[POMPONIUS libro sexto decimo ad Sabinum. ] §50.17.27.prNec ex praetorio nec ex sollemni iure priuatorum conuentione quicquam immutandum est, quamuis obligationum causae pactione possint immutari et ipso iure et per pacti conuenti exceptionem: quia actionum modus uel lege uel per praetorem introductus priuatorum pactionibus non infirmatur, nisi tunc, cum inchoatur actio, inter eos conuenit.
[ポンポニウス、サビヌス注解第16巻] プラエトル法からも厳格法からも、私人の合意によって何ものも変更されるべきではない。 もっとも、債務の原因は、法律上も合意の抗弁によっても、合意によって変更されうるが、それは、法律によって、あるいはプラエトルによって導入された訴訟の方式は、訴訟が開始されるまさにその時に彼らの間で合意がなされたのでない限り、私人の合意によって無効にされることはないからである。