[CALLISTRATUS libro primo de cognitionibus.
[カリストラトゥス、特別審問について第一巻より。
] §50.6.6.prSemper in ciuitate nostra senectus uenerabilis fuit: namque maiores nostri paene eundem honorem senibus, quem magistratibus tribuebant.
] 我々の国家において、老齢は常に敬意を払われるものであった。 なぜなら、我々の先祖は、公職者に与えるのとほぼ同じ名誉を老人に与えていたからである。
circa munera quoque municipalia subeunda idem honor senectuti tributus est.
地方自治体の公役を引き受けることに関しても、同じ名誉が老齢に与えられている。
sed eum, qui in senectute locuples factus est et ante nullo publico munere functus est, dici potest non eximi ab hoc onere priuilegio aetatis, maxime si non tam corporis habeat uexationem quam pecuniae erogationem indicti muneris administratio, et ex ea sit ciuitate, in qua non facile sufficientes uiri publicis muneribus inueniantur.
しかし、老境において富裕になり、それ以前に何の公役も果たしてこなかった者については、年齢の特権によってこの負担から免除されないと言うことができる。 特に、課された公役の管理が、身体の労苦よりも金銭の支出を伴うものであり、かつ、彼が、公役に堪えうる十分な資力を持つ者が容易に見つからないような都市に属している場合にはそうである。
§50.6.6.1Legem quoque respici cuiusque loci oportet, an, cum aliquas immunitates nominatim complecteretur, etiam de numero annorum in ea conmemoretur.
また、それぞれの土地の法律についても、それが特定の免税特権を名指しで含んでいるときに、その中で年齢についても言及されているかどうかを考慮すべきである。
idque etiam colligi potest ex litteris diui Pii, quas emisit ad Ennium Proculum proconsulem prouinciae Africae.
そしてこのことは、アフリカ属州総督エンニウス・プロクルスに宛てて発した、神君ピウスの親書からも推知することができる。
§50.6.6.2Demonstratur uarie nec abscise numerum liberorum ad excusationem municipalium munerum prodesse ex rescriptis diui Heluii Pertinacis.
神君ヘルウィウス・ペルティナクスの勅答から、子供の数が地方自治体の公役の免除に役立つということは、一律にではなく、多様な形で示されている。
namque Siluio Candido in haec uerba rescripsit: 'Εἰ καὶ μὴ πασῶν λειτουργιῶν ἀφίησιν τοὺς πατέρας ὁ τῶν τέκνων ἀριθμός, ἀλλ' οὖν ἐπειδὴ ἑκκαίδεκα παῖδας ἔχειν διὰ τοῦ βιβλίου ἐδήλωσας, οὐκ ἔστιν ἄλογον, ὥστε συγχωρῆσαι σχολάζειν τῇ παιδοτροφίᾳ καὶ ἀνέσθαι σε τῶν λειτουργιῶν'.
というのも、彼はシルウィウス・カンディドゥスに以下のような言葉で答えているからである。 「子供の数が、父親をすべての公務から解放するわけではないにしても、しかしながら、あなたが上訴書によって十六人の子供があることを明らかにした以上、あなたに子供の養育に専念することを認め、公務から解放することは不合理ではない。
§50.6.6.3Negotiatores, qui annonam urbis adiuuant, item nauicularii, qui annonae urbis seruiunt, immunitatem a muneribus publicis consequuntur, quamdiu in eiusmodi actu sunt.
」都市の食糧供給を助ける商人、同じく都市の食糧供給に奉仕する船主は、そのような業務に従事している限り、公役からの免税特権を得る。
nam remuneranda pericula eorum, quin etiam exhortanda praemiis merito placuit, ut qui peregre muneribus et quidem publicis cum periculo et labore fungantur, a domesticis uexationibus et sumptibus liberentur: cum non sit alienum dicere etiam hos rei publicae causa, dum annonae urbis seruiunt, abesse.
