Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §9.2.27.pr-9.2.27.15

アキリウス法第3条と火災および汚損への訴権

1543 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

アキリウス法第3条に関するウルピアーヌスの解説であり、共有奴隷による不法行為、果樹園や別荘への放火、窯番の不注意による失火、隣接する建物への火災波及など、直接・間接の損害に対する訴権の成立や保証について議論している。また「壊す」という語の広範な解釈と、畑への異物混入やワインの損壊に対する補充訴権の適用を解説する。

[ULPIANUS libro octauo decimo ad edictum. ]
[ウルピアーヌス『告示注解』第18巻] もし他人の奴隷が、別の他人の奴隷を盗み出して殺害した場合、ユリアーヌスもケルススも、窃盗の訴えと不法被害の訴えの両方が成立すると書いている。
§9.2.27.prSi seruus seruum alienum subripuerit et occiderit, et Iulianus et Celsus scribunt et furti et damni iniuriae competere actionem.
もし共有の奴隷、すなわち私とあなたの共有の奴隷が、私の奴隷を殺害した場合、もしその奴隷があなたの意志によってそれを行ったのであれば、あなたに対してアキリウス法に基づく訴えを起こす余地がある。
§9.2.27.1Si seruus communis, id est meus et tuus, seruum meum occiderit, legi Aquiliae locus est aduersus te, si tua uoluntate fecit: et ita Proculum existimasse Urseius refert.
そしてウルセイウスは、プロクルスがそのように考えたと伝えている。
quod si non uoluntate tua fecit, cessare noxalem actionem, ne sit in potestate serui, ut tibi soli seruiat: quod puto uerum esse.
これに対し、もしあなたの意志によらずに行ったのであれば、加害者引渡の訴えは認められない。 これは、あなたに対してのみ仕えることが、奴隷の意のままにならぬようにするためであり、私はこれが正しいと考える。
§9.2.27.2Item si seruus communis meus et tuus sit oсcisus a seruo Titii, Celsus scribit alterum ex dominis agentem aut litis aestimationem consecuturum pro parte aut noxae dedi ei in solidum oportere, quia haec res diuisionem non recipit.
同様に、もし私とあなたの共有の奴隷が、ティティウスの奴隷によって殺害された場合、ケルススは、共同所有者の一方が原告となって訴えを提起する場合、その持分に応じて訴訟の評価額を得るか、あるいはその奴隷全体が加害者として引き渡されるべきであると書いている。 なぜなら、このことは分割を受け入れないからである。
§9.2.27.3Serui autem occidentis nomine dominus tenetur, is uero cui bona fide seruit non tenetur.
また、殺害を行った奴隷の名においては、所有者が責任を負うのであって、彼が善意で仕えている者は責任を負わない。
sed an is, qui seruum in fuga habet, teneatur nomine eius Aquiliae actione, quaeritur: et ait Iulianus teneri et est uerissimum: cum et Marcellus consentit.
しかし、逃亡中の奴隷を所有している者が、その奴隷の名においてアキリウス法の訴えによる責任を負うかどうかが問われている。 ユリアーヌスは責任を負うと言っており、それが最も正しく、マルケルスもこれに同意している。
§9.2.27.4Huius legis secundum quidem capitulum in desuetudinem abiit.
この法の第2条は、慣習的に用いられなくなって廃止された。
§9.2.27.5Tertio autem capite ait eadem lex Aquilia: 'Ceterarum rerum praeter hominem et pecudem occisos si quis alteri damnum faxit, quod usserit fregerit ruperit iniuria, quanti ea res erit in diebus triginta proximis, tantum aes domino dare damnas esto'.
一方、同じアキリウス法の第3条では、次のように定められている。 「殺された人間および家畜以外の、その他の物について、誰かが不法に燃やし、破り、あるいは壊したことによって他人に損害を与えた場合、その物が直近の30日間に有した価値に等しい金額を、所有者に支払う義務を負うものとする。
§9.2.27.6Si quis igitur non occiderit hominem uel pecudem, sed usserit fregerit ruperit, sine dubio ex his uerbis legis agendum erit.
