Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §48.18.1.pr-48.18.1.19

刑事事件における拷問の適用要件と限界

8359 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

本チャンクは刑事事件の解明における拷問(尋問)の適用基準について論じており、拷問の開始条件や信頼性、市民や親族、社団の奴隷などに対する拷問の適否に関する様々な皇帝の勅答が紹介されている。

[ULPIANUS libro octauo de officio proconsulis. ]
[ウルピアヌス著『プロコンスルの職務について』第8巻] 犯罪を解明するにあたって、拷問が用いられるのが常である。
§48.18.1.prIn criminibus eruendis quaestio adhiberi solet. sed quando uel quatenus id faciendum sit, uideamus.
しかし、いつ、あるいはどの程度までそれが行われるべきか、見てみよう。
et non esse a tormentis incipiendum et diuus Augustus constituit neque adeo fidem quaestioni adhibendam, sed et epistula diui Hadriani ad Sennium Sabinum continetur.
また、拷問から始めるべきではないということは、神君アウグストゥスも定めたし、さらに、拷問に全面的に信用を置くべきではないということも、神君ハドリアヌスがセンニウス・サビヌスに宛てた書簡に含まれている。
§48.18.1.1Uerba rescripti ita se habent: 'Ad tormenta seruorum ita demum ueniri oportet, cum suspectus est reus et aliis argumentis ita probationi admouetur, ut sola confessio seruorum deesse uideatur'.
勅答の文言は次の通りである。 「奴隷の拷問に至るべきなのは、被告人が疑わしく、かつ他の証拠によって立証に十分に近づいており、ただ奴隷の自白だけが欠けているように見えるときに限られる。
§48.18.1.2Idem diuus Hadrianus Claudio Quartino rescripsit: quo rescripto illud expressit a suspectissimo incipiendum et a quo facillime posse uerum scire iudex crediderit.
」同神君ハドリアヌスはクラウディウス・クアルティヌスに勅答したが、その勅答において、最も疑わしい者、かつ、そこから真実を知ることが最も容易であると裁判官が信じた者から始めるべきであることを明言した。
§48.18.1.3Ad quaestionem non esse prouocandos eos, quos accusator de domo sua produxit, nec facile credendum subiectam eam, quam ambo parentes dicuntur caram filiam habuisse rescripto diuorum fratrum ad Lucium Tiberianum emisso declaratur.
告発人が自分の家から連れてきた者たちを拷問に引き出すべきではないこと、また、両親の双方が愛娘としていたと言われる彼女がすり替えられたものであると容易に信じるべきではないことは、ルキウス・ティベリアヌスに対して発せられた神君たる兄弟皇帝の勅答によって宣言されている。
§48.18.1.4Idem Cornelio Proculo rescripserunt non utique in serui unius quaestione fidem rei constituendam, sed argumentis causam examinandam.
彼らはコルネリウス・プロクルスに、決して一人の奴隷の拷問によって事案の確信を確立すべきではなく、諸々の証拠によって事件が審理されるべきであると勅答した。
§48.18.1.5Diuus Antoninus, et diuus Hadrianus Sennio Sabino, rescripserunt, cum serui pariter cum domino aurum et argentum exportasse dicerentur, non esse de domino interrogandos: ne quidem, si ultro aliquid dixerint, obesse hoc domino.
神君アントニヌス、および神君ハドリアヌスはセンニウス・サビヌスに(それぞれ)勅答し、奴隷たちが主人と一緒に金や銀を輸出したと言われているとき、主人について尋問されるべきではないこと、また、たとえ彼らが自発的に何かを言ったとしても、これが主人に不利益となってはならないことを定めた。
§48.18.1.6Diui fratres Leliano Longino rescripserunt de seruo heredum non esse habendam quaestionem in res hereditarias, quamuis suspectum fuisset, quod imaginaria uenditione dominium in eo quaesisse heres uideretur.
神君たる兄弟皇帝はレリアヌス・ロンギヌスに、相続財産に関する事柄について相続人の奴隷に対する拷問を行うべきではないと勅答した。 たとえ、相続人が仮装の売買によってその奴隷に対する所有権を取得したように見えることが疑わしかったとしてもである。
§48.18.1.7Seruum municipum posse in caput ciuium torqueri saepissime rescriptum est, quia non sit illorum seruus, sed rei publicae.
自治市の奴隷は市民の生命や市民権に関して拷問されうると、非常にしばしば勅答されてきた。 なぜなら、彼は彼ら市民の奴隷ではなく、公共団体の奴隷だからである。
idemque in ceteris seruis corporum dicendum est: nec enim plurium seruus uidetur, sed corporis.
そして同じことが、他の社団の奴隷についても言われるべきである。 なぜなら、彼は複数の人間の奴隷と見なされるのではなく、社団の奴隷と見なされるからである。
§48.18.1.8Si seruus bona fide mihi seruiat, etiamsi dominium in eo non habui, potest dici torqueri eum in caput meum non debere.
もし奴隷が善意で私に仕えているならば、たとえ私がその奴隷に対する所有権を持っていなかったとしても、彼は私の生命や市民権に関して拷問されるべきではない、と言われうる。
idem est et in libero homine, qui bona fide seruit.
同じことが、善意で仕えている自由人についても当てはまる。
§48.18.1.9Sed nec libertum torqueri in patroni caput constitutum est.
また、解放自由人がパトローヌスの生命や市民権に関して拷問されるべきではないことも定められている。
§48.18.1.10Nec fratrem quidem in fratris imperator noster cum diuo patre suo rescripsit, addita ratione, quod in eum, in quem quis inuitus testimonium dicere non cogitur, in eum nec torqueri debet.
我らが皇帝はその神聖なる父とともに、兄弟もまた兄弟の(生命や市民権)に関して(拷問されるべきではない)と勅答し、以下の理由を付け加えた。 すなわち、ある人がその者に対して意に反して証言することを強制されないような相手に対しては、その人のために拷問されるべきでもないという理由である。
§48.18.1.11Seruum mariti in caput uxoris posse torqueri diuus Traianus Sernio Quarto rescripsit.
夫の奴隷は妻の生命や市民権に関して拷問されうると、神君トラヤヌスはセルニウス・クアルトゥスに勅答した。
§48.18.1.12Idem Mummio Lolliano rescripsit damnati seruos, quia desierunt esse ipsius, posse in eum torqueri.
同皇帝はムンミウス・ロリアヌスに勅答し、有罪宣告を受けた者の奴隷たちは、彼らがもはやその者のものではなくなったため、彼の生命や市民権に関して拷問されうるとした。
§48.18.1.13Si seruus ad hoc erit manumissus, ne torqueatur, dummodo in caput domini non torqueatur, posse eum torqueri diuus Pius rescripsit.
もし奴隷が、拷問されないようにという目的で解放された場合、主人の生命や市民権に関して拷問されるのでない限り、彼は拷問されうると、神君ピウスは勅答した。
§48.18.1.14Sed et eum, qui cognitionis susceptae tempore alienus fuit, licet postea rei sit effectus, torqueri in caput posse diui fratres rescripserunt.
しかしまた、尋問が開始された時点で他人の奴隷であった者は、たとえその後被告人のものになったとしても、その生命や市民権に関して拷問されうると、神君たる兄弟皇帝は勅答した。
§48.18.1.15Si quis dicatur nullo iure emptus, non prius torqueri poterit, quam si constiterit uenditionem non ualuisse: et ita imperator noster cum diuo patre suo rescripsit.
もしある奴隷がいかなる権利にも基づかずに購入されたと言われる場合、売買が無効であったことが明らかになるまでは、拷問されることはできない。 そしてこのように、我らが皇帝はその神聖なる父とともに勅答した。
§48.18.1.16Item Seuerus Spicio Antigono ita rescripsit: 'Cum quaestio de seruis contra dominos neque haberi debeat neque, si facta sit, dicturi sententiam consilium instruat: multo minus indicia seruorum contra dominos admittenda sunt'.
また、セウェルスはスピキウス・アンティゴヌスに次のように勅答した。 「奴隷に対する拷問は主人に不利な形で行われるべきではなく、また、もしそれが行われたとしても、判決を下そうとする顧問会に情報を与えるべきではないのであるから、奴隷の主人に対する密告は、なおさら受け入れられるべきではない。
§48.18.1.17Diuus Seuerus rescripsit confessiones reorum pro exploratis facinoribus haberi non oportere, si nulla probatio religionem cognoscentis instruat.
」神君セウェルスは、審理する者の正義感を納得させるような証拠が何もないならば、被告人たちの自白は、確定された犯罪として扱われるべきではないと勅答した。
§48.18.1.18Cum quidam deponere pretium serui paratus esset, ut seruus torqueretur contra dominum, imperator noster cum diuo patre suo id non admiserunt.
ある者が、奴隷が主人の不利になるよう拷問されるために、その奴隷の価格を寄託する用意があったとき、我らが皇帝はその神聖なる父とともに、これを認めなかった。
§48.18.1.19Si serui quasi sceleris participes in se torqueantur deque domino aliquid fuerint confessi apud iudicem: prout causa exegerit, ita pronuntiare eum debere diuus Traianus rescripsit.
もし奴隷たちが、いわば犯罪の共犯者として自分自身に関して拷問され、かつ、裁判官の前で主人について何かを自白したならば、事件の状況が要求する度合いに応じて、裁判官は判決を下すべきであると、神君トラヤヌスは勅答した。
quo rescripto ostenditur grauari dominos confessione seruorum.
この勅答によって、主人たちが奴隷の自白によって不利益を被ることが示されている。
sed ab hoc rescripto recessum constitutiones posteriores ostendunt.
しかし、後の勅令が、この勅答から離脱したことを示している。

