Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §7.9.1.pr-7.9.1.7

使用収益権者の適切な使用と返還の保証義務

1337 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

ウルピアヌスは、使用収益権の遺贈等において、遺贈受取人が良識ある人の裁定に従って物を使用し、その終了時に残存物を返還することを保証する問答契約を提供する義務を論じる。

[ULPIANUS libro septuagensimo nono ad edictum. ] §7.9.1.prSi cuius rei usus fructus legatus sit, aequissimum praetori uisum est de utroque legatarium cauere: et usurum se boni uiri arbitratu et, cum usus fructus ad eum pertinere desinet, restituturum quod inde exstabit.
[ウルピアヌス、告示注解第七十九巻] ある物の使用収益権が遺贈された場合、遺贈受取人が次の二つの点について保証することが、法務官にとって極めて公平であると思われた。 すなわち、自らが良識ある人の裁定に従って使用すること、および、使用収益権が自己に帰属しなくなる時に、そこから残存するものを返還すること、である。
§7.9.1.1Haec stipulatio, siue mobilis res sit siue soli, interponi debet.
この問答契約は、対象が動産であれ不動産であれ、締結されなければならない。
§7.9.1.2Illud sciendum est ad fideicommissa etiam aptari eam debere.
次のことを知っておくべきである。 すなわち、それが遺言信託にも適用されなければならないということ。
plane et si ex mortis causa donatione usus fructus constituatur, exemplo legatorum debebit haec cautio praestari: sed et si ex alia quacumque causa constitutus fuerit usus fructus, idem dicendum est.
明らかに、死因贈与によって使用収益権が設定される場合にも、遺贈の例に倣って、この保証が提供されなければならない。 しかし、他のいかなる原因によって使用収益権が設定された場合であっても、同様のことが言われなければならない。
§7.9.1.3Cauere autem debet uiri boni arbitratu perceptu iri usum fructum, hoc est non deteriorem se causam usus fructus facturum ceteraque facturum, quae in re sua faceret.
しかし、彼は、良識ある人の裁定に従って使用収益が受領されること、すなわち、自らが使用収益の状態を悪化させないこと、および、自らの物において行うであろうその他のことを行うことを保証しなければならない。
§7.9.1.4Recte autem facient et heres et legatarius, qualis res sit, cum frui incipit legatarius, si in testatum redegerint: ut inde possit apparere, an et quatenus rem peiorem legatarius fecerit.
しかし、相続人と遺贈受取人の双方は、遺贈受取人が収益し始める時にその物がどのような状態であるかを、もし証書にまとめておけば、正しく行うことになる。 それは、そこから、遺贈受取人が物を悪化させたかどうか、またどの程度悪化させたかが明らかになり得るためである。
§7.9.1.5Utilius autem uisum est stipulatione de hoc caueri, ut, si quis non uiri boni arbitratu utatur, committatur stipulatio statim, nec expectabimus, ut amittatur usus fructus.
しかし、これについては問答契約によって保証されることがより有益であると思われた。 それは、もし誰かが良識ある人の裁定に従わずに使用する場合、問答契約が直ちに発生し、使用収益権が失われるのを待つことがないようにするためである。
§7.9.1.6Habet autem stipulatio ista duas causas, unam, si aliter quis utatur quam uir bonus arbitrabitur, aliam de usu fructu restituendo: quarum prior statim committetur, quam aliter fuerit usus, et saepius committetur, sequens committetur finito usu fructu.
ところで、この問答契約には二つの原因がある。 一つは、誰かが良識ある人が裁定するのとは異なる方法で使用する場合であり、もう一つは、使用収益権の対象を返還することに関するものである。 これらのうち、前者は、異なる使用がなされるやいなや直ちに発生し、かつ何度も発生することになる。 後者は、使用収益権が終了した時に発生する。
§7.9.1.7Sed quod diximus id quod inde exstabit restitutu iri, non ipsam rem stipulatur proprietarius (inutiliter enim rem suam stipulari uideretur), sed stipulatur restitutu iri quod inde exstabit.
しかし、我々が「そこから残存するものが返還されるだろう」と言ったことについて、所有権者は物そのものを約束させるのではない(なぜなら、自らの物を約束させることは無効であると思われるからである)。 そうではなく、そこから残存するものが返還されるだろうということを約束させるのである。
interdum autem inerit proprietatis aestimatio, si forte fructuarius, cum possit usucapionem interpellare, neglexit: omnem enim rei curam suscipit.
しかし、時には所有権の価格評価が含まれることもある。 例えば、もし収益権者が、取得時効を中断させることができたのにそれを怠った場合などである。 なぜなら、彼はその物に対するすべての配慮を引き受けているからである。

語釈・文法注

  1. §7.9.1.pret usurum se ... et ... restituturum — `cauere`(保証する)の内容を説明する対格不定詞構文。主語は `se`(legatarium を指す代名詞の対格)であり、未来能動分詞 `usurum` および `restituturum` には助動詞の不定法 `esse` が省略されている。
  2. §7.9.1.3perceptu iri usum fructum — `perceptu iri`(正確には `perceptum iri`)は、スピーヌム(目的分詞)の対格 `perceptum` と自動詞 `eo` の受動不定詞 `iri` からなる未来受動不定詞構文。対格の `usum fructum` を意味上の主語とする。
  3. §7.9.1.5committatur stipulatio — ローマ法上の重要術語。問答契約(stipulatio)が「発生する、発動する(committi)」とは、条件が成就し、約束された債務(違約金等の請求権)が履行請求可能な状態になることを意味する。
  4. §7.9.1.7inutiliter enim rem suam stipulari uideretur — `uideretur` は接続法未完了過去であり、条件を伴う理由を示す。所有者が自分の物について、将来返還されることではなく、その「物自体(ipsam rem)」を目的として問答契約を交わすことは法的に無効(inutiliter)とされるためである。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §7.9.1.pr-7.9.1.7. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:7.9.1.pr-7.9.1.7

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。