」したがって、もし誰かが人間や家畜を殺したのではなく、燃やし、破り、あるいは壊した場合、疑いなくこの法の文言に基づいて訴えを提起しなければならない。
proinde si facem seruo meo obieceris et eum adusseris, teneberis mihi.
それゆえ、もしあなたが私の奴隷にたいまつを投げつけて彼に火傷を負わせた場合、あなたは私に対して責任を負う。
§9.2.27.7Item si arbustum meum uel uillam meam incenderis, Aquiliae actionem habebo.
同様に、もしあなたが私の果樹園、または私の別荘を放火した場合、私はアキリウス法の訴えを有することになる。
§9.2.27.8Si quis insulam uoluerit meam exurere et ignis etiam ad uicini insulam peruenerit, Aquilia tenebitur etiam uicino: non minus etiam inquilinis tenebitur ob res eorum exustas.
もし誰かが私の借家を焼き払おうとし、その火が隣人の借家にまで及んだ場合、彼は隣人に対してもアキリウス法によって責任を負う。 また、住民たちに対しても、彼らの財産が焼き払われたことについて、同様に責任を負う。
§9.2.27.9Si fornicarius seruus coloni ad fornacem obdormisset et uilla fuerit exusta, Neratius scribit ex locato conuentum praestare debere, si neglegens in eligendis ministeriis fuit: ceterum si alius ignem subiecerit fornaci, alius neglegenter custodierit, an tenebitur qui subiecerit? nam qui custodit, nihil fecit, qui recte ignem subiecit, non peccauit: quid ergo est? puto utilem competere actionem tam in eum qui ad fornacem obdormiuit quam in eum qui neglegenter custodit, nec quisquam dixerit in eo qui obdormiuit rem eum humanam et naturalem passum, cum deberet uel ignem extinguere uel ita munire, ne euagetur.
もし小作人の、窯を担当する奴隷が窯のそばで居眠りをして、別荘が全焼した場合、ネラティウスは、もし小作人が使用人の選択において不注意であったなら、賃貸借に基づいて訴えられ、弁償しなければならないと書いている。 しかし、もしある者が窯に火を入れ、別の者が不注意にこれを見守っていた場合、火を入れた者が責任を負うだろうか。 なぜなら、見守っていた者は何もしておらず、正しく火を入れた者は過失を犯していないからである。 それではどうなるのか。 私は、窯のそばで居眠りをした者に対しても、不注意に見守っていた者に対しても、補充的訴えが認められると考える。 そして、居眠りをした者について、彼が人間として自然な事態を被ったのだと言う者は誰もいないだろう。 なぜなら、彼は火を消すか、あるいは火が広がらないように防護措置を施すべきだったからである。
§9.2.27.10Si furnum secundum parietem communem haberes, an damni iniuria tenearis? et ait Proculus agi non posse, quia nec cum eo qui focum haberet: et ideo aequius puto in factum actionem dandam, scilicet si paries exustus sit: sin autem nondum mihi damnum dederis, sed ita ignem habeas, ut metuam, ne mihi damnum des, damni infecti puto sufficere cautionem.
もしあなたが共有の壁に沿ってオーブンを設置していた場合、不法損害の責任を負うだろうか。 プロクルスは、暖炉を設置している者に対しても訴えることができないのと同様に、訴えることはできないと言っている。 したがって、私は、壁が焼け焦げたような場合には、事実に基づく訴えが与えられるのがより公平であると考える。 しかし、もしあなたが私にいまだ損害を与えてはいないものの、私が損害を被るのではないかと恐れるようなやり方で火を管理している場合には、発生未済損害の保証で十分であると考える。
§9.2.27.11Proculus ait, cum coloni serui uillam exussissent, colonum uel ex locato uel lege Aquilia teneri, ita ut colonus possit seruos noxae dedere, et si uno iudicio res esset iudicata, altero amplius non agendum.
プロクルスは、小作人の奴隷たちが別荘を焼き払った場合、小作人は賃貸借またはアキリウス法によって責任を負い、その結果として小作人は奴隷を加害者として引き渡すことができるが、もし一方の裁判で事案が決着したならば、他方の裁判でそれ以上訴えを起こすことはできない、と言っている。
