Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §7.6.5.pr-7.6.5.6

使用収益権の対物訴訟における当事者適格と返還範囲

1306 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

ウルピアーヌスは、使用収益権に関する対物訴訟の原告適格、任意の占有者に対する訴訟の可否、および訴訟が提起された場合における果実や付随物の返還義務、追奪担保、さらに裁判官の職務について解説している。

[ULPIANUS libro septimo decimo ad edictum. ]
[ウルピアーヌス、その『告示注解』第17巻において。
§7.6.5.prUti frui ius sibi esse solus potest intendere, qui habet usum fructum, dominus autem fundi non potest, quia qui habet proprietatem, utendi fruendi ius separatum non habet: nec enim potest ei suus fundus seruire: de suo enim, non de alieno iure quemque agere oportet.
] 使用収益する権利が自分にあると主張できるのは、使用収益権を有する者だけであり、土地の所有者はできない。 なぜなら、所有権を有する者は、独立した使用収益する権利を持っていないからである。 実際、自己の土地が自己に役益することはあり得ない。 各人は自己の権利に基づいて行動すべきであり、他人の権利に基づいて行動すべきではないからである。
quamquam enim actio negatiua domino competat aduersus fructuarium, magis tamen de suo iure agere uidetur quam alieno, cum inuito se negat ius esse utendi fructuario uel sibi ius esse prohibendi.
なぜなら、否定訴訟が使用収益権者に対して所有者に認められるとしても、彼は他人の権利よりもむしろ自己の権利に基づいて行動していると見なされるからである。 すなわち、彼は自分の意に反して使用収益権者に権利があることを否定するか、あるいは自分に禁止する権利があると主張するのである。
quod si forte qui agit dominus proprietatis non sit, quamuis fructuarius ius utendi non habet, uincet tamen iure, quo possessores sunt potiores, licet nullum ius habeant.
しかし、もし訴えを提起する者がたまたま所有権の所有者でない場合、たとえ使用収益権者が使用する権利を持っていなくても、彼は、占有者が(たとえ何ら権利を有しなくても)より有利であるという法によって勝訴するであろう。
§7.6.5.1Utrum autem aduersus dominum dumtaxat in rem actio usufructuario competat an etiam aduersus quemuis possessorem, quaeritur.
ところで、対物訴訟が使用収益権者に対して、所有者のみを被告として認められるのか、それとも任意の占有者を被告としても認められるのかが問われる。
et Iulianus libro septimo digestorum scribit hanc actionem aduersus quemuis possessorem ei competere: nam et si fundo fructuario seruitus debeatur, fructuarius non seruitutem, sed usum fructum uindicare debet aduersus uicini fundi dominum.
そしてユリアヌスは『学説彙纂』第7巻において、この訴訟は任意の占有者に対しても彼に認められると書いている。 なぜなら、仮に使用収益の対象である土地に地役権が帰属しているとしても、使用収益権者は、隣地の所有者に対して、地役権ではなく使用収益権を主張しなければならないからである。
§7.6.5.2Si partis fundi usus fructus constituatur, potest de eo in rem agi, siue uindicet quis usum fructum siue alii neget.
もし土地の一部の使用収益権が設定される場合、誰かが使用収益権を主張する場合であれ、他人のそれを否定する場合であれ、それに関して対物訴訟を提起することができる。
§7.6.5.3In his autem actionibus, quae de usu fructu aguntur, etiam fructus uenire plus quam manifestum est.
ところで、使用収益権に関して提起されるこれらの訴訟において、果実も含まれることは、極めて明白である。
§7.6.5.4Si post litem de usu fructu contestatam fuerit finitus usus fructus, an ulterius fructus desinant deberi? et puto desinere: nam et si mortuus fuerit fructuarius, heredi eius actionem praeteritorum dumtaxat fructuum dandam Pomponius libro quadragensimo scribit.
