Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §49.16.4.pr-49.16.4.15

兵役資格と徴兵忌避および脱走の処遇

8606 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

アッリウス・メナンデルによる軍事法規の記述であり、兵役不適格者の復帰基準、逃亡犯や被告人の志願、訴訟逃れの入隊、徴兵忌避への罰則、および期限超過帰営兵(emansores)と脱走兵(desertores)の区別や免責事由について定めている。

[ARRIUS MENANDER libro primo de re militari. ] §49.16.4.prQui cum uno testiculo natus est quiue amisit, iure militabit secundum diui Traiani rescriptum: nam et duces Sulla et Cotta memorantur eo habitu fuisse naturae.
[ARRIUS MENANDER libro primo de re militari.] 生まれつき睾丸が一つしかない者、あるいはそれを失った者は、神君トラヤヌスの勅答に従って、合法的に兵役に服するものとする。 なぜなら、将軍スッラとコッタも、自然のそのような状態にあったと伝えられているからである。
§49.16.4.1Ad bestias datus si profugit et militiae se dedit, quandoque inuentus capite puniendus est: idemque obseruandum est in eo, qui legi se passus est.
猛獣刑に処せられた者が、もし逃亡して兵役に身を投じたならば、いつ発見されようとも死刑に処されるべきである。 そして同じことが、自分が登録されることを容認した者についても遵守されるべきである。
§49.16.4.2In insulam deportatus si effugiens militiae se dedit lectusue dissimulauit, capite puniendus est.
島への永久追放に処せられた者が、もし逃亡して兵役に身を投じたか、あるいは徴募された際に身分を隠蔽したならば、死刑に処されるべきである。
§49.16.4.3Temporarium exilium uoluntario militi insulae relegationem adsignat, dissimulatio perpetuum exilium.
一時的な追放刑は、志願兵に対して島への放逐を科し、隠蔽は永久的な追放を科す。
§49.16.4.4Ad tempus relegatus si expleto spatio fugae militem se dedit, causa damnationis quaerenda est, ut, si contineat infamiam perpetuam, idem obseruetur, si transactum de futuro sit et in ordinem redire potest et honores petere, militiae non prohibetur.
期限付きで放逐された者が、もし逃亡期間が満了した後に兵士として身を投じたならば、有罪判決の理由が調査されるべきである。 それは、もしそれが永久的な不名誉を伴うものであるなら、同じことが遵守され、もし将来について解決済みであり、市民の身分に戻ることができ、かつ名誉を求めることができるならば、兵役に服することを禁止されないようにするためである。
§49.16.4.5Reus capitalis criminis uoluntarius miles secundum diui Traiani rescriptum capite puniendus est, nec remittendus est eo, ubi reus postulatus est, sed, ut accedente causa militiae, audiendus:
死罪の被告人であって志願兵となった者は、神君トラヤヌスの勅答に従って死刑に処されるべきである。 また、彼が被告として訴追された場所へと送還されるべきではなく、軍務という事情が加わったものとして、その場で審問されるべきである。
§49.16.4.6si dicta causa sit uel requirendus adnotatus, ignominia missus ad iudicem suum remittendus est nec recipiendus postea uolens militare, licet fuerit absolutus.
もしすでに審理が終わっているか、あるいは手配犯として登録されているならば、不名誉除隊とされた上で、彼の管轄の裁判官のもとへと送還されるべきであり、その後は、たとえ無罪となったとしても、兵役に服することを望む彼を受け入れるべきではない。
§49.16.4.7Adulterii uel aliquo iudicio publico damnati inter milites non sunt recipiendi.
姦通罪あるいは何らかの公判によって有罪判決を受けた者たちは、兵士の間に受け入れられるべきではない。
§49.16.4.8Non omnis, qui litem habuit et ideo militauerit, exauctorari iubetur, sed qui eo animo militiae se dedit, ut sub optentu militiae pretiosiorem se aduersario faceret.
訴訟を抱えており、そのために兵役に就いた者がすべて除隊を命じられるわけではなく、兵役という口実のもとに敵対者に対して自分をより有利な立場に置こうという意図で兵役に身を投じた者だけがそうされる。
nec tamen facile indulgendum, iudicationis qui negotium antehabuerunt: sed si in transactione reccidit, indulgendum est.
しかしながら、兵役に先立って裁判の処理を優先させた者たちに対して、容易に許しが与えられるべきではない。 しかし、もし和解に帰着したならば、許しが与えられるべきである。
exauctoratus eo nomine non utique infamis erit nec prohibendus lite finita militiae eiusdem ordinis se dare: alioquin et si relinquat litem uel transigat, retinendus est.
その名目で除隊させられた者は、必ずしも不名誉となるわけではなく、訴訟が終了した後に同じ階級の兵役に就くことを禁止されるべきではない。 さもなければ、もし彼が訴訟を放棄するか、あるいは和解したならば、軍内に留め置かれるべきである。
§49.16.4.9Qui post desertionem in aliam militiam nomen dederunt legiue passi sunt, imperator noster rescripsit et hos militariter puniendos.
脱走した後に、他の軍務に署名したか、あるいは登録されることを容認した者たちについて、我らが皇帝は、これらの者たちも軍法に従って処罰されるべきであると勅答した。
§49.16.4.10Grauius autem delictum est detrectare munus militiae quam adpetere: nam et qui ad dilectum olim non respondebant, ut proditores libertatis in seruitutem redigebantur.
しかし、兵役の任務を拒むことは、それを求めることよりも重大な犯罪である。 なぜなら、かつて徴兵に応じなかった者たちも、自由の裏切り者として奴隷状態へと落とされたからである。
sed mutato statu militiae recessum a capitis poena est, quia plerumque uoluntario milite numeri supplentur.
しかし、兵役の法的な状態が変化したため、死刑からは後退した。 なぜなら、たいていは志願兵によって兵員の員数が満たされるからである。
§49.16.4.11Qui filium suum subtrahit militiae belli tempore, exilio et bonorum parte multandus est: si in pace, fustibus caedi iubetur et requisitus iuuenis uel a patre postea exhibitus in deteriorem militiam dandus est: qui enim se sollicitauit ab alio, ueniam non meretur.
戦時において、みずからの息子を兵役から引き離す者は、追放と財産の一部没収によって罰せられるべきである。 もし平時であるなら、棍棒で打たれることを命じられ、そして捜索された、あるいは後に父親によって引き渡された青年は、より劣悪な条件の兵役に服させられるべきである。 なぜなら、他者によってみずからを引き離すよう働きかけた者は、許しに値しないからである。
§49.16.4.12Eum, qui filium debilitauit dilectu per bellum indicto, ut inhabilis militiae sit, praeceptum diui Traiani deportauit.
戦争が宣告されて徴兵が命じられた際、兵役に不適格となるように息子を不具にした者を、神君トラヤヌスの諭令は永久追放に処した。
§49.16.4.13Edicta Germanici Caesaris militem desertorem faciebant, qui diu afuisset, ut is inter emansores haberetur.
ゲルマニクス・カエサルの告示は、長期間不在にしていた脱走兵を期限超過帰営兵の間に数えるようにしていた。
sed siue redeat quis et offerat se, siue deprehensus offeratur, poenam desertionis euitat: nec interest, cui se offerat uel a quo deprehendatur.
しかし、誰かが戻ってみずからを出頭させるにせよ、あるいは逮捕されて引き渡されるにせよ、脱走の刑罰を免れる。 誰にみずからを出頭させるか、あるいは誰によって逮捕されるかは重要ではない。
§49.16.4.14Leuius itaque delictum emansionis habetur, ut erronis in seruis, desertionis grauius, ut in fugitiuis.
したがって、期限超過帰営の過失は、奴隷における放浪者のそれのように、より軽いものと見なされ、脱走の過失は、逃亡奴隷におけるそれのように、より重いものと見なされる。
§49.16.4.15Examinantur autem causae semper emansionis et cur et ubi fuerit et quid egerit: et datur uenia ualetudini, affectioni parentium et adfinium, et si seruum fugientem persecutus est uel si qua huiusmodi causa sit.
しかし、期限超過帰営の理由は常に審査される。 すなわち、なぜ、どこにいたのか、そして何をしていたのかである。 そして、健康状態、両親や親族への情愛、あるいは逃亡する奴隷を追跡していたこと、あるいは何らかのこのような種類の理由に対して、許しが与えられる。
sed et ignoranti adhuc disciplinam tironi ignoscitur.
しかしまた、まだ軍紀を知らない新兵に対しても、大目に見られる。

語釈・文法注

  1. §49.16.4.1qui legi se passus est — 受動不定詞 legi(動詞 lego「徴集する」の現在受動不定詞)は、デポネント動詞 patior の完了形 passus est の補語として機能している。全体として「兵役不適格でありながら、自分が(兵籍に)登録されることを容認した者」を指す。
  2. §49.16.4.4si transactum de futuro sit — 動詞 transigo の受動完了接続法である transactum sit は、ここでは無人称的に、あるいは「事態」を主語として使われている。de futuro(将来について)を伴い、「将来に及ぶ刑罰の効力について(和解や免除によって)解決がなされているならば」という意味を表す。
  3. §49.16.4.8iudicationis qui negotium antehabuerunt — 接続詞的な関係代名詞 qui の先行詞は、主節の indulgetur の意味上の対象。negotium(件、事務)が antehabuerunt(優先させた)の直接目的語であり、属格 iudicationis が negotium に係る。これは兵役よりも民事訴訟の解決を不当に優先した者を指す。
  4. §49.16.4.11qui enim se sollicitauit ab alio — 再帰代名詞 se を伴う他動詞 sollicitauit(そそのかす、促す)は、「(父親などの)他者から働きかけられるように自分自身を仕向けた(=他者の働きかけを甘んじて受け入れた)」という再帰的かつ受動的な含みを持つ。息子自身の同意や共同主体的関与があったことを強調している。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §49.16.4.pr-49.16.4.15. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:49.16.4.pr-49.16.4.15

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。