Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §48.2.12.pr-48.2.12.4

告発免除の対象者と奴隷に対する公訴手続

8139 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

告発を免除される特定の職務や身分(使節や公務不在者など)について定め、また奴隷を被告人とする各種公訴裁判法の適用要件と特別な裁判手続について論じる。

[UENULEIUS SATURNINUS libro secundo de iudiciis publicis. ] §48.2.12.pros accusare non licet: legatum imperatoris, id est praesidem prouinciae, ex sententia Lentuli dicta Sulla et Trione consulibus: item legatum prouincialem eius dumtaxat criminis, quod ante commiserit, quam in legationem uenerit: item magistratum populi Romani eumue, qui rei publicae causa afuerit, dum non detractandae legis causa abest.
[ウェヌレイウス・サトゥルニヌス『公訴裁判について』第二巻] これらの者を告発することは許されない。 すなわち、皇帝の使節、換言すれば属州総督(スッラとトリオが執政官のときの、レントゥルスの意見による)。 また、属州の使節については、彼が使節に就任する前に犯した罪に限る。 また、ローマ人民の政務官、あるいは公務のために不在である者(ただし、法による訴追を避ける目的で不在であるのではない場合に限る)。
H §48.2.12.1oc beneficio etiam in reos recepti uti possunt, si abolitione interueniente repeti se non debere contendant, secundum epistulam diui Hadriani ad Glabrionem consulem scriptam.
この恩恵は、すでに被告人として受理された者であっても、訴追免除の介在によって、自分が再び告訴されるべきではないと主張する場合には、これを利用することができる。 これは、神君ハドリアヌスが執政官グラブリオに宛てて書いた書簡に従う。
§48.2.12.2Lege Iulia iudiciorum publicorum cauetur, ne eodem tempore de duobus reis quis quereretur nisi suarum iniuriarum causa.
公訴裁判に関するユリウス法においては、自分に対する不法の原因によるのでない限り、何人も同じ時に二人の被告人について告訴をしてはならないと規定されている。
§48.2.12.3Si seruus reus postulabitur, eadem obseruanda sunt, quae si liber esset, ex senatus consulto Cotta et Messala consulibus.
奴隷が被告人として告訴請求される場合、彼が自由人であった場合と同様のことが遵守されなければならない。 これはコッタとメッサラが執政官のときの元老院決議による。
§48.2.12.4Omnibus autem legibus serui rei fiunt excepta lege Iulia de ui priuata, quia ea lege damnati partis tertiae bonorum publicatione puniuntur, quae poena in seruum non cadit.
しかし、奴隷は、私的暴力に関するユリウス法を除き、すべての法律によって被告人とされる。 なぜなら、同法によって有罪とされた者は、その財産の三分の一の没収によって処罰されるが、この刑罰は奴隷には適用されないからである。
idemque dicendum est in ceteris legibus, quibus pecuniaria poena irrogatur uel etiam capitis, quae seruorum poenis non conuenit, sicuti relegatio.
そして、金銭刑、あるいは、流刑のように奴隷の刑罰には適合しない生命刑もしくは身分刑が科されるその他の法律についても、同様のことが言われなければならない。
item nec lex Pompeia parricidii, quoniam caput primum eos adpraehendit, qui parentes cognatosue aut patronos occiderint: quae in seruos, quantum ad uerba pertinet, non cadunt: sed cum natura communis est, similiter et in eos animaduertetur.
同様に、尊属殺に関するポンペイウス法も適用されない。 なぜなら、その第一章は、親、親族、またはパトロヌスを殺害した者を対象としているからであり、これらの言葉は、言葉の限りにおいては奴隷には適用されないからである。 しかし、人間の本性は共通であるため、彼らに対しても同様に処罰される。
item Cornelia iniuriarum seruum non debere recipi reum Cornelius Sulla auctor fuit: sed durior ei poena extra ordinem imminebit.
同様に、不法行為に関するコルネリウス法についても、奴隷が被告人として受理されるべきではないとコルネリウス・スッラが決定したが、彼には特別手続による、より厳しい刑罰が科されることになる。

語釈・文法注

  1. 48.2.12.pros — 写本上の `os` は通常 `hos`(これらの者)の頭文字脱落と解釈され、後続する `legatum...`, `item legatum...`, `item magistratum...` などの対格名詞句を支配する対格の指示代名詞として機能している。
  2. 48.2.12.prdum non detractandae legis causa abest — 接続詞 `dum` はここでは制限・条件(〜でない限り)を表し、直説法現在 `abest` を伴う。`detractandae legis` は名詞 `causa` に係る動形容詞(動名詞的)構成であり、「法(による訴追)を回避する目的」を意味する。
  3. 48.2.12.4quantum ad uerba pertinet — 「言葉に関する限り」「字義通りには」を意味する慣用表現。尊属殺に関するポンペイウス法が「親・親族・パトロヌス」という自由人の身分関係を前提とした文言(uerba)を用いているため、奴隷には文言上直接適用されないことを説明している。
  4. 48.2.12.4extra ordinem — 「秩序(通常の民事・刑事訴訟手続)の外で」を意味する法律用語。ここでは通常の裁判手続きによらず、地方総督や皇帝官僚の職権による特別の裁判手続(cognitio extra ordinem)を通じて、より重い刑罰が科されることを示している。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §48.2.12.pr-48.2.12.4. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:48.2.12.pr-48.2.12.4

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。