[IDEM libro quarto decimo ad edictum. ]
[同じ著者、告示注解第十四巻]\n\nもし誰かが、遺言によって自分に自由が帰属していると主張する場合、裁判官は自由についての判決を下すべきではない。
§5.3.7.prSi quis libertatem ex testamento sibi competisse dicat, non debebit iudex de libertate sententiam dicere, ne praeiudicium de testamento cognituro faciat: et ita senatus censuit: sed et diuus Traianus rescripsit differendum de libertate iudicium, donec de inofficioso iudicium aut inducatur aut finem accipiat.
それは、遺言について(将来)審理することになる者に対して先入観を与えないためである。 そして元老院もそのように決議した。 しかし、神君トラヤヌスも、義務違反遺言についての訴訟が提起されるか、または終了するまでは、自由についての裁判は延期されるべきであると勅答した。
§5.3.7.1Ita demum autem sustinentur liberalia iudicia, si iam de inofficioso iudicium contestatum est: ceterum si non contestetur, non exspectantur liberalia iudicia: et ita diuus Pius rescripsit.
\n\nしかし、自由に関する裁判が留保されるのは、すでに義務違反遺言についての訴訟において主訴が完了している場合に限られる。 それ以外の場合、もし主訴が完了していないなら、自由に関する裁判は待たされることはない。 そして神君ピウスもそのように勅答した。
nam cum quidam Licinnianus de statu suo quaestionem patiebatur et, ne maturius pronuntiaretur de condicione sua, nolebat ad liberale iudicium ire, dicens suscepturum se de inofficioso testamento iudicium et petiturum hereditatem, quia libertatem et hereditatem ex testamento sibi defendebat: diuus Pius ait, si quidem possessor esset hereditatis Licinnianus, facilius audiendum, quoniam esset hereditatis nomine iudicium suscepturus et erat in arbitrio eius, qui se dominum esse dicit, agere de inofficioso testamento iudicium.
すなわち、あるリキンニアヌスという者が自己の身分についての争いに直面しており、自己の条件について時期尚早な判決が下されるのを避けるために、自由に関する裁判に進むことを拒み、自分が遺言に基づいて自由と遺産の双方を主張していることから、義務違反遺言についての訴訟を引き受け、遺産を請求するつもりであると主張した際、神君ピウスは次のように述べた。 もしリキンニアヌスが遺産の占有者であるならば、彼は遺産の名義において訴訟を引き受けることになるであろうし、また自分が主人であると主張する者の裁量において義務違反遺言についての訴訟を提起することが可能であったため、彼の主張はより容易に聞き入れられるべきであった。
nunc uero sub obtentu iudicii de inofficioso testamento ab ipso Licinniano non suscepti per quinquennium non debere moram fieri seruituti.
しかし、今やリキンニアヌス自身によって引き受けられていない義務違反遺言の裁判を口実にして、五年間にもわたって(事実上の)奴隷状態が引き延ばされるべきではない。
plane summatim aestimandum iudici concessit, an forte bona fide imploretur iudicium de testamento: et si id depraehenderit, praestituendum modicum tempus, intra quod si non fuerit contestatum, iubeat iudicem libertatis partibus suis fungi.
ただし、裁判官に対し、おそらく善意で遺言についての訴訟が求められているのかどうかを、略式で評価することを認めた。 そして、もしそのことが認められるならば、適度な期間をあらかじめ指定し、その期間内に主訴が完了しない場合には、自由に関する裁判官にその職務を遂行するよう命じるべきである、とした。
§5.3.7.2Quotiens autem quis patitur controuersiam libertatis et hereditatis, sed se non ex testamento liberum dicit, sed alias uel a uiuo testatore manumissum, non debere impediri liberalem causam, licet iudicium de testamento moueri speretur, diuus Pius rescripsit: adiecit plane in rescripto, dummodo praedicatur iudici liberalis causae, ne ullum adminiculum libertatis ex testamento admittat.
\n\nしかし、誰かが自由と遺産に関する紛争に直面しているが、自分は遺言に基づいて自由になったのではなく、他の方法により、あるいは生前の遺言者によって解放されたのだと主張する場合には、たとえ遺言に関する訴訟が提起されることが予期されるとしても、自由に関する訴訟は妨げられるべきではない、と神君ピウスは勅答した。 もっとも、その勅答において、自由の訴訟の裁判官に対し、遺言による自由についてのいかなる補助的証拠も受け入れてはならないとあらかじめ指示される限りにおいて、と付け加えた。