なぜなら、彼らの危険は報いられるべきであり、さらに恩賞によって奨励されるべきであるということが正当にも認められたからである。 それは、海外で危険と労苦を伴って、しかも公的な役務を果たしている人々が、国内の苦役や費用から解放されるためである。 都市の食糧供給に奉仕している間、彼らもまた国家のために不在であると言うことは、不適切ではないからである。
§50.6.6.4Immunitati, quae nauiculariis praestatur, certa forma data est: quam immunitatem ipsi dumtaxat habent, non etiam liberis aut libertis eorum praestatur: idque principalibus constitutionibus declaratur.
船主に提供される免除には、一定の基準が与えられている。 すなわち、この免除は彼ら自身だけが有するものであり、その子供や解放自由人には与えられない。 そしてこのことは、皇帝の勅法によって明言されている。
§50.6.6.5Diuus Hadrianus rescripsit immunitatem nauium maritimarum dumtaxat habere, qui annonae urbis seruiunt.
神君ハドリアヌスは、海船の免除は、都市の食糧供給に奉仕する者だけが有すると勅答した。
§50.6.6.6Licet in corpore nauiculariorum quis sit, nauem tamen uel naues non habeat nec omnia ei congruant, quae principalibus constitutionibus cauta sunt, non poterit priuilegio nauiculariis indulto uti.
ある者が船主の団体に所属しているとしても、船を所有しておらず、また皇帝の勅法で規定されているすべての条件が適合しないならば、船主に与えられた特権を利用することはできない。
idque et diui fratres rescripserunt in haec uerba: 'Ἦσαν καὶ ἄλλοι τινὲς ἐπὶ προφάσει τῶν ναυκλήρων καὶ τὸν σῖτον καὶ ἔλαιον ἐμπορευομένων εἰς τὴν ἀγορὰν τοῦ δήμου τοῦ Ῥωμαϊκοῦ ὄντων ἀτελῶν ἀξιοῦντες τὰς λειτουργίας διαδιδράσκειν, μήτε ἐπιπλέοντες μήτε τὸ πλέον μέρος τῆς οὐσίας ἐν ταῖς ναυκληρίαις καὶ ταῖς ἐμπορίαις ἔχοντες.
そして、このことは神君たる兄弟皇帝たちも、以下のような言葉で勅答している。 「ローマ市民の市場に小麦や油を輸入する船主や商人の名目を口実にして、自分たちは免税されているとして公務を逃れようとする者が他にもいた。 彼らは実際には船に乗っておらず、また財産の大部分を船主業や商業に投資してもいない。
ἀφαιρεθήτω τῶν τοιούτων ἡ ἀτέλεια'.
そのような者たちの免税特権は剥奪されるべきである。
H §50.6.6.7oc circa uacationes dicendum est, ut, si ante quis ad munera municipalia uocatus sit, quam negotiari inciperet, uel antequam in collegium adsumeretur quod immunitatem pariat, uel antequam septuagenarius fieret, uel antequam publice profiteretur, uel antequam liberos susciperet, compellatur ad honorem gerendum.
」このことは免除に関して言われるべきである。 すなわち、もしある者が、商業を始める前、あるいは免除を生じさせる団体に加入する前、あるいは七十歳になる前、あるいは公に職能を申告する前、あるいは子供を持つ前に、地方自治体の公役に召集されたならば、その者は職務を果たすよう強制される。
§50.6.6.8Negotiatio pro incremento facultatium exercenda est.
商業は、資力の増加に応じて営まれなければならない。
alioquin si quis maiore pecuniae suae parte negotiationem exercebit, rursus locuples factus in eadem quantitate negotiationis perseuerauerit, tenebitur muneribus, sicuti locupletes, qui modica pecunia comparatis nauibus muneribus se publicis subtrahere temptant: idque ita obseruandum epistula diui Hadriani scripta est.
そうでなければ、もしある者が自己の資金の大部分をもって商業を営みながら、再び富裕になった後も同規模の商業にとどまり続けるならば、彼は富裕者と同様に公役に縛られることになる。 これは、わずかな金銭で船を調達して公役を免れようとする富裕者たちと同じである。 そして、このことは神君ハドリアヌスの書簡にそのように遵守すべきであると記されている。
§50.6.6.9Diuus quoque Pius rescripsit, ut, quotiens de aliquo nauiculario quaeratur, illud excutiatur, an effugiendorum munerum causa imaginem nauicularii induat.
