Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §50.17.23.pr

契約における故意と過失の責任範囲と特約の効力

9083 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

本断片では、各種契約における悪意(故意)および過失の責任範囲を分類し、当事者間の合意の効力と限界、および不可抗力による免責を規定している。

[IDEM libro uicensimo nono ad Sabinum. ] §50.17.23.prContractus quidam dolum malum dumtaxat recipiunt, quidam et dolum et culpam.
[同著者、サビヌス注解第29巻] ある種の契約は悪意のみを認め、ある種は悪意と過失の双方を認める。
dolum tantum: depositum et precarium.
悪意のみを認めるのは、寄託および請願借用である。
dolum et culpam mandatum, commodatum, uenditum, pignori acceptum, locatum, item dotis datio, tutelae, negotia gesta: in his quidem et diligentiam.
悪意と過失を認めるのは、委任、使用貸借、売買、質権設定、賃貸借、さらに持参金の給付、後見、事務管理であり、これらにおいてはまさに注意義務も認められる。
societas et rerum communio et dolum et culpam recipit.
組合および財産の共有も、悪意と過失の双方を認める。
sed haec ita, nisi si quid nominatim conuenit (uel plus uel minus) in singulis contractibus: nam hoc seruabitur, quod initio conuenit (legem enim contractus dedit), excepto eo, quod Celsus putat non ualere, si conuenerit, ne dolus praestetur: hoc enim bonae fidei iudicio contrarium est: et ita utimur.
しかし、これらのことは、個々の契約において(より多く、あるいはより少なく)特別に合意されたことがない限り、そのように適用される。 というのも、最初に合意されたこと(契約に法を与えたもの)が遵守されるからである。 ただし、悪意について責任を負わない旨を合意しても無効であるとケルススが考えていることを除いては。 なぜなら、これは善意訴訟に反するからであり、我々もそのように法を運用している。
animalium uero casus mortesque, quae sine culpa accidunt, fugae seruorum qui custodiri non solent, rapinae, tumultus, incendia, aquarum magnitudines, impetus praedonum a nullo praestantur.
しかし、過失なしに生じる動物の事故や死、監視される習慣のない奴隷の逃亡、強奪、騒乱、火災、洪水、強盗の襲撃については、誰も責任を負わない。

語釈・文法注

  1. §50.17.23.prin his quidem et diligentiam — 動詞の省略。前文の recipiunt(認める、引き受ける)や、文脈上要求される praestari oportet(履行されるべきである)などの動詞が省略されている。「これら[の契約]においては、注意義務(diligentia)もまた引き受けられるべきである」という構造を補って理解する。
  2. §50.17.23.prexcepto eo — 絶対奪格(ablative absolute)。指示代名詞 eo と過去分詞 excepto が絶対奪格を構成し、eo と同格の名詞節 quod... が続く。「〜ということを除いては」という除外の条件を導く。
  3. §50.17.23.prlegem enim contractus dedit — 主語と格の解釈。contractus は第4変化名詞であり、主格(契約)とも属格(契約の)とも取れる。主語を先行する名詞節(最初に合意されたこと)とし、contractus を legem(法、規則)にかかる属格とみなして「というのも、(その合意が)契約の法を定めたからである」と解釈した。あるいは contractus を主格主語とみなして「契約が法を定めたからである」と解することも可能である。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §50.17.23.pr. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:50.17.23.pr

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。