[PAULUS libro uicensimo secundo quaestionum. ] §48.10.14.prFilius emancipatus cum scriberet patris testamentum, iussu patris seruo communi Titii et suo legatum adscripsit: quaero quis exitus quaestionis sit.
[パウルス『疑問集』第22巻] 自立した息子が父の遺言書を書いていた際、父の命令によって、ティティウスと自分自身の共有の奴隷に対する遺贈を書き加えた。 私は、この問いの結末がどうなるかを尋ねる。
respondit: plures quaestiones coniunxisti.
答えた。 「あなたは複数の問いを結合させた。
et quidem quantum ad senatus consultum, quo prohibemur nobis uel his, quos in potestate habemus, adscribere legatum, emancipatus quoque filius eadem poena tenebitur, licet iussu patris scripserit: excusatus enim is uidetur qui in potestate est sic ut seruus, si tamen iussum ex subscriptione testatoris appareat: sic enim inueni senatum censuisse.
まず、私たち自身や、私たちが権力内に有する者たちに遺贈を書き加えることを禁じている元老院決議に関して言えば、自立した息子であっても、父の命令によって書いたとしても、同じ罰に服することになる。 なぜなら、免責されると見なされるのは、奴隷のように[父親の]権力内にある者だけであり、それも命令が遺言者の署名から明らかな場合に限られるからである。 実際、元老院はそのように議決したと私は知った。
§48.10.14.1Sequens quaestio est, an, quoniam placet id quod illicite scriptum est pro non scripto esse, quod seruo communi scribentis et alterius adscriptum est, utrum in totum pro non scripto sit an quantum ad eum tantum qui adscripsit, ceterum socio totum debeatur.
」次の問いは、不法に書かれたものは「書かれなかったもの」とされるのが法理であるため、書いた者と他者との共有奴隷に書き加えられたものは、全体として「書かれなかったもの」となるのか、それとも書き加えた者の分についてのみそうなり、他方で共有者に[遺贈の]全部が支払われるべきなのか、という点である。
et inueni Marcellum apud Iulianum adnotasse.
そして私は、マルケルスがユリアヌスの著作に注記しているのを見出した。
nam cum Iulianus scripsisset, si sibi et Titio scripsisset aut seruo communi, cum pro non scripto sit, facillime quaeri posse, quantum Titio et socio adquiratur ita: adicit iste Marcellus: quemadmodum socio debebitur, si quasi falsum nomen serui subducitur? quod et in praesenti quaestione obseruandum est.
すなわち、ユリアヌスが「もし自分自身とティティウスに対して、あるいは共有の奴隷に対して書き加えた場合、それが『書かれなかったもの』とされる以上、ティティウスや共有者にどれだけ取得されるかがきわめて容易に問われうる」と書いたのに対して、件のマルケルスは次のように付け加えている。 「もし奴隷の名があたかも偽りであるとして除外されるのだとしたら、どうして共有者に義務づけられることになろうか。 」これは、現在の問いにおいても遵守されるべきである。
§48.10.14.2Maritus seruum dotalem manumisit et in testamento eius legatum sibi adscripsit.
夫が持参財である奴隷を解放し、その[解放自由人の]遺言書の中に、自分自身への遺贈を書き加えた。
quaesitum est, quid mulier ex lege Iulia consequi possit.
妻がユリウス法に基づき何を得ることができるかが問われた。
respondi: et patronum incidere in poenam edicti diui Claudii dicendum est et filium emancipatum, licet praeteriti possint petere possessionem bonorum.
私は答えた。 パトロヌス[夫]も神君クラウディウスの勅令の刑罰に陥ると言うべきであり、また自立した息子についても同様である。 たとえ遺言で除外された者たちが遺産占有を請求できるとしてもである。
ergo si nihil habet patronus ex bonis liberti, non tenebitur mulieri.
それゆえ、もしパトロヌスが解放自由人の遺産から何も得ていないなら、彼は妻に対して義務を負わない。
an ideo teneri potest, quod adiectum est in lege 'aut dolo fecit, quo minus ad eum perueniat'? sed nihil fecit in fraudem mulieris: non enim aduersus illam hoc excogitauit.
それとも、法の中に「あるいは[財産が]彼女に帰属しないように悪意でそうした」と付け加えられていることを理由に、[パトロヌスが]義務を負い得るのだろうか。 しかし、彼は妻を害するために何も行っていない。 なぜなら、彼は彼女に対してこれを企てたわけではないからである。
an ideo non denegamus huic actiones, quoniam alii restituturus est? adquin cum is, qui sibi iussu testatoris legatum adscripsit, etiam si fidei suae, similiter iubente testatore, commisisset, ut id alii restitueret, senatus iussit eum nihilo minus legato abstinere idque apud heredem remanere cum onere fideicommissi.
それとも、彼が他の者に[遺贈されたものを]返還することになっているからという理由で、私たちは彼に対する訴権を拒否しないのだろうか。 しかし、遺言者の命令によって自身に遺贈を書き加えた者が、たとえ(同じく遺言者の命によって)信託の形でそれを他者に返還する義務を負わされていたとしても、元老院は、彼がそれでもなお遺贈を辞退し、それが信託の負担を伴ったまま相続人のもとに留まるよう命じたのである。