[HERMOGENIANUS libro primo iuris epitomarum. ] §5.1.53.prVix certis ex causis aduersus dominos seruis consistere permissum est: id est si qui suppressas tabulas testamenti dicant, in quibus libertatem sibi relictam adseuerant.
[エルモゲニアヌス『法概要集』第1巻] 極めて稀に、かつ特定の理由からのみ、奴隷が主人に対して法廷に立つことが許されている。 すなわち、ある奴隷たちが、自分たちに自由が遺贈されていると主張する遺言書が隠匿されていると述べる場合である。
item artioris annonae populi Romani, census etiam et falsae monetae criminis reos dominos detegere seruis permissum est.
同様に、ローマ人民の食糧供給制限、センサス、および偽金製造の罪で告訴された主人を、奴隷が告発することが許されている。
praeterea fideicommissam libertatem ab his petent: sed et si qui suis nummis redemptos se et non manumissos contra placiti fidem adseuerent.
さらに、彼らは主人たちから遺言信託による自由を請求することになる。 しかしまた、ある人々が、合意の信義に反して、自分の金で買い戻されたにもかかわらず解放されていないと主張する場合も同様である。
liber etiam esse iussus si rationes reddiderit, arbitrum contra dominum rationibus excutiendis recte petet.
また、会計報告をすれば自由の身となるよう命じられた奴隷は、主人に対して、会計を検査するための仲裁人を正当に請求する。
sed et si quis fidem alicuius elegerit, ut nummis eius redimatur atque his solutis manumittatur, nec ille oblatam pecuniam suscipere uelle dicat, contractus fidem detegendi seruo potestas tributa est.
しかしまた、ある奴隷が、他人の信義を頼みとして、その人の金で自分が買い戻され、その金が返済されたなら解放されるという合意をし、その人が提供された金を受け取ることを望まないと述べる場合にも、契約の信義を明らかにする権能が奴隷に与えられている。