神君ピウスもまた、ある船主について問題にされるときはいつでも、公役を逃れるために船主の仮面を被っているのではないかということが厳密に吟味されるべきである、と勅答した。
§50.6.6.10Conductores etiam uectigalium fisci necessitate subeundorum municipalium munerum non obstringuntur: idque ita obseruandum diui fratres rescripserunt.
国庫の徴税請負人も、地方自治体の公役を引き受ける必要性に縛られない。 そして、このことは神君たる兄弟皇帝たちがそのように遵守すべきであると勅答した。
ex quo principali rescripto intellegi potest non honori conductorum datum, ne compellantur ad munera municipalia, sed ne extenuentur facultates eorum, quae subsignatae sint fisco.
この皇帝の勅答から、徴税請負人が地方自治体の公役に強制されないのは、彼らの名誉のために与えられたのではなく、国庫に対して担保に入れられている彼らの資力が減少しないようにするためであることが理解され得る。
unde subsisti potest, an prohibendi sint a praeside uel procuratore Caesaris etiam si ultro se offerant municipalibus muneribus: quod propius est defendere, nisi si paria fisco fecisse dicantur.
ここから、たとえ彼らが自ら進んで地方自治体の公役に志願する場合であっても、総督や皇帝の代理官によって禁止されるべきであるか否かという疑問が生じる。 国庫に対して債務を完済したと言われない限り、禁止すべきであると主張する方がより妥当である。
§50.6.6.11Coloni quoque Caesaris a muneribus liberantur, ut idoniores praediis fiscalibus habeantur.
皇帝の小作人も公役から免除される。 それは彼らが国庫所有地にとってより有能であるとみなされるためである。
§50.6.6.12Quibusdam collegiis uel corporibus, quibus ius coeundi lege permissum est, immunitas tribuitur: scilicet eis collegiis uel corporibus, in quibus artificii sui causa unusquisque adsumitur, ut fabrorum corpus est et si qua eandem rationem originis habent, id est idcirco instituta sunt, ut necessariam operam publicis utilitatibus exhiberent.
法律によって結社の権利が許されている特定のギルドまたは団体には、免除が与えられる。 すなわち、職能のゆえに各人が加入するギルドや団体、例えば職人の団体や、これと同じ設立の趣旨を持つもの、つまり、公共の利益に必要な労務を提供するために設立された団体である。
nec omnibus promiscue, qui adsumpti sunt in his collegiis, immunitas datur, sed artificibus dumtaxat.
しかし、これらのギルドに加入したすべての者に無差別に免除が与えられるわけではなく、職人に限られる。
nec ab omni aetate allegi possunt, ut diuo Pio placuit, qui reprobauit prolixae uel inbecillae admodum aetatis homines.
また、あらゆる年齢から選ばれ得るわけではない。 それは、過度に高齢の者や極めて脆弱な年齢の者を退けた神君ピウスの決定による。
sed ne quidem eos, qui augeant facultates et munera ciuitatium sustinere possunt, priuilegiis, quae tenuioribus per collegia distributis concessa sunt, uti posse plurifariam constitutum est.
しかし、資力を増やし都市の公役を負担し得る者が、ギルドを通じて比較的貧しい者たちに分配されて認められた特権を利用することはできないということも、多方面で規定されている。
§50.6.6.13Eos, qui in corporibus allecti sunt, quae immunitatem praebent nauiculariorum, si honorem decurionatus adgnouerint, compellendos subire publica munera accepi: idque etiam confirmatum uidetur rescripto diui Pertinacis.
船主に免税を与える団体に登録されている者であっても、地方議員の身分を引き受けた場合には、公役を負担するよう強制されるべきであると私は受け取っている。 そしてこのことは、神君ペルティナクスの勅答によっても確認されていると思われる。