もし使用収益権に関する訴訟の争点決定の後に、使用収益権が消滅した場合、それ以降は果実が給付される義務がなくなるのだろうか。 私はなくなると考える。 なぜなら、たとえ使用収益権者が死亡したとしても、彼の相続人には過去の果実についてのみ訴訟が与えられるべきだとポンポニウスが第40巻に書いているからである。
§7.6.5.4aFructuario qui uicit omnis causa restituenda est: et ideo si serui fuerit usus fructus legatus, quidquid ex re fructuarii uel ex operis suis consecutus est, possessor debebit restituere.
勝訴した使用収益権者には、すべての付随物が返還されなければならない。 したがって、もし奴隷の使用収益権が遺贈されていたのであれば、占有者は、使用収益権者の財産から、またはその奴隷自身の労働から得た一切のものを返還しなければならない。
§7.6.5.5Sed et si forte tempore usus fructus amissus est alio quidem possidente, alio autem liti se offerente, non sufficit eum usum fructum iterum renouare, uerum cauere quoque eum de euictione usus fructus oportet: quid enim si seruum aut fundum is qui possidebat pignori dedit isque ab eo qui pignori accepit iure uti prohibetur? debebit itaque habere cautum.
しかし、もし仮に使用収益権の存続期間中に、ある者が占有している一方で、別の者が被告として訴訟に出てきたことによって、使用収益権が失われた場合、その被告が使用収益権を再び回復するだけでは足りず、その被告は使用収益権の追奪についても保証しなければならない。 なぜなら、実際に占有していた者がその奴隷または土地を質に入れ、その質権を受け取った者によって、使用収益権者が法的に使用を妨げられたらどうなるか。 したがって、保証を得ておかなければならない。
§7.6.5.6Sicut fructuario in rem confessoriam agenti fructus praestandi sunt, ita et proprietatis domino, si negatoria actione utatur: sed in omnibus ita demum, si non sit possessor qui agat (nam et possessori competunt): quod si possident, nihil fructuum nomine consequentur.
使用収益権者が主張訴訟を提起する場合に果実が提供されなければならないのと同様に、所有権の所有者が否定訴訟を用いる場合にも同様である。 しかし、これらすべてにおいて、訴えを提起する者が占有者でない場合に限られる(なぜなら、占有している被告に対しても訴訟は成り立つからである)。 これに対して、もし彼らが占有しているならば、果実の名目では何も得られない。
quid ergo officium erit iudicis quam hoc, ut securus consequatur fructuarius fruendi licentiam, proprietatis dominus, ne inquietetur?
それならば、使用収益権者が安心して収益の自由を得ること、および所有権の所有者が妨害されないようにすること以外に、裁判官の職務は何であろうか。

語釈・文法注

  1. §7.6.5.prinuito se — 所有者を指す代名詞 se を伴う奪格絶対。「所有者自身の意に反して」の意。否定訴訟において、所有者が使用収益権者の権利を否定する文脈を説明している。
  2. §7.6.5.prfructuario uel sibi — fructuario は ius esse utendi の、sibi は ius esse prohibendi のそれぞれ所有の与格。前者は「使用収益権者に使用する権利があること」、後者は「自分に禁止する権利があること」を意味する。
  3. §7.6.5.1fundo fructuario — fructuario は形容詞(使用収益の対象となる)として fundo に係り、全体として「使用収益の対象となる土地に対して」を意味する与格である。
  4. §7.6.5.4aomnis causa — ローマ法上の技術用語で、勝訴の際に原告に返還されるべき、訴訟物から生じた果実やその他の付随的利益(一切の付属物)を指す。
  5. §7.6.5.5alio quidem possidente, alio autem liti se offerente — 二つの対比的な奪格絶対が並置されている。「実際に土地や奴隷を占有しているのが一方の者であり、被告として訴訟に応じるのが他方の者である」という複雑な占有状態を示す。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §7.6.5.pr-7.6.5.6. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:7.6.5.pr-7.6.5.6

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。