[IDEM libro tertio ad edictum. ] §5.1.2.prConsensisse autem uidentur, qui sciant se non esse subiectos iurisdictioni eius et in eum consentiant.
[同上、『告示注解』第三巻] しかし、自分がその者の裁判権に服していないことを知っており、かつ彼に合意する者が、合意したとみなされる。
ceterum si putent eius iurisdictionem esse, non erit eius iurisdictio: error enim litigatorum, ut Iulianus quoque libro primo digestorum scribit, non habet consensum.
これに対して、もし彼らが彼の裁判権があると誤信しているならば、彼の裁判権は生じない。 なぜなら、訴訟当事者の錯誤は合意を含まないからである(これはユリアヌスも『学説彙纂』第一巻に書いている通りである)。
aut si putauerunt alium esse praetorem pro alio, aeque error non dedit iurisdictionem.
あるいは、あるプラエトルを別のプラエトルと誤認したならば、同様に、錯誤は裁判権を与えなかった。
aut si, cum restitisset quiuis ex litigatoribus, uiribus praeturae compulsus est, nulla iurisdictio est.
あるいは、もし訴訟当事者のいずれかが抵抗したのに、プラエトルの職権による力で強制されたならば、裁判権は全く存在しない。
§5.1.2.1Conuenire autem utrum inter priuatos sufficit an uero etiam ipsius praetoris consensus necessarius est? lex Iulia iudiciorum ait 'quo minus inter priuatos conueniat': sufficit ergo priuatorum consensus.
ところで、合意することは私人たちの間だけで十分なのか、それともプラエトル自身の合意も必要なのだろうか。 ユリウス裁判法は「私人たちの間で合意することを妨げない」と言っている。 したがって、私人たちの合意で十分である。
proinde si priuati consentiant, praetor autem ignoret consentire et putet suam iurisdictionem, an legi satisfactum sit, uidendum est: et puto posse defendi eius esse iurisdictionem.
それゆえ、もし私人たちが合意しており、しかしプラエトルは合意していることを知らずに、自身の裁判権があると誤信している場合、法が満たされているかどうかを検討しなければならない。 そして、彼の裁判権が存在すると主張することが可能であると私は考える。
§5.1.2.2Si et iudex ad tempus datus et omnes litigatores consentiant: nisi specialiter principali iussione prorogatio fuerit inhibita, possunt tempora, intra quae iussus est litem dirimere, prorogari.
もし期限付きで任命された裁判官と、すべての訴訟当事者が合意するならば、皇帝の命令によって特別に延長が禁止されていない限り、彼が訴訟を解決するよう命じられている期限は、延長されうる。
§5.1.2.3Legatis in eo quod ante legationem contraxerunt, item his qui testimonii causa euocati sunt uel si qui iudicandi causa arcessiti sunt uel in prouinciam destinati, reuocandi domum suam ius datur.
使節たちに対しては使節派遣前に結んだ契約に関して、また証言のために呼び出された者たち、あるいは裁判のために召喚された者たち、あるいは属州へ派遣される者たちに対して、故郷へ引き戻す権利が与えられる。
eo quoque qui ipse prouocauit non imponitur necessitas intra tempora prouocationis exercendae Romae uel alio loco ubi prouocatio exercetur aliis pulsantibus respondere: nam Celsus huic etiam domus reuocationem dandam ait, quoniam ob aliam causam uenerit: haec Celsi sententia et rationabilis est.
自ら上訴した者に対しても、上訴を遂行すべき期間内に、ローマまたは上訴が遂行されるその他の場所において、他の原告からの訴えに応じる義務は課されない。 なぜなら、ケルススは、この者にも故郷への引き戻しが認められるべきであると言っているからである。 彼が別の理由で来たからである。 このケルススの見解は合理的でもある。
nam et diuus Pius Plotio Celsiano rescripsit eum, qui tutelae reddendae causa Romam erat a se euocatus, alterius tutelae causa, cuius causa non erat euocatus, non debere compelli iudicium suscipere.
というのも、神君ピウスもプロティウス・ケルシアヌスに対し、後見の報告をする目的で皇帝自身によってローマに召喚された者は、自分が召喚された理由ではない別の後見の件について、裁判に服することを強制されるべきではない、と勅答したからである。
idem Claudio Flauiano rescripsit minorem uiginti quinque annis, qui desiderarat in integrum restitui aduersus Asinianum, qui alterius negotii causa uenerat, non esse Romae audiendum.
