合には、もし侮辱を加える目的で遺言の秘密を公表したのであるなら、事実に応じた訴えおよび侮辱の訴えを提起する方がより有益である。
§9.2.41.1Interdum euenire Pomponius eleganter ait, ut quis tabulas delendo furti non teneatur, sed tantum damni iniuriae, ut puta si non animo furti faciendi, sed tantum damni dandi deleuit: nam furti non tenebitur: cum facto enim etiam animum furis furtum exigit.
ポンポニウスは、遺言板を破棄することによって、ある者が窃盗の責任は問われず、不法損害の責任のみを問われるということが時には起こり得ると、見事に述べている。 例えば、窃盗を行う意思からではなく、ただ損害を与える意思から破棄した場合がそれである。 なぜなら、その者は窃盗の責任を問われないからである。 というのも、窃盗は行為とともに、窃盗犯の意思をも要求するからである。

語釈・文法注

  1. §9.2.41.prquod interest eius aestimari non potest — 遺言書が破棄された時点では、遺言者はまだ生存しており、遺言はいつでも自由に変更・撤回可能であるため、彼自身の客観的な財産的利益(quod interest)を算定することができない。これに対し、相続人や遺贈受領者は、遺言書が破棄されることで将来の取得期待(または相続開始後の権利)が害されるため、彼らの利益は算定可能であるとされる。
  2. §9.2.41.prsecreta iudiciorum — ここでの iudicia は裁判の判決ではなく、遺言者の「最終意思(遺言による処分)」を指す。したがって secreta iudiciorum は「遺言の秘密」を意味する。
  3. §9.2.41.1cum facto enim etiam animum furis furtum exigit — 窃盗(furtum)の成立要件として、物理的な奪取(factum)だけでなく、不法領得の意思すなわち「窃盗犯の意思(animus furandi / animus furis)」が不可欠であることを示す法理。単に他人の物を破壊する意図(animus damni dandi)しかない場合は、窃盗ではなくアクィリウス法による不法損害(damnum iniuria datum)となる。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §9.2.41.pr-9.2.41.1. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:9.2.41.pr-9.2.41.1

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。