[IDEM libro secundo de adulteriis.
[同著者、その『姦通について』第2巻において。
] §48.5.14.prSi uxor non fuerit in adulterio, concubina tamen fuit, iure quidem mariti accusare eam non poterit, quae uxor non fuit, iure tamen extranei accusationem instituere non prohibebitur, si modo ea sit, quae in concubinatum se dando matronae nomen non amisit, ut puta quae patroni concubina fuit.
] もし女性が姦通の際に妻ではなく、コンクビナであったなら、妻ではなかった彼女を夫としての権利によって告訴することはできないが、もし彼女がコンクビナとなることによってマトローナの身分を失わなかった者、たとえばパトロヌスのコンクビナであったような者であるならば、第三者としての権利によって告訴を提起することは禁止されない。
§48.5.14.1Plane siue iusta uxor fuit siue iniusta, accusationem instituere uir poterit: nam et Sextus Caecilius ait, haec lex ad omnia matrimonia pertinet, et illud Homericum adfert: nec enim soli, inquit, Atridae uxores suas amant.
明らかに、正当な妻であったか不当な妻であったかを問わず、夫は告訴を提起することができる。 なぜなら、セクストゥス・カエキリウスも、この法律はすべての婚姻に適用されると言い、ホメロスのあの文言を引用しているからである。 「アトレイデスだけが、死すべき人間のなかで己の妻を愛しているわけではないのだから」と彼は言う。
οὐ μόνοι φιλέους' ἀλόχους μερόπων ἀνθρώπων Ἀτρεῖδαι. §48.5.14.2Sed et in ea uxore potest maritus adulterium uindicare, quae uolgaris fuerit, quamuis, si uidua esset, impune in ea stuprum committeretur.
οὐ μόνοι φιλέους' ἀλόχους μερόπων ἀνθρώπων Ἀτρεῖδαι. しかし、夫は、たとえ未亡人であったなら不可罰的に不義が行われたであろうような、不特定多数の相手をする女性であった妻に対しても、姦通を咎めることができる。
§48.5.14.3Diui Seuerus et Antoninus rescripserunt etiam in sponsa hoc idem uindicandum, quia neque matrimonium qualecumque nec spem matrimonii uiolare permittitur.
神君セウェルスとアントニヌスは、婚約者についてもこれと同じことが咎められるべきであると勅答した。 なぜなら、いかなる婚姻であれ、また婚姻の望みであれ、それを侵害することは許されないからである。
§48.5.14.4Sed et si ea sit mulier, cum qua incestum commissum est, uel ea, quae, quamuis uxoris animo haberetur, uxor tamen esse non potest, dicendum est iure mariti accusare eam non posse, iure extranei posse.
しかし、たとえ近親相姦が行われた相手である女性や、妻とする意思をもって遇されていたとしても妻にはなり得ない女性であっても、夫としての権利によって彼女を告訴することはできず、第三者としての権利によってなら可能であると言うべきである。
§48.5.14.5Iudex adulterii ante oculos habere debet et inquirere, an maritus pudice uiuens mulieri quoque bonos mores colendi auctor fuerit: periniquum enim uidetur esse, ut pudicitiam uir ab uxore exigat, quam ipse non exhibeat: quae res potest et uirum damnare, non rem ob compensationem mutui criminis inter utrosque communicare.
姦通を裁く裁判官は、貞潔に生きている夫自身が、妻に対しても善き操行を培うよう範を示していたかどうかを目の前に置き、糾明しなければならない。 なぜなら、夫自身が示しもしない貞潔を妻に要求することは極めて不公平に思われるからである。 この事実は、夫自身を有罪とすることもあり得るのであり、相互の罪の相殺によって両者の間で事件を共有することにはならない。
§48.5.14.6Si quis uxorem suam uelit accusare dicatque eam adulterium commisisse antequam sibi nuberet, iure uiri accusationem instituere non poterit, quia non, cum ei nupta est, adulterium commisit.
もし誰かが自分の妻を告訴することを望み、彼女が自分と結婚する前に姦通を犯したと主張する場合、彼は夫としての権利によって告訴を提起することはできない。 なぜなら、彼女が彼に嫁いでいた時に姦通を犯したのではないからである。
quod et in concubina dici potest, quam uxorem quis postea habuit, uel in filia familias, cuius coniunctioni pater postea concessit.
このことは、後に妻としたコンクビナや、父親が後にその結合を承認した家子たる娘についても言うことができる。
§48.5.14.7Si quis plane uxorem suam, cum apud hostes esset, adulterium commisisse arguat, benignius dicetur posse eum accusare iure uiri: sed ita demum adulterium maritus uindicabit, si uim hostium passa non est: ceterum quae uim patitur, non est in ea causa, ut adulterii uel stupri damnetur.
明らかに、誰かが自分の妻が敵の手にあった時に姦通を犯したと主張する場合、夫としての権利によって告訴することができると言う方がより寛大である。 しかし、夫が姦通を咎めることができるのは、彼女が敵の暴力を被らなかった場合に限られる。 他方、暴力を被った女性は、姦通や不義で有罪とされるべき状況にはない。
§48.5.14.8Si minor duodecim annis in domum deducta adulterium commiserit, mox apud eum aetatem excesserit coeperitque esse uxor, non poterit iure uiri accusari ex eo adulterio, quod ante aetatem nupta commisit, sed uel quasi sponsa poterit accusari ex rescripto diui Seueri, quod supra relatum est.
もし12歳未満で家へ導き入れられた少女が姦通を犯し、その後彼のところで年齢に達して妻になり始めた場合、彼女が年齢に達する前に婚姻関係にあって犯したその姦通について、夫としての権利によって告訴されることはできない。 しかし、上に言及された神君セウェルスの勅答に基づき、婚約者のようなものとしてなら告訴され得る。
§48.5.14.9Sed et si qua repudiata, mox reducta sit non quasi eodem matrimonio durante, sed quasi alio interposito, uidendum est, an ex delicto, quod in priore matrimonio admisit, accusari possit.
しかし、離縁された後に、同じ婚姻が継続しているとしてではなく、別の婚姻が間に挟まったかのようにしてすぐに連れ戻された女性についても、彼女が前の婚姻において犯した犯罪に基づいて告訴され得るかどうかが検討されなければならない。
et puto non posse: aboleuit enim prioris matrimonii delicta reducendo eam.
そして、私は告訴できないと考える。 なぜなら、夫は彼女を連れ戻すことによって、前の婚姻の犯罪を消滅させたからである。
§48.5.14.10Idem dicendum est, si stupri uelit accusare eam quam postea duxit uxorem: sero enim accusat mores, quos uxorem ducendo probauit.
後に妻として娶った女性を不義の罪で告訴したい場合についても、同様のことが言われるべきである。 なぜなら、妻として娶ることで承認した操行を、今さら告訴するのは遅すぎるからである。