語釈・文法注

  1. §48.18.1.prnon esse a tormentis incipiendum — 動形容詞を用いた非人称の受動周辺語法(incipiendum esse)であり、拷問を「始めるべきではない」という義務・当為を示す。この対格不定詞句は、後続の `diuus Augustus constituit`(神君アウグストゥスは定めた)の目的語となっている。
  2. §48.18.1.3Ad quaestionem non esse prouocandos eos... declaratur — この長大な文の主動詞は末尾の `declaratur`(宣言されている)であり、その主語(主格)として `non esse prouocandos eos` と `nec facile credendum [esse] subiectam eam` という二つの対格不定詞節が機能している。
  3. §48.18.1.10in eum, in quem... — 前置詞 `in` + 対格はここでは「〜に対して(不利に、〜の生命に関して)」という意味で使われており、`in caput` からの表現の変奏である。関係節 `in quem...` を挟んで代名詞 `in eum` が繰り返されることで、証言の不強制と拷問の禁止の対応関係が強調されている。
  4. §48.18.1.19pronuntiare eum debere — 対格不定詞句における `eum`(彼が)は、直前の `apud iudicem` に現れる `iudex`(裁判官)を指す。したがって「裁判官が判決を下すべきである」という意味になる。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §48.18.1.pr-48.18.1.19. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:48.18.1.pr-48.18.1.19

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。