[CELSUS libro tertio digestorum. ] §6.1.38.prIn fundo alieno, quem imprudens emeras, aedificasti aut conseruisti, deinde euincitur: bonus iudex uarie ex personis causisque constituet.
[켈수스, 「학설휘찬」 제3권.] 당신이 모르고 매수하였던 타인의 토지에 건축하거나 식재하였는데, 그 후 [그 토지가] 추탈된다고 하자. 훌륭한 법관은 사람과 사정에 따라 다양하게 정할 것이다.
finge et dominum eadem facturum fuisse: reddat impensam, ut fundum recipiat, usque eo dumtaxat, quo pretiosior factus est, et si plus pretio fundi accessit, solum quod impensum est.
소유자 역시 같은 일을 하려 했을 것이라고 가정해 보라. 그가 토지를 돌려받기 위해, 토지가 더 가치 있게 된 한도까지만 비용을 상환하게 하라. 그리고 만약 토지 가격에 더해진 가치가 더 크다면, 지출된 비용만을 [상환하게 하라].
finge pauperem, qui si reddere id cogatur, laribus sepulchris auitis carendum habeat: sufficit tibi permittti tollere ex his rebus quae possis, dum ita ne deterior sit fundus, quam si initio non foret aedificatum.
[소유자가] 가난한 자여서, 만약 그것을 상환하도록 강요받는다면 조상 전래의 가옥과 무덤을 잃어야만 할 것이라고 가정해 보라. 최초에 건축되지 않았던 경우보다 토지가 더 나빠지지 않는 한, 당신이 할 수 있는 한도에서 이 물건들을 수거하도록 허용되는 것으로 충분하다.
constituimus uero, ut, si paratus est dominus tantum dare, quantum habiturus est possessor his rebus ablatis, fiat ei potestas: neque malitiis indulgendum est, si tectorium puta, quod induxeris, picturasque corradere uelis nihil laturus nisi ut officias.
그러나 만약 소유자가 점유자가 이 물건들을 수거해 갔을 때 가지게 될 만큼의 금액을 줄 준비가 되어 있다면, 그에게 권한이 부여되도록 우리는 규정한다. 또한 악의를 용인해서는 안 된다. 예를 들어, 당신이 칠한 회반죽과 그림을 긁어내기를 원하는데, 단지 [소유자를] 해하려는 목적 외에는 아무것도 가져갈 것이 없는 경우가 그러하다.
finge eam personam esse domini, quae receptum fundum mox uenditura sit: nisi reddit, quantum prima parte reddi oportere diximus, eo deducto tu condemnandus es.
소유자가 회수한 토지를 곧 매각하려는 사람이라고 가정해 보라. 만약 그가 우리가 전반부에서 상환해야 한다고 말한 만큼의 금액을 상환하지 않는다면, 그 금액을 공제한 채로 당신은 유죄 선고를 받아야 한다.