同皇帝はクラウディウス・フラウィアヌスに対し、別の件のために来ていたアシニアヌスを相手取って原状回復を求めた二十五歳未満の者は、ローマにおいて審理されるべきではない、と勅答した。
§5.1.2.4Omnes autem isti domum reuocant, si non ibi contraxerunt, ubi conueniuntur.
しかし、これらすべての者は、訴えられた場所で契約を結んだのでないならば、故郷へ引き戻す。
ceterum si contraxerunt ibi, reuocandi ius non habent: exceptis legatis, qui licet ibi contraxerunt, dummodo ante legationem contraxerunt, non compelluntur se Romae defendere, quamdiu legationis causa hic demorantur.
これに対して、もし彼らがその場所で契約を結んだのであれば、引き戻しの権利を持たない。 ただし使節たちは例外であり、彼らは、たとえその場所で契約を結んだとしても、それが使節派遣前である限り、使節の任務のために当地に滞在している間は、ローマで被告として応訴することを強制されない。
quod et Iulianus scribit et diuus Pius rescripsit.
これはユリアヌスも書いており、神君ピウスも勅答したことである。
plane si perfecta legatione subsistant, conueniendos eos diuus Pius rescripsit.
明らかに、使節の任務が完了した後に彼らが滞在し続けるならば、彼らは訴えられるべきであると神君ピウスは勅答した。
§5.1.2.5Item si extra prouinciam suam contraxerunt, licet non in Italia, quaestionis est, an Romae conueniri possint.
また、もし彼らが自身の属州の外で(ただしイタリア内ではなく)契約を結んだ場合、彼らがローマで訴えられうるかどうかは、疑問の存するところである。
et Marcellus in eo solo priuilegio eos uti domum reuocandi, quod in ciuitate sua uel certe intra prouinciam contraxerunt: quod est uerum.
そしてマルケルスは、彼らが自身の都市、あるいは少なくとも属州内で契約を結んだという場合にのみ、故郷へ引き戻す特権を享受すると考えており、これは正しい。
sed et si agant, compelluntur se aduersus omnes defendere: non tamen si iniuriam suam persequantur uel furtum uel damnum quod nunc passi sunt: alioquin, ut et Iulianus eleganter ait, aut impune contumeliis et damnis adficientur aut erit in potestate cuiusque pulsando eos subicere ipsos iurisdictioni, dum se uindicant.
しかしまた、もし彼ら自身が原告として訴えを起こすならば、彼らはすべての者に対して被告として応訴することを強制される。 しかし、彼らが自ら被った不法行為、あるいは窃盗、あるいは現在被った損害を追及する場合は、この限りではない。 そうでなければ、ユリアヌスが美事に見抜いているように、彼らが罰せられることなく侮辱や損害を被るか、さもなければ、誰であれ彼らを訴えによって攻撃することで、彼らが自らを救済している間に彼ら自身を裁判権に服させることが、誰の思いのままでもあることになってしまうからである。
§5.1.2.6Sed si dubitetur, utrum in ea quis causa sit, ut domum reuocare possit, nec ne, ipse praetor debet causa cognita statuere.
しかし、ある者が故郷へ引き戻すことができる状況にあるか否かが疑わしい場合は、プラエトル自身が事実審理を行った上で決定しなければならない。
quod si constiterit in ea eum esse causa, ut domum reuocet, debebit cauere in iudicio sisti, statuente praetore in quem diem promittat.
そして、もし彼が故郷へ引き戻すことができる状況にあることが明らかになったならば、彼は裁判所への出頭を保証しなければならず、プラエトルが何日に約束すべきかを定める。
sed utrum nuda cautione an satisdato, Marcellus dubitat: mihi uidetur sola promissione, quod et Mela scribit: alioquin compelletur iudicium accipere quam inuenire eos qui satis pro eo dent.
しかし、単純な約束によるべきか、それとも保証人を立てた保証によるべきかについて、マルケルスは疑問を呈している。 私には、メーラも書いているように、単なる約束だけで十分であると思われる。 そうでなければ、彼は、自分のために保証人となる者を見つけるよりも、裁判を受けることを強いられることになるからである。
§5.1.2.7In omnibus autem, in quibus protelatur admonitio, hoc procedere sine temporali damno creditorum oportet.
しかし、出頭要求が引き延ばされるすべてのケースにおいて、これが債権者たちの一時的な損失を伴わずに行われることが必要である。
§5.1.2.8His datur multae dicendae ius, quibus publice iudicium est, et non aliis: nisi hoc specialiter eis permissum est.
科料を科す権利は、公的に裁判の権限を与えられている者に与えられ、他の者には与えられない。 ただし、これが特別に彼らに許可されている場合は別である。