Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §49.4.1.pr-49.4.1.6

流刑・公役免除・選挙における上訴の時期と期限

8498 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

ウルス・ピアーヌスは、流刑処分の際の上訴の適切なタイミング、後見人指定や公役への就任における免除主張の手続き、地方議会による政務官選出の際の上訴対象、および上訴期限の起算方法について論じている。

[ULPIANUS libro primo de appellationibus. ] §49.4.1.prSi quidem in insulam deportandum adnotauerit praeses prouinciae et imperatori scripserit, ut deportetur, uideamus, quando sit prouocandum, utrum cum imperator scripserit an cum ei scribitur? et putem tunc esse appellandum, cum recipi eum praeses iubet sententia prolata imperatori scribendum, ut deportetur.
[ウルピアーヌス執筆『上訴録』第1巻より]もし州総督が、ある者を島への流刑に処すべきであると記録し、流刑に処されるようにと皇帝に書面を送った場合、いつ上訴すべきか、すなわち皇帝が書面を書いた時か、それとも皇帝に書面が送られる時かを見てみよう。 そして私は、判決が下され、流刑に処されるよう皇帝に書面を送るべきであるとして、総督がその者を拘束するよう命じた時に、上訴すべきであると考える。
ceterum uerendum est, ne sero sit, ut tunc prouocetur, cum imperator insulam ei adsignauerit: comprobata enim sententia praesidis tunc solet insulam adsignare.
しかし、皇帝がその者に島を割り当てた時に上訴するのでは、時期を逸してしまうのではないかと懸念される。 なぜなら、総督の判決を承認した上で、その時に島を割り当てるのが皇帝の常だからである。
rursus illud uerendum est, si mendaciis apud principem onerauit eum, quem deportandum laborabat, intercludi illi uiam prouocandi.
他方で、もし総督が、流刑に処そうと努めていた相手を皇帝のもとで虚偽によって貶めたならば、その者に対して上訴の道が閉ざされてしまうのではないか、ということも懸念される。
quid ergo est? recte dicetur humanitate suggerente, ut et hoc et illo tempore non frustra prouocaretur, quia non aduersus principem, sed aduersus iudicis calliditatem prouocauit.
ではどうすべきか。 人道的な配慮から、この時にもあの時にも上訴が無駄にならないと言われるのが正しいであろう。 なぜなら、その者は皇帝に対してではなく、裁判官の悪知恵に対して上訴したのだからである。
simili modo et in decurione erit probandum, quem punire sibi praeses permittere non debet, sed recipere eum in carcerem et principi scribere de poena eius.
同様のことが、デクリオについても認められるべきである。 総督は、デクリオを自ら処罰することを許されるべきではなく、彼を監獄に収容し、その処罰について皇帝に書面を送らなければならないのである。
§49.4.1.1Si quis tutor datus fuerit uel testamento uel a quo alio, qui ius dandi habet, non oportet eum prouocare (hoc enim diuus Marcus effecit), sed intra tempora praestituta excusationem allegandam habet et, si fuerit repulsa, tunc demum appellare debebit: ceterum ante frustra appellatur.
もし誰かが、遺言によって、あるいは指定する権限を持つ他の者によって後見人に指定された場合、その者は上訴すべきではない(神君マルクスがそのように定めたからである)。 むしろ、定められた期間内に免除の事由を主張しなければならず、それが却下された場合に初めて、上訴しなければならない。 それ以前の上訴は無駄である。
§49.4.1.2Alia causa est eorum, qui ad aliquod munus uel honorem uocantur, cum dicant se habere excusationem: nam non aliter allegare possunt causas immunitatis suae, quam si appellationem interposuerint.
免除の事由があると主張して、何らかの公役または名誉職に召集される者たちについては、事情が異なる。 なぜなら彼らは、上訴を提起しなければ、自らの免除の事由を主張することができないからである。
§49.4.1.3Solent plerumque praesides remittere ad ordinem nominatum ut Gaium Seium creent magistratum uel alius quis honor uel munus in eum conferatur.
総督はしばしば、ガイウス・セイウスを政務官に選出するため、あるいは他の何らかの名誉職や公役が彼に課されるために、名指しで地方議会に差し戻すことがよくある。
utrum igitur tunc appellandum est, cum ordo decretum interposuerit, an uero a remissione, quam praeses fecerit, appellatio sit interponenda? et magis est, ut tunc sit appellandum, cum ordo decreuerit: magis enim consilium dedisse praeses uidetur, quis sit creandus, quam ipse constituisse: denique ipse erit appellandus, non ab eo prouocandum.
では、議会が決議を採択した時に上訴すべきなのか、それとも総督が行った差し戻しに対して上訴を提起すべきなのか。 そして、議会が決議した時に上訴すべきであるとするのがより妥当である。 なぜなら、総督は、誰を選出すべきかについて、自ら決定したというよりは、勧告を与えたと見なされるからである。 最終的には、彼自身に対して上訴されるべきであり、彼から上訴がなされるべきではない。
§49.4.1.4Sed et si praeses in ordine fuerit (ut fieri adsolet), cum ab ordine crearetur quis, ipse erit prouocandus, quasi ab ordine, non ab ipso fiat appellatio.
しかし、ある者が議会によって選出される際、もし総督が議会に出席していたとしても(よくあることだが)、議会から上訴がなされたのであって、総督本人からなされたのではないかのように、総督自身に対して上訴がなされるべきである。
§49.4.1.5Biduum uel triduum appellationis ex die sententiae latae computandum erit.
上訴のための2日または3日の期間は、判決が下された日から起算されるべきである。
quid ergo, si sententia fuerit sub condicione dicta? utrum ex die sententiae tempus computamus ad appellandum an uero ex die, quo condicio sententiae extitit? sane quidem non est sub condicione sententia dicenda: sed si fuerit dicta, quid fiet? et est utile statim tempora ad appellandum computari debere.
では、判決が条件付きで下された場合はどうなるか。 我々は上訴のための期間を、判決の日から起算するのか、それとも判決の条件が成就した日から起算するのか。 確かに、判決は条件付きで下されるべきではない。 しかし、もし下されたならば、どうなるか。 直ちに上訴のための期間が起算されるべきであるとするのが有益である。
§49.4.1.6Quod in sententiis praeceptum est, ut uel altera die uel tertia prouocetur, hoc etiam in ceteris obseruandum, ex quibus sententia quidem non profertur, appellari tamen oportere et posse supra relatum est.
判決において翌日または3日目に上訴すべきであると規定されていることは、判決自体は下されないものの、それでも上訴すべきであり、かつ上訴しうると上で報告された、その他の処分においても遵守されなければならない。

