[ULPIANUS libro quarto decimo ad edictum. ] §5.2.8.11Unde si quis fuit institutus forte ex semisse, cum ei sextans ex substantia testatoris deberetur, et rogatus esset post certum temporis restituere hereditatem, merito dicendum est nullum iudicium mouere, cum debitam portionem et eius fructus habere possit: fructus enim solere in Falcidiam imputari non est incognitum.
したがって、もし誰かが、遺言者の財産から6分の1の法定留保分が彼に義務づけられていたにもかかわらず、例えば2分の1の相続人に指定され、かつ一定の期間の後に遺産を返還するよう求められていたならば、彼が何ら訴訟を起こすことはできないと言うべきである。 なぜなら、彼は義務づけられた部分とその果実を手に入れることができるからである。 実際、果実がファルキディウス分の計算に算入されることはよく知られている。
ergo et si ab initio ex semisse heres institutus rogetur post decennium restituere hereditatem, nihil habet quod queratur, quoniam facile potest debitam portionem eiusque fructus medio tempore cogere.
それゆえ、当初から2分の1の相続人に指定された者が、10年後に遺産を返還するよう求められている場合であっても、彼は不満を言う理由を持たない。 なぜなら、彼はその間の期間に、義務づけられた部分とその果実を容易に集めることができるからである。
§5.2.8.12Si quis et irritum dicat testamentum uel ruptum et inofficiosum, condicio ei deferri debet, utrum prius mouere uolet.
もし誰かが、遺言が無効である、あるいは破棄されたものであると主張し、かつ不孝でもあると主張する場合、彼には、どちらを先に進めたいかの選択が提示されるべきである。
§5.2.8.13Si filius exheredatus in possessione sit hereditatis, scriptus quidem heres petet hereditatem, filius uero in modum contradictionis querellam inducat, quemadmodum ageret, si non possideret, sed peteret.
もし廃除された息子が遺産を占有している場合、指定された相続人は遺産を請求するであろうし、一方で息子は、あたかも自分が占有しておらず、請求する側であったとしたらどのように訴訟を行ったであろうかと同じように、反論の形で不孝の訴えを提起することになる。
§5.2.8.14Meminisse autem oportebit eum, qui testamentum inofficiosum improbe dixit et non optinuit, id quod in testamento accepit perdere et id fisco uindicari quasi indigno ablatum.
しかし、不当に遺言を不孝と主張して勝訴を得られなかった者は、遺言によって受け取ったものを失い、それが不適格な者から剥奪されたものとして国庫に帰属するということを、覚えておく必要がある。
sed ei demum aufertur quod testamento datum est, qui usque ad sententiam iudicum lite improba perseuerauerit: ceterum si ante sententiam destitit uel decessit, non ei aufertur quod datum est: proinde et si absente eo secundum praesentem pronuntietur, potest dici conseruandum ei quod accepit.
しかし、遺言で与えられたものが剥奪されるのは、裁判官の判決に至るまで不当な訴訟を継続した者に限られる。 他方で、判決前に訴えを取り下げたか、あるいは死亡した場合には、与えられたものは剥奪されない。 したがって、彼が不在の間に、出席している者に有利な判決が下された場合であっても、彼が受け取ったものは彼に保持されるべきであると言うことができる。
eo autem solo carere quis debet, cuius emolumentum ad eum pertinet: ceterum si id rogatus fuit restituere, non debet iniuria fieri.
さらに、ある者が失うべきなのは、その実質的な利益が彼に帰属するものに限られる。 他方、もし彼がそれを返還するよう求められていたのであれば、不当な損害が彼に及ぶべきではない。
unde non male Papinianus libro secundo responsorum refert, si heres fuit institutus et rogatus restituere hereditatem, deinde in querella inofficiosi non optinuit, id quod iure Falcidiae potuit habere solum perdere.
それゆえ、パピニアヌスが『解答集』第2巻において、もし相続人に指定され、遺産を返還するよう求められていた者が、その後に不孝の訴えにおいて勝訴を得られなかった場合、ファルキディウス法上の権利によって彼が保有し得た部分のみを失う、と述べているのはもっともである。
§5.2.8.15Si quis impubes adrogatus sit ex his personis, quae et citra adoptionem et emancipationem queri de inofficioso possunt, hunc puto remouendum a querella, cum habeat quartam ex constitutione diui Pii.
もし、養子縁組や解放がなくとも不孝を訴えることができる者たちのうち、未成年者が養子とされた場合、神君ピウスの勅令によって4分の1を有する以上、彼は不孝の訴えから排除されるべきであると私は考える。
quod si egit nec optinuit, an quartam perdat? et puto aut non admittendum ad inofficiosum, aut si admittatur, etsi non optinuerit, quartam ei quasi aes alienum concedendam.
しかし、もし彼が訴訟を起こして勝訴を得られなかった場合、彼はその4分の1を失うのだろうか。 私は、彼が不孝の訴えに容認されるべきではないか、あるいはもし容認されるとしても、勝訴を得られなかったとしても、その4分の1はあたかも債務であるかのように彼に認められるべきであると考える。
§5.2.8.16Si ex causa de inofficiosi cognouerit iudex et pronuntiauerit contra testamentum nec fuerit prouocatum, ipso iure rescissum est: et suus heres erit secundum quem iudicatum est et bonorum possessor, si hoc se contendit: et libertates ipso iure non ualent: nec legata debentur, sed soluta repetuntur aut ab eo qui soluit: aut ab eo qui optinuit et haec utili actione repetuntur.
もし裁判官が不孝の事由について審理し、遺言に反する判決を下し、かつ上訴されなかったならば、遺言は法律上当然に取り消される。 そして、勝訴判決を得た者は、自己の相続人となり、またもし彼がそれを主張するのであれば、遺産占有者となる。 また、奴隷解放は法律上当然に無効となり、遺贈も義務づけられず、既に支払われたものは、それを支払った者によって、あるいは勝訴を得た者によって返還請求される。 そしてこれらは準用の訴えによって請求される。
fere autem si ante controuersiam motam soluta sunt, qui optinuit repetit: et ita diuus Hadrianus et diuus Pius rescripserunt.
しかし一般に、紛争が起こされる前に支払われていた場合には、勝訴を得た者がそれを返還請求する。 そして、神君ハドリアヌスおよび神君ピウスもそのように勅答した。
§5.2.8.17Plane si post quinquennium inofficiosum dici coeptum est ex magna et iusta causa, libertates non esse reuocandas, quae competierunt uel praestitae sunt, sed uiginti aureos a singulis praestandos uictori.
もちろん、もし5年の経過後に、重大かつ正当な理由に基づいて遺言を不孝と主張し始めたのであれば、効力が生じたか、あるいはすでに与えられた奴隷解放は取り消されるべきではなく、むしろ奴隷一人ひとりから勝者に対して20アウレウス金貨が支払われるべきである。