Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §7.3.1.pr-7.3.1.4

用益権と使用権の権利発生時期と例外

1258 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

用益権および使用権の権利発生(dies cedit)の時期について、原則として相続承認時に一度に発生すること、および毎日収取できない場合や奴隷に遺贈された場合等の具体的事例を論じる。

[ULPIANUS libro septimo decimo ad Sabinum. ] §7.3.1.prQuamquam usus fructus ex fruendo consistat, id est facto aliquo eius qui fruitur et utitur, tamen semel cedit dies: aliter atque si cui in menses uel in dies uel in annos singulos quid legetur: tunc enim per dies singulos uel menses uel annos dies legati cedit.
[ウルピアーヌス著『サビヌス註釈』第17巻] 用益権は「収取すること」(すなわち、収取し使用する者の何らかの行為)から成り立つものであるが、その権利は一度に発生する。 これは、誰かに対して毎月、毎日、あるいは毎年何かが遺贈される場合とは異なっている。 その場合には、個々の日にち、月、あるいは年ごとに遺贈の権利が発生するからである。
unde quaeri potest, si usus fructus cui per dies singulos legetur uel in annos singulos, an semel cedat: et puto non cedere simul, sed per tempora adiecta, ut plura legata sint: et ita libro quarto digestorum Marcellus probat in eo, cui alternis diebus usus fructus legatus est.
それゆえ、もし用益権が誰かに対して毎日あるいは毎年遺贈されるならば、それが一度に発生するのかが問われ得る。 そして私は、同時に発生するのではなく、付加された期間ごとに発生し、それによって複数の遺贈が存在することになると考える。 そして、マルケルスも『学説彙纂』第4巻において、隔日での用益権を遺贈された者についてこのように承認している。
§7.3.1.1Et ideo si is fructus legatus sit, qui cottidie percipi non potest, non erit inutile legatum, sed dies habebunt legatum, quibus frui potest.
したがって、毎日収取することのできない用益が遺贈された場合でも、その遺贈が無効になるわけではなく、収取することが可能な日々においてその遺贈の効力が生じる。
§7.3.1.2Dies autem usus fructus, item usus non prius cedet quam hereditas adeatur: tunc enim constituitur usus fructus, cum quis iam frui potest.
しかし、用益権および使用権の権利は、相続が承認されるまでは発生しない。 なぜなら、誰かが現実に収取できるようになって初めて用益権が設定されるからである。
hac ratione et si seruo hereditario usus fructus legetur, Iulianus scribit, quamuis cetera legata hereditati adquirantur, in usu fructu tamen personam domini exspectari, qui uti et frui possit.
この理由により、相続財産に属する奴隷に用益権が遺贈される場合、他の遺贈は相続財産に帰属するのに対して、用益権においては、使用し収取することのできる主人という主体が現れるのを待つことになる、とユリアヌスは書いている。
§7.3.1.3Item si ex die usus fructus legetur, dies eius nondum cedet, nisi cum dies uenit: posse enim usum fructum ex die legari et in diem constat.
同様に、始期付きで用益権が遺贈される場合、その権利は始期が到来するまでは発生しない。 なぜなら、用益権が始期付きまたは終期付きで遺贈され得ることは確立しているからである。
§7.3.1.4Non solum autem usus fructus ante aditam hereditatem dies non cedit, sed nec actio de usu fructu: idemque et si ex die fuerit legatus usus fructus: denique Scaeuola ait agentem ante diem usus fructus nihil facere, quamuis alias qui ante diem agit, male agit.
また、相続が承認される前には、用益権の権利が発生しないだけでなく、用益権に関する訴権も発生しない。 用益権が始期付きで遺贈された場合も同様である。 それゆえ、スカエウォラは、用益権の始期到来前に訴えを提起する者は何らの効力も生じさせないと述べている。 もっとも、他の場合には期日前に訴えを提起する者は不利益を被るのであるが。

語釈・文法注

  1. §7.3.1.praliter atque si — 比較を表す副詞 `aliter` と接続詞 `atque` の組み合わせに条件節 `si` が続いたもので、「〜の場合とは異なって」「〜の場合とは別である」という意味。一回的な遺贈と周期的・断続的な遺贈の性質の差異を際立たせている。
  2. §7.3.1.prut plura legata sint — 接続詞 `ut` に接続法現在完了 `sint` が続く。ここでは単なる目的や物理的な結果ではなく、「結果として(法的に)複数の遺贈が存在するものとみなされる(ように)」という、解釈上の法的効果ないし構成を示す。
  3. §7.3.1.2in usu fructu tamen personam domini exspectari — 主節の動詞 `scribit` に依存する対格不定詞構文。他の遺贈(cetera legata)は相続人による承認時点で自動的に相続財産に帰属するのに対し、用益権はその人身専属性から、実際に行使する主体である「主人」の特定(人格の確定)を待たなければならない(exspectari)という法理を説明している。
  4. §7.3.1.4Scaeuola ait agentem ante diem usus fructus nihil facere, quamuis alias qui ante diem agit, male agit — 間接話法内で、`agentem`(訴えを提起する者)は対格不定詞 `nihil facere`(何の効力も生じさせない)の意味上の主語。対照される `male agit` は「敗訴する、訴訟上致命的な過失を犯す」の意味。通常の債権では期日前請求(plus petitio tempore)は敗訴を招き訴権を失うが、用益権の始期前請求は「何もしていない」と扱われ、期日到来後に改めて請求することが妨げられないという違いを説明している。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §7.3.1.pr-7.3.1.4. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:7.3.1.pr-7.3.1.4

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。