Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §5.3.7.pr-5.3.7.2

遺言に基づく自由請求と訴訟の延期基準

1003 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

遺言に基づく自由の主張がある場合、遺言に関する裁判(義務違反遺言訴訟など)への影響を避けるため、自由の裁判の引き延ばしや留保に関する基準をトラヤヌスとピウスの勅答を通じて規定している。

[IDEM libro quarto decimo ad edictum. ]
[同じ著者、告示注解第十四巻]\n\nもし誰かが、遺言によって自分に自由が帰属していると主張する場合、裁判官は自由についての判決を下すべきではない。
§5.3.7.prSi quis libertatem ex testamento sibi competisse dicat, non debebit iudex de libertate sententiam dicere, ne praeiudicium de testamento cognituro faciat: et ita senatus censuit: sed et diuus Traianus rescripsit differendum de libertate iudicium, donec de inofficioso iudicium aut inducatur aut finem accipiat.
それは、遺言について(将来)審理することになる者に対して先入観を与えないためである。 そして元老院もそのように決議した。 しかし、神君トラヤヌスも、義務違反遺言についての訴訟が提起されるか、または終了するまでは、自由についての裁判は延期されるべきであると勅答した。
§5.3.7.1Ita demum autem sustinentur liberalia iudicia, si iam de inofficioso iudicium contestatum est: ceterum si non contestetur, non exspectantur liberalia iudicia: et ita diuus Pius rescripsit.
\n\nしかし、自由に関する裁判が留保されるのは、すでに義務違反遺言についての訴訟において主訴が完了している場合に限られる。 それ以外の場合、もし主訴が完了していないなら、自由に関する裁判は待たされることはない。 そして神君ピウスもそのように勅答した。
nam cum quidam Licinnianus de statu suo quaestionem patiebatur et, ne maturius pronuntiaretur de condicione sua, nolebat ad liberale iudicium ire, dicens suscepturum se de inofficioso testamento iudicium et petiturum hereditatem, quia libertatem et hereditatem ex testamento sibi defendebat: diuus Pius ait, si quidem possessor esset hereditatis Licinnianus, facilius audiendum, quoniam esset hereditatis nomine iudicium suscepturus et erat in arbitrio eius, qui se dominum esse dicit, agere de inofficioso testamento iudicium.
すなわち、あるリキンニアヌスという者が自己の身分についての争いに直面しており、自己の条件について時期尚早な判決が下されるのを避けるために、自由に関する裁判に進むことを拒み、自分が遺言に基づいて自由と遺産の双方を主張していることから、義務違反遺言についての訴訟を引き受け、遺産を請求するつもりであると主張した際、神君ピウスは次のように述べた。 もしリキンニアヌスが遺産の占有者であるならば、彼は遺産の名義において訴訟を引き受けることになるであろうし、また自分が主人であると主張する者の裁量において義務違反遺言についての訴訟を提起することが可能であったため、彼の主張はより容易に聞き入れられるべきであった。
nunc uero sub obtentu iudicii de inofficioso testamento ab ipso Licinniano non suscepti per quinquennium non debere moram fieri seruituti.
しかし、今やリキンニアヌス自身によって引き受けられていない義務違反遺言の裁判を口実にして、五年間にもわたって(事実上の)奴隷状態が引き延ばされるべきではない。
plane summatim aestimandum iudici concessit, an forte bona fide imploretur iudicium de testamento: et si id depraehenderit, praestituendum modicum tempus, intra quod si non fuerit contestatum, iubeat iudicem libertatis partibus suis fungi.
ただし、裁判官に対し、おそらく善意で遺言についての訴訟が求められているのかどうかを、略式で評価することを認めた。 そして、もしそのことが認められるならば、適度な期間をあらかじめ指定し、その期間内に主訴が完了しない場合には、自由に関する裁判官にその職務を遂行するよう命じるべきである、とした。
§5.3.7.2Quotiens autem quis patitur controuersiam libertatis et hereditatis, sed se non ex testamento liberum dicit, sed alias uel a uiuo testatore manumissum, non debere impediri liberalem causam, licet iudicium de testamento moueri speretur, diuus Pius rescripsit: adiecit plane in rescripto, dummodo praedicatur iudici liberalis causae, ne ullum adminiculum libertatis ex testamento admittat.
\n\nしかし、誰かが自由と遺産に関する紛争に直面しているが、自分は遺言に基づいて自由になったのではなく、他の方法により、あるいは生前の遺言者によって解放されたのだと主張する場合には、たとえ遺言に関する訴訟が提起されることが予期されるとしても、自由に関する訴訟は妨げられるべきではない、と神君ピウスは勅答した。 もっとも、その勅答において、自由の訴訟の裁判官に対し、遺言による自由についてのいかなる補助的証拠も受け入れてはならないとあらかじめ指示される限りにおいて、と付け加えた。

語釈・文法注

  1. §5.3.7.prcognituro — 動詞 cognoscere(審理する、認知する)の未来能動分詞 cogniturus の男性単数与格形。先行詞(「審理することになるであろう者」、ここでは遺言の有効性を判断する別の裁判官を指す)が省略されており、不利益の与格(または間接目的語)として ne... faciat の目的語に影響を及ぼす先(praeiudicium の対象)を示している。
  2. §5.3.7.1non debere moram fieri seruituti — 間接話法における非人称構文 non debere に、受動態不定法 moram fieri(遅延がなされる)と与格 seruituti(奴隷状態に対して)が結合した構造。「奴隷状態に対して遅延がなされるべきではない」、すなわち「法的な隷属関係の解決(自由か否かの確定)を引き延ばしてはならない」という意味を表す。
  3. §5.3.7.2dummodo praedicatur iudici — dummodo(~という条件で、~である限りは)が導く節。写本により接続法(praedicetur)の異読もあるが、ここでは直説法現在受動態 praedicatur が用いられ、「自由の訴訟の裁判官(iudici liberalis causae)に対し、(遺言からの補助的証拠を一切認めないようにと)あらかじめ指示・警告される限りにおいて」という厳格な限定条件を表している。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §5.3.7.pr-5.3.7.2. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:5.3.7.pr-5.3.7.2

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。