Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §47.9.3.pr-47.9.3.8

難破における略奪行為と悪意による責任の区別

7990 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

ウルピアーヌスは、難破の状況における略奪、浜辺の遺失物の回収、船の強奪、および悪意の有無による責任の差異を論じ、関連する元老院決議について説明している。

[ULPIANUS libro quinquagensimo sexto ad edictum. ] §47.9.3.prquo naufragium fit uel factum est, si quis rapuerit, incidisse in hoc edictum uideatur.
[ウルピアーヌス著『告示注解』第56巻] 難破が起きている、または起きた場所において、もし誰かが略奪したならば、この告示に該当するとみなされるべきである。
qui autem rem in litore iacentem, postea quam naufragium factum est, abstulit, in ea condicione est, ut magis fur sit quam hoc edicto teneatur, quemadmodum is, qui quod de uehiculo excidit tulit.
しかし、難破が起きた後に、浜辺に横たわっている物を持ち去った者は、乗り物から落ちたものを持ち去った者がそうであるように、この告示によって責任を問われるというよりはむしろ、窃盗犯となるような状態にある。
nec rapere uidetur, qui in litore iacentem tollit.
また、浜辺に横たわっているものを拾い上げる者は、略奪しているとはみなされない。
§47.9.3.1Deinde ait praetor 'rate naui expugnata'.
次に、政務官は「いかだや船が強奪された場合」と言う。
expugnare uidetur, qui in ipso quasi proelio et pugna aduersus nauem et ratem aliquid rapit, siue expugnet siue praedonibus expugnantibus rapiat.
船やいかだに対する、いわば実際の戦闘や闘争において、何かを略奪する者が「強奪する」とみなされる。 彼自身が強奪するにせよ、あるいは他の略奪者たちが強奪している最中に略奪するにせよ、同様である。
§47.9.3.2Labeo scribit aequum fuisse, ut, siue de domo siue in uilla expugnatis aliquid rapiatur, huic edicto locus sit: nec enim minus in mari quam in uilla per latrunculos inquietamur uel infestari possumus.
ラベオは、強奪された家からであれ別荘からであれ、何かが略奪された場合には、この告示が適用されるのが公平であった、と書いている。 なぜなら、私たちは別荘においてと同様に、海においても、盗賊によって脅かされたり襲撃されたりする可能性があるからである。
§47.9.3.3Non tantum autem qui rapuit, uerum is quoque, qui recepit ex causis supra scriptis, tenetur, quia receptores non minus delinquunt quam adgressores.
しかし、略奪した者だけでなく、上に書かれた理由に基づいてそれを受け取った者もまた、責任を問われる。 なぜなら、受け取り手は襲撃者に劣らず不法行為を犯しているからである。
sed enim additum est 'dolo malo', quia non omnis qui recipit statim etiam delinquit, sed qui dolo malo recipit.
しかし、「悪意をもって」という言葉が付け加えられている。 なぜなら、受け取るすべての者がただちに不法行為を犯すわけではなく、悪意をもって受け取る者がそうだからである。
quid enim, si ignarus recipit? aut quid, si ad hoc recepit, ut custodiret saluaque faceret ei qui amisserat? utique non debet teneri.
というのも、もし知らずに受け取ったならどうなるか。 あるいは、それを失った者のために保管し、安全に保つために受け取ったのだとしたらどうか。 いずれにせよ、責任を問われるべきではない。
§47.9.3.4Non solum autem qui rapuit, sed et qui abstulit uel amouit uel damnum dedit uel recepit, hac actione tenetur.
しかし、略奪した者だけでなく、持ち去った者、移転させた者、損害を与えた者、または受け取った者も、この訴えによって責任を問われる。
§47.9.3.5Aliud esse autem rapi, aliud amoueri palam est, si quidem amoueri aliquid etiam sine ui possit: rapi autem sine ui non potest.
しかし、略奪されることと、移転されることが異なるものであることは明白である。 なぜなら、何かが移転されることは暴力なしでも可能であるが、略奪されることは暴力なしには不可能だからである。
§47.9.3.6Qui eiecta naue quid rapuit, hoc edicto tenetur.
船が座礁したときに何かを略奪した者は、この告示によって責任を問われる。
'eiecta' hoc est quod Graeci aiunt ἐξεβράσθη.
「eiecta(座礁した/打ち上げられた)」とは、ギリシア人が「ἐξεβράσθη」と言うものである。
§47.9.3.7Quod ait praetor de damno dato, ita demum locum habet, si dolo damnum datum sit: nam si dolus malus absit, cessat edictum.
政務官が与えられた損害について言うことは、悪意によって損害が与えられた場合にのみ、適用される。 なぜなら、悪意がなければ、この告示は適用されないからである。
quemadmodum ergo procedit, quod Labeo scribit, si defendendi mei causa uicini aedificium orto incendio dissipauerim, et meo nomine et familiae iudicium in me dandum? cum enim defendendarum mearum aedium causa fecerim, utique dolo careo.
では、ラベオが、火災が発生した際に自分を守るために近所の建物を破壊した場合、私自身の名において、また家族の名において、私に対して裁判が認められるべきである、と書いていることは、どのようにして成り立つのだろうか。 なぜなら、私自身の家を守るためにそれを行ったのだから、私は明らかに悪意を欠いているからである。
puto igitur non esse uerum, quod Labeo scribit.
したがって、私はラベオが書いていることは正しくない(真実ではない)と考える。
an tamen lege Aquilia agi cum hoc possit? et non puto agendum: nec enim iniuria hoc fecit, qui se tueri uoluit, cum alias non posset.
しかし、この者に対してアクィリウス法に基づいて訴訟を起こすことができるだろうか。 私は起こすべきではないと考える。 なぜなら、他に方法がないときに自分を守ることを望んだ者は、不法にそれを行ったのではないからである。
et ita Celsus scribit.
そしてケルススもそのように書いている。
§47.9.3.8Senatus consultum Claudianis temporibus factum est, ut, si quis ex naufragio clauos uel unum ex his abstulerit, omnium rerum nomine teneatur.
クラウディウス帝の時代に、もし誰かが難破船から釘を、あるいはそれらのうちのたった1本であっても持ち去った場合、すべての物について責任を負う、とする元老院決議がなされた。
item alio senatus consulto cauetur eos, quorum fraude aut consilio naufragi suppressi uel uim fuissent, ne naui uel ibi periclitantibus opitulentur, legis Corneliae, quae de sicariis lata est, poenis adficiendos: eos autem, qui quid ex miserrima naufragorum fortuna rapuissent lucratiue fuissent dolo malo, in quantum edicto praetoris actio daretur, tantum et fisco dare debere.
同様に、別の元老院決議において、その欺瞞または計画によって、難破した人々が抑圧されたり暴力を振るわれたりして、船やその場所で危険に遭っている人々を援助できないようにした者たちは、暗殺者に関して制定されたコルネリウス法の罰に処