[CELSUS libro tertio digestorum.
[ケルスス『学説彙纂』第3巻。
] §6.1.38.prIn fundo alieno, quem imprudens emeras, aedificasti aut conseruisti, deinde euincitur: bonus iudex uarie ex personis causisque constituet.
] 君が知らずに買い受けていた他人の土地において、君が建物を建てたか、または植栽をし、その後[その土地が真の所有者によって]回収されるとしよう。 優れた裁判官は、人や事情に応じて様々に定めるであろう。
finge et dominum eadem facturum fuisse: reddat impensam, ut fundum recipiat, usque eo dumtaxat, quo pretiosior factus est, et si plus pretio fundi accessit, solum quod impensum est.
所有者もまた同じことをするつもりであっただろうと想定せよ。 彼が土地を回収するために、土地がより価値を高められた限度においてのみ、費用を償還するようにせよ。 そして、もし土地の価格に付け加わった額の方が[支出よりも]大きいならば、支出された実費のみを[償還するようにせよ]。
finge pauperem, qui si reddere id cogatur, laribus sepulchris auitis carendum habeat: sufficit tibi permittti tollere ex his rebus quae possis, dum ita ne deterior sit fundus, quam si initio non foret aedificatum.
[所有者が]貧しい者であり、もしそれを償還することを強制されるならば、祖先伝来の家や墓を失わなければならなくなるだろうと想定せよ。 君には、君ができるもののうちからこれらの物を取り去ることが許されることで十分である。 ただし、最初から建設がなされていなかった場合よりも土地が悪化しないことを条件とする。
constituimus uero, ut, si paratus est dominus tantum dare, quantum habiturus est possessor his rebus ablatis, fiat ei potestas: neque malitiis indulgendum est, si tectorium puta, quod induxeris, picturasque corradere uelis nihil laturus nisi ut officias.
しかしながら、もし所有者が、占有者がそれらの物を取り去った場合に得るであろうのと同じだけの額を支払う用意があるならば、彼にその権能が与えられるように我々は規定する。 また、悪意に甘んじるべきではない。 たとえば、君が施した漆喰や絵画を、ただ[所有者を]害する目的以外には何も得るつもりがないのに、削り落としたいと望む場合がこれに当たる。
finge eam personam esse domini, quae receptum fundum mox uenditura sit: nisi reddit, quantum prima parte reddi oportere diximus, eo deducto tu condemnandus es.
所有者の立場が、回収した土地をすぐに売却しようとしているような者であると想定せよ。 もし彼が、最初の部分で償還されるべきだと我々が述べた額を支払わないならば、その額を差し引いた上で君は有罪とされるべきである。