[IDEM libro secundo de adulteriis. ] §48.5.14.prSi uxor non fuerit in adulterio, concubina tamen fuit, iure quidem mariti accusare eam non poterit, quae uxor non fuit, iure tamen extranei accusationem instituere non prohibebitur, si modo ea sit, quae in concubinatum se dando matronae nomen non amisit, ut puta quae patroni concubina fuit.
[동일한 저자, 『간통에 관하여』 제2권에서.] 만일 여성이 간통 당시에 아내가 아니라 콘쿠비나였다면, 아내가 아니었던 그녀를 남편의 권리로는 기소할 수 없으나, 다만 그녀가 콘쿠비나가 됨으로써 마트로나의 명예를 잃지 않은 사람, 예컨대 자신의 후원자의 콘쿠비나였던 사람이라면, 제3자의 권리로 기소를 제기하는 것은 금지되지 않는다.
§48.5.14.1Plane siue iusta uxor fuit siue iniusta, accusationem instituere uir poterit: nam et Sextus Caecilius ait, haec lex ad omnia matrimonia pertinet, et illud Homericum adfert: nec enim soli, inquit, Atridae uxores suas amant.
분명히, 적법한 아내였든 부적법한 아내였든 간에 남편은 기소를 제기할 수 있다. 왜냐하면 섹스투스 카에킬리우스도 이 법이 모든 혼인에 적용된다고 말하며 호메로스의 다음 구절을 인용하기 때문이다. "아들의 자손들만이 죽을 운명의 인간들 중에서 자기 아내를 사랑하는 것은 아니지 않은가"라고 그는 말한다.
οὐ μόνοι φιλέους' ἀλόχους μερόπων ἀνθρώπων Ἀτρεῖδαι.
죽을 운명의 인간들 중에서 아트레우스의 아들들만이 자기 아내를 사랑하는 것은 아니다.
§48.5.14.2Sed et in ea uxore potest maritus adulterium uindicare, quae uolgaris fuerit, quamuis, si uidua esset, impune in ea stuprum committeretur.
그러나 남편은, 비록 그녀가 과부였다면 처벌 없이 음행이 저질러졌을 법한, 행실이 방탕한 아내에 대해서도 간통을 처벌할 수 있다.
§48.5.14.3Diui Seuerus et Antoninus rescripserunt etiam in sponsa hoc idem uindicandum, quia neque matrimonium qualecumque nec spem matrimonii uiolare permittitur.
신군 세베루스와 안토니누스는 약혼녀에 대해서도 이와 동일하게 처벌되어야 한다고 칙답하였는데, 이는 어떤 형태의 혼인이든 혼인에 대한 기대든 이를 침해하는 것은 허용되지 않기 때문이다.
§48.5.14.4Sed et si ea sit mulier, cum qua incestum commissum est, uel ea, quae, quamuis uxoris animo haberetur, uxor tamen esse non potest, dicendum est iure mariti accusare eam non posse, iure extranei posse.
그러나 근친상간이 저질러진 여성이거나, 비록 아내로 삼으려는 의사로 대우받았을지라도 아내가 될 수 없는 여성의 경우라 할지라도, 남편의 권리로는 그녀를 기소할 수 없고 제3자의 권리로는 기소할 수 있다고 말해야 한다.
§48.5.14.5Iudex adulterii ante oculos habere debet et inquirere, an maritus pudice uiuens mulieri quoque bonos mores colendi auctor fuerit: periniquum enim uidetur esse, ut pudicitiam uir ab uxore exigat, quam ipse non exhibeat: quae res potest et uirum damnare, non rem ob compensationem mutui criminis inter utrosque communicare.
간통을 재판하는 법관은 정결하게 살고 있는 남편 자신이 아내에게도 좋은 품행을 닦도록 모범을 보였는지를 눈앞에 두고 규명해야 한다. 왜냐하면 남편 자신은 보여주지도 않는 정결을 아내에게 요구하는 것은 극히 불공평해 보이기 때문이다. 이 사실은 남편 자신을 처벌할 수도 있는 것이며, 상호 간의 죄의 상쇄로 인해 두 사람 사이에 사건을 공유하게 하지는 않는다.