語釈・文法注

  1. 49.4.1.prrecipi eum praeses iubet sententia prolata imperatori scribendum, ut deportetur — sententia prolata は独立奪格。scribendum は esse が省略された受動動形容詞(義務・必然)の不定法であり、iubet の目的語である対格不定詞句 recipi eum と緩やかに結合しているか、あるいは iubet の補文全体に係る。「皇帝に書面が送られるべきである[として]」という総督の判断の内容を示す。
  2. 49.4.1.printercludi illi uiam prouocandi — 懸念を示す表現 uerendum est の後で、通常は ne 節が使われるが、ここでは先行する指示代名詞 illud の同格として対格不定詞構文(intercludi... uiam)が直接使われている。prouocandi は動名詞(ゲルンディウム)の属格で、uiam を修飾する。
  3. 49.4.1.1excusationem allegandam habet — habeo + 動形容詞(対格)の構文で、「〜すべきものを持っている」、すなわち義務(「〜しなければならない」)を表す。これは古典期以降のラテン語における義務・未来表現(ロマンス語の助動詞的発達の先駆)の典型例である。
  4. 49.4.1.3remittere ad ordinem nominatum — nominatum は、関係節 ut Gaium Seium creent... の内容を先取りし、かつ差し戻される(remittere)対象、すなわち文脈上の指示対象としての「名指しされた者」を指す対格形容詞・分詞である。
  5. 49.4.1.3non ab eo prouocandum — prouocandum [esse] は非人称受動の動形容詞。「彼(総督)から上訴がなされる(=総督の差し戻し処分自体を上訴の対象とする)べきではない」という意味。上訴の宛先(appellandus)としての総督自身(ipse)と対比されている。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §49.4.1.pr-49.4.1.6. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:49.4.1.pr-49.4.1.6

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。