Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §7.1.36.pr-7.1.36.2

敷地の形質変更による用益権の存続と留保された義務

1207 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

空地に建物を建て崩壊した場合の用益権の存続、契約や遺贈で用益権を除外して土地を譲渡する際の相続人の義務、および遺贈の不履行(遅滞)における損害賠償額の評価について解説する。

[AFRICANUS libro quinto quaestionum. ] §7.1.36.prQui usum fructum areae legauerat, insulam ibi aedificauit: ea uiuo eo decidit uel deusta est: usum fructum deberi existimauit, contra autem non idem iuris esse, si insulae usu fructu legato area, deinde insula facta sit.
空地の用益権を遺贈した者が、そこに建物を建てた。 その建物は、彼の生存中に崩壊したか、あるいは焼失した。 彼は、空地の用益権はなお給付されるべきであると考えた。 しかしこれに対して、建物の用益権が遺贈された後にそれが空地となり、その後に再び建物が建てられた場合には、同じ法は適用されないと考えた。
idemque esse, et si scyphorum usus fructus legatus sit, deinde massa facta et iterum scyphi: licet enim pristina qualitas scyphorum restituta sit, non tamen illos esse, quorum usus fructus legatus sit.
そして、カップの用益権が遺贈され、その後地金になり、再びカップが作られた場合も同様である。 なぜなら、カップの元の形が復元されたとしても、それらは用益権が遺贈された元のカップではないからである。
§7.1.36.1Stipulatus sum de Titio fundum Cornelianum detracto usu fructu: Titius decessit: quaesitum est, quid mihi heredem eius praestare oportet.
私はティティウスから、用益権を除外してコルネリウス土地を引き渡す合意をした。 ティティウスが死亡した。 彼の相続人が私に何を給付すべきかが問われた。
respondit referre, qua mente usus fructus exceptus sit: nam si quidem hoc actum est, ut in cuiuslibet persona usus fructus constitueretur, solam proprietatem heredem debiturum: sin autem id actum sit, ut promissori dumtaxat usus fructus reciperetur, plenam proprietatem heredem eius debiturum.
彼は、用益権がどのような意図で除外されたかによって異なると回答した。 すなわち、もし誰であれ第三者の人格において用益権が設定されることが合意されていたのであれば、相続人は所有権のみを負うことになる。 しかし、もし約束者自身に対してのみ用益権が留保されることが合意されていたのであれば、彼の相続人は完全な所有権を負うことになる。
hoc ita se habere manifestius in causa legatorum apparere: etenim si heres, a quo detracto usu fructu proprietas legata sit, priusquam ex testamento ageretur, decesserit, minus dubitandum, quin heres eius plenam proprietatem sit debiturus.
これがその通りであることは、遺贈の事案においてより明白に現れる。 なぜなら、そこから用益権を除外して所有権が遺贈された相続人が、遺言に基づく訴訟が提起される前に死亡した場合、その相続人の相続人が完全な所有権を負うべきであることは、疑いの余地がより少ないからである。
idemque et si sub condicione similiter legatum sit et pendente condicione heres decessit.
同様の遺贈が条件付きでなされ、条件の未成就の間に相続人が死亡した場合も同様である。
§7.1.36.2Usus fructus serui Titio legatus est: cum per heredem staret, quo minus praestaretur, seruus mortuus est: aliud dici non posse ait, quam in id obligatum esse heredem, quanti legatarii intersit moram factam non esse, ut scilicet ex eo tempore in diem, in quo seruus sit mortuus, usus fructus aestimetur.
奴隷の用益権がティティウスに遺贈された。 それが給付されることについて相続人の側に責任があった時に、奴隷が死亡した。 彼は、相続人が「遅滞が生じなかったならば受遺者が得たであろう利益の額」について義務を負う、と言うほかないと述べている。 すなわち、その遅滞の時から奴隷が死亡した日までの期間について、用益権が評価されるのである。
cui illud quoque consequens esse, ut si ipse Titius moriatur, similiter ex eo tempore, quo mora sit facta, in diem mortis aestimatio usus fructus heredi eius praestaretur.
これに付随して、もしティティウス自身が死亡した場合にも、同様に遅滞が生じた時から死亡の日までの期間における用益権の評価額が、彼の相続人に給付されるべきである、という結論になる。

語釈・文法注

  1. 7.1.36.1detracto usu fructu — 名詞と分詞からなる奪格独立句(直訳すると「用益権が差し引かれた状態で」)。問答契約(stipulatio)による所有権の譲渡約束において、用益権を留保・除外することを意味する。
  2. 7.1.36.2per heredem staret, quo minus praestaretur — 非人称表現の `stat per aliquem quominus`(〜のせいで〜できない、〜に妨げられる)の接続法未完了過去形が用いられている。遺言の執行(用益権の給付)の遅れについて、相続人の側に責任(帰責事由)があったことを示している。
  3. 7.1.36.2quanti legatarii intersit — 動詞 `interest` とともに用いられる価値の属格 `quanti`(どれほどの価値が〜にあるか)が使われている。`legatarii` は関心を持つ主体を示す属格であり、主語は `moram factam non esse`(遅滞が生じなかったこと)という不定詞句である。全体として「遅滞が生じなかったならば受遺者が得ていたであろう利益」を表す間接疑問節を形成し、`in id... obligatum esse` に係っている。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §7.1.36.pr-7.1.36.2. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:7.1.36.pr-7.1.36.2

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。