Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §7.2.1.pr-7.2.1.4

使用収益権の遺贈における帰属権の発生条件

1246 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

用益権の遺贈における帰属権(ius adcrescendi)の発生条件、特に共同遺贈と個別遺贈の違い、共有奴隷への遺贈、並びに相続人への遺贈における具体的な法解釈を論じる。

[ULPIANUS libro septimo decimo ad Sabinum. ] §7.2.1.prQuotiens usus fructus legatus est, ita inter fructuarios est ius adcrescendi, si coniunctim sit usus fructus relictus: ceterum si separatim unicuique partis rei usus fructus sit relictus, sine dubio ius adcrescendi cessat.
[ULPIANUS libro septimo decimo ad Sabinum.] 用益権が遺贈された場合、共同で用益権が残されたときに限り、用益権者たちの間に帰属権が生じる。 しかし、それぞれに別々に、ある物の部分の用益権が残された場合には、疑いなく帰属権は失われる。
§7.2.1.1Denique apud Iulianum libro trigensimo quinto digestorum quaeritur, si communi seruo usus fructus sit relictus et utrique domino adquisitus, an altero repudiante uel amittente usum fructum alter totum habeat: et putat ad alterum pertinere, et licet dominis usus fructus non aequis partibus, sed pro dominicis adquiratur, tamen persona ipsius, non dominorum inspecta ad alterum ex dominis pertinere, non proprietati accedere.
さらに、ユリアヌスの『学説彙纂』第三十五巻において、共有の奴隷に用益権が遺贈され、両主人に取得された場合、一方が用益権を放棄するか、あるいは喪失したときに、他方がそのすべてを有することになるか、という問題が提起されている。 そして彼は、他方に帰属すると考える。 用益権は、主人たちに対してその共有割合に応じてではなく、不均等な割合で取得されるとしても、主人たちではなく奴隷自身のペルソナが考慮されることによって、主人たちの一方に帰属するのであり、所有権に合一するのではない、と彼は考えるのである。
§7.2.1.2Idem ait et si communi seruo et separatim Titio usus fructus legatus sit, amissum ab altero ex sociis usum fructum non ad Titium, sed ad solum socium pertinere debere quasi solum coniunctum: quae sententia uera est: nam quamdiu uel unus utitur, potest dici usum fructum in suo statu esse.
同著者は、共有の奴隷とティティウスに対して別々に用益権が遺贈された場合、共有者の一方によって失われた用益権は、ティティウスではなく、唯一の結合者であるかのように、その共有者にのみ帰属すべきである、とも述べている。 この意見は正しい。 なぜなら、たとえ一人であっても用益している限り、用益権はその状態に留まっていると言えるからである。
idem est, si duobus coniunctim et alteri separatim usus fructus esset relictus.
二人に対して共同で、また他の一人に対して別々に用益権が残された場合も同様である。
§7.2.1.3Interdum tamen etsi non sint coniuncti, tamen usus fructus legatus alteri adcrescit: ut puta si mihi fundi usus fructus separatim totius et tibi similiter fuerit relictus.
しかしながら、時には、それらが結合されていない場合であっても、一方に遺贈された用益権が他方に帰属することがある。 例えば、私に対して土地全体の用益権が別々に残され、あなたに対しても同様に残された場合がそれである。
nam, ut et Celsus libro octauo decimo digestorum et Iulianus libro tricensimo quinto scribit, concursu partes habemus: quod et in proprietate contingeret: nam altero repudiante alter totum fundum haberet.
なぜなら、ケルススが『学説彙纂』第十八巻に、またユリアヌスが第三十五巻に書いているように、我々は競合によって持分を持つからである。 これは所有権においても起こりうることであり、一方が放棄した場合には、他方が土地全体を所有することになる。
sed in usu fructu hoc plus est, quia et constitutus et postea amissus nihilo minus ius adcrescendi admittit: omnes enim auctores apud Plautium de hoc consenserunt et, ut Celsus et Iulianus eleganter aiunt, usus fructus cottidie constituitur et legatur, non, ut proprietas, eo solo tempore quo uindicatur.
しかし、用益権においてはこれ以上のことがある。 なぜなら、一度設定され、その後に喪失された場合でも、それにもかかわらず帰属権が認められるからである。 実際、プラウティウスに関するすべての著述家がこの点で合意しており、ケルススとユリアヌスが巧みに述べているように、用益権は、所有権のようにそれが主張されるその一時点においてのみではなく、日々設定され、遺贈されるのである。
cum primum itaque non inueniet alter eum, qui sibi concurrat, solus utetur in totum, nec refert, coniunctim an separatim relinquatur.
したがって、一方が自分と競合する者を失うやいなや、単独で全体を用益することになるのであり、それが共同で残されたか別々に残されたかは問題ではない。
§7.2.1.4Idem Iulianus libro trigensimo quinto digestorum scripsit, si duobus heredibus institutis deducto usu fructu proprietas legetur, ius adcrescendi heredes non habere: nam uideri usum fructum constitutum, non per concursum diuisum:
同じくユリアヌスは『学説彙纂』第三十五巻において、二人の相続人が指定され、用益権を控除したうえで所有権が遺贈される場合、相続人たちは帰属権を持たない、と書いている。 なぜなら、用益権は設定されたのであり、競合によって分割されたのではないと見なされるからである。

語釈・文法注

  1. 7.2.1.1persona ipsius, non dominorum inspecta — 「奴隷自身の人格(ペルソナ)が考慮されることによって(主人たちのそれではなく)」を意味する絶対的奪格。`inspecta`(完了受動分詞、女性単数奪格)が、意味上の主語である `persona`(女性単数名詞)と性・数・格で一致している。
  2. 7.2.1.4duobus heredibus institutis deducto usu fructu — 二つの絶対的奪格が連続して用いられている構造。`duobus heredibus institutis`(二人の相続人が指定されたうえで)と `deducto usu fructu`(用益権が差し引かれたうえで)の両句が、主節の動詞 `legetur`(所有権が遺贈される)の前提条件を形成している。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §7.2.1.pr-7.2.1.4. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:7.2.1.pr-7.2.1.4

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。