§48.5.14.6Si quis uxorem suam uelit accusare dicatque eam adulterium commisisse antequam sibi nuberet, iure uiri accusationem instituere non poterit, quia non, cum ei nupta est, adulterium commisit.
만일 어떤 사람이 자신의 아내를 기소하고자 하면서 그녀가 자신과 혼인하기 전에 간통을 저질렀다고 주장한다면, 그는 남편의 권리로는 기소를 제기할 수 없다. 왜냐하면 그녀가 그에게 출가해 있을 때 간통을 저지른 것이 아니기 때문이다.
quod et in concubina dici potest, quam uxorem quis postea habuit, uel in filia familias, cuius coniunctioni pater postea concessit.
이 점은 누군가 나중에 아내로 삼은 콘쿠비나나, 아버지가 나중에 그 결합을 승인한 가자 신분의 딸에 대해서도 말할 수 있다.
§48.5.14.7Si quis plane uxorem suam, cum apud hostes esset, adulterium commisisse arguat, benignius dicetur posse eum accusare iure uiri: sed ita demum adulterium maritus uindicabit, si uim hostium passa non est: ceterum quae uim patitur, non est in ea causa, ut adulterii uel stupri damnetur.
분명히, 누군가 자신의 아내가 적에게 있을 때 간통을 저질렀다고 주장한다면, 남편의 권리로 기소할 수 있다고 말하는 것이 더 관대하다. 그러나 남편이 간통을 처벌할 수 있는 것은 그녀가 적의 폭력을 겪지 않은 경우에 한한다. 반면에 폭력을 겪은 여성은 간통이나 음행으로 처벌받을 상황에 있지 않다.
§48.5.14.8Si minor duodecim annis in domum deducta adulterium commiserit, mox apud eum aetatem excesserit coeperitque esse uxor, non poterit iure uiri accusari ex eo adulterio, quod ante aetatem nupta commisit, sed uel quasi sponsa poterit accusari ex rescripto diui Seueri, quod supra relatum est.
만일 12세 미만의 소녀가 집으로 인도되어 간통을 저질르고, 곧 그의 집에서 혼인 연령을 넘겨 아내가 되기 시작했다면, 그녀가 연령에 달하기 전에 혼인 관계에서 저지른 그 간통에 대해서 남편의 권리로는 기소될 수 없으나, 위에서 언급된 신군 세베루스의 칙답에 따라 약혼녀와 같은 자격으로는 기소될 수 있다.
§48.5.14.9Sed et si qua repudiata, mox reducta sit non quasi eodem matrimonio durante, sed quasi alio interposito, uidendum est, an ex delicto, quod in priore matrimonio admisit, accusari possit.
그러나 이혼한 후, 동일한 혼인이 지속되는 것으로서가 아니라 다른 혼인이 사이에 끼어든 것처럼 곧바로 다시 데려온 여성에 대해서도, 그녀가 이전 혼인 중에 범한 범죄에 기초하여 기소될 수 있는지 살펴보아야 한다.
et puto non posse: aboleuit enim prioris matrimonii delicta reducendo eam.
그리고 나는 기소할 수 없다고 생각한다. 왜냐하면 남편은 그녀를 다시 데려옴으로써 이전 혼인의 범죄를 소멸시켰기 때문이다.
§48.5.14.10Idem dicendum est, si stupri uelit accusare eam quam postea duxit uxorem: sero enim accusat mores, quos uxorem ducendo probauit.
나중에 아내로 맞아들인 여성에 대해 음행으로 기소하고자 하는 경우에 대해서도 동일하게 말해야 한다. 왜냐하면 아내로 맞아들임으로써 승인한 품행을 이제 와서 기소하는 것은 너무 늦었기 때문이다.