sed haec ita, si culpa colonus careret: ceterum si noxios seruos habuit, damni eum iniuria teneri, cur tales habuit.
ただし、これは小作人に過失がない場合に限られる。 これに対して、もし彼が有害な奴隷を雇っていたならば、なぜそのような奴隷を雇ったのかという理由によって、彼自身が不法損害の責任を負う。
idem seruandum et circa inquilinorum insulae personas scribit: quae sententia habet rationem.
彼は、アパートの住民たちの人物に関しても同じことが適用されるべきであると書いている。 この見解はもっともである。
§9.2.27.12Si cum apes meae ad tuas aduolassent, tu eas exusseris, legis Aquiliae actionem competere Celsus ait.
もし私の蜂があなたのところに飛び去ったときに、あなたがそれらをいぶし殺した場合、アキリウス法に基づく訴えが認められるとケルススは言っている。
§9.2.27.13Inquit lex 'ruperit'.
法は「壊した」と言っている。
rupisse uerbum fere omnes ueteres sic intellexerunt 'corruperit'.
古来の法学者のほぼ全員が、この「壊した」という言葉を「台無しにした」という意味に理解した。
§9.2.27.14Et ideo Celsus quaerit, si lolium aut auenam in segetem alienam inieceris, quo eam tu inquinares, non solum quod ui aut clam dominum posse agere uel, si locatus fundus sit, colonum, sed et in factum agendum, et si colonus eam exercuit, cauere eum debere amplius non agi, scilicet ne dominus amplius inquietet: nam alia quaedam species damni est ipsum quid corrumpere et mutare, ut lex Aquilia locum habeat, alia nulla ipsius mutatione applicare aliud, cuius molesta separatio sit.
したがってケルススは次のように問うている。 もしあなたが他人の麦畑にドクムギやカラスムギを、それを汚染するために投げ入れた場合、暴力または隠密による占有回収の差止によって所有者が、あるいは土地が賃貸されている場合には小作人が訴えを提起できるだけでなく、事実に基づく訴えも提起されなければならない。 そして、もし小作人がこの訴えを遂行した場合には、所有者がそれ以上煩わせないように、それ以上は訴えを起こさないという保証を小作人が提供しなければならない。 なぜなら、物自体を損ない、変化させてアキリウス法の適用を受けるのはある種の損害であり、物自体の変化はないものの、分離が困難な別の物を付着させるのは別の種類の損害だからである。
§9.2.27.15Cum eo plane, qui uinum spurcauit uel effudit uel acetum fecit uel alio modo uitiauit, agi posse Aquilia Celsus ait, quia etiam effusum et acetum factum corrupti appellatione continentur.
明らかに、ワインを汚した者、零した者、酢にした者、あるいはその他の方法で損ねた者に対しては、アキリウス法に基づいて訴えを提起することができるとケルススは言っている。 なぜなら、零されたことや酢にされたことも、「台無しにされた」という呼称に含まれるからである。

語釈・文法注

  1. §9.2.27.1ne sit in potestate serui, ut tibi soli seruiat — 「奴隷があなたにのみ仕えることが、奴隷の意のままにならぬよう」の意味。ut 節は in potestate serui の具体的な内容を示す名詞節であり、加害行為を通じて奴隷が自らの所有者を(加害引渡によって)決定する権能を持つことを避けるための論理を説明している。
  2. §9.2.27.14quod ui aut clam — 慣用的な表現 quod ui aut clam(暴力または隠密による占有回収の差止)を指す名詞句として機能しており、動詞 agere(訴えを提起する)の対格目的語のように扱われている。
  3. §9.2.27.14et si colonus eam exercuit, cauere eum debere amplius non agi, scilicet ne dominus amplius inquietet — 複雑な代名詞の指示関係を示す。eam は直前の in factum actionem(事実に基づく訴え)を指し、eum は小作人(colonus)を指す。debere の主語は eum(小作人)であり、amplius non agi は担保・保証(cautio)の内容をなす受動不定詞である。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §9.2.27.pr-9.2.27.15. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:9.2.27.pr-9.2.27.15

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。