Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §49.14.18.pr-49.14.18.10

国庫への密告資格を欠く者とその例外規定

8539 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

密告者(情報提供者)となる資格のない者(女性、有罪判決者、退役・現役兵、後見人等)について規定し、例外的に自己と国庫に共通する事件での通報資格や、債権者から回収される公金の要件を議論している。

[MARCIANUS libro singulari de delatoribus.
[マルキアヌス、密告者に関する一巻本。
] §49.14.18.prDeferre non possunt mulieres propter sexus infirmitatem, et ita sacris constitutionibus cautum est.
] 女性は、その性の弱さゆえに密告することができず、そのように聖なる勅法で規定されている。
§49.14.18.1Item clarissimi uiri deferre non possunt.
同様に、クラリッシムス(元老院身分の男たち)も密告することができない。
§49.14.18.2Item damnati deferre non possunt, ut diui fratres de eo rescripserunt, qui fustibus caesus in opus publicum erat datus.
同様に、有罪判決を受けた者たちも密告することができない。 これは、笞打ちに処されて公共労働に付された者について、神君たる兄弟が回答した通りである。
§49.14.18.3Item constitutionibus principum prohibentur deferre illi, qui in metallum dati sunt.
同様に、皇帝の勅法によって、鉱山労働刑に付された者たちが密告することは禁止されている。
hoc ideo, ne desperati ad delationem facile possint sine causa confugere.
これは、自暴自棄になった者たちが、理由もなく安易に密告に逃げ込むことがないようにするためである。
§49.14.18.4Sed eas causas, quas ante damnationem coeperunt deferre, posse eos etiam post damnationem exequi rescriptum est.
しかし、有罪判決の前に彼らが密告し始めた事件については、有罪判決の後であっても追行することができると回答されている。
§49.14.18.5Ueterani quoque sacris constitutionibus delatores esse prohibentur propter honorem utique et merita militiae.
退役兵もまた、その栄誉と軍功のゆえに、聖なる勅法によって密告者となることを禁止されている。
§49.14.18.6Item milites propter honorem stipendiorum quae merent deferre prohibentur.
同様に、現役兵も、彼らが受ける俸給の栄誉のゆえに、密告することが禁止されている。
§49.14.18.7Sed communem causam sibi cum fisco quiuis deferre potest, hoc est uindicare, nec per hoc famosus est, licet in causa sua non optinuerit.
しかし、国庫と自分との共通の事件について、何人であれ密告することは可能であり、すなわちこれは主張することであって、自分の事件において勝訴しなかったとしても、これによって悪名を被ることはない。
§49.14.18.8Item eos, qui tutores uel curatores fuerunt, non oportere deferre causas pupillorum uel adulescentium suorum diui Seuerus et Antoninus rescripserunt.
同様に、後見人または保佐人であった者が、その被後見人または被保佐成年の事件を密告すべきではないと、神君セウェルスとアントニヌスが回答した。
quod consequens est obseruari et in eo, qui quasi procurator negotia gessit: et ita idem principes rescripserunt.
これは、代理人のように事務を管理した者においても同様に遵守されるべきであり、同じ皇帝たちもそのように回答した。
idem decreuerunt nulla constitutione prohibitum esse procuratorem interrogari, sed accusare eum, cuius negotia gessit.
また、同じ皇帝たちは、代理人が尋問されることを禁止する勅法は存在しないが、自分がその事務を管理した相手を告発することは禁止されていると決定した。
et tutorem, qui aut detulit aut mandauit, seuerissime puniendum rescripserunt.
さらに、自ら密告したか、あるいは密告を命じた後見人は、極めて厳格に処罰されるべきであると回答した。
§49.14.18.9Sed ne quidem is, qui aliquam uendidit rem, eandem deferre debet uel per se uel per subiectam personam, ne alioquin poenam patiatur dignam suae personae, ut et constitutum esse refertur.
しかし、ある物を売却した者でさえも、自らによってであれ、あるいは身代わりの者を通してであれ、同じ物について密告すべきではない。 さもなければ、彼の身分にふさわしい罰を受けることになる。 これもまた、規定されていると伝えられている。
§49.14.18.10Papinianus tam libro sexto quam undecimo responsorum scribit ita demum publicam auferri pecuniam ei, qui, cum erat creditor, in solutum pecuniam accepit, si aut sciebat, cum accipiebat, publicum quoque esse debitorem, aut postea cognouit, antequam consumeret pecuniam.
パピニアヌスは、答弁集第6巻および第11巻において、債権者であったときに、代物弁済としてお金を受け取った者から、その公金が回収されるのは、彼がお金を受け取ったときに、債務者が国庫の債務者でもあることを知っていたか、あるいは、お金を消費する前にそれを知った場合に限られる、と書いている。
sed placet omnimodo ei pecuniam auferendam esse, etiamsi ignorauit, cum consumeret: et postea quidam principes directam actionem competere ablata pecunia rescripserunt, ut et Marcellus libro septimo digestorum scribit.
しかし、彼が消費したときに知らなかったとしても、いかなる場合でもそのお金は彼から回収されるべきであるというのが通説である。 そして、後に一部の皇帝たちは、お金が回収された場合、直接訴権が認められると回答した。 これはマルケルスも『学説集』第7巻に書いている通りである。

語釈・文法注

  1. §49.14.18.7communem causam sibi cum fisco — 与格 `sibi` は `communis`(共通の)に係る。「自分と国庫に共通の事件」を指し、私的な利益と国庫の利益が重なる状況(例えば、自らの権利主張が国庫の権利回収に寄与する状況など)において、密告による悪名を免れる例外規定である。
  2. §49.14.18.8procuratorem interrogari, sed accusare eum, cuius negotia gessit — `prohibitum esse` が前件の `prohibitum esse procuratorem interrogari` から、`sed` に導かれる後件の `sed accusare` の方へと補われて解釈される。「代理人が尋問されることは禁止されていないが、彼が事務を管理した本人を告発することは禁止されている」という意味になる。
  3. §49.14.18.10ita demum... si... — 制限的な条件を表す構文。「…の場合に限り、初めて(公金が)回収される」という意味。後文の `sed placet omnimodo...`(しかし、いずれにせよ回収されるべきであるというのが通説である)によって、このパピニアヌスの制限的見解が後に修正されたことが示されている。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §49.14.18.pr-49.14.18.10. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:49.14.18.pr-49.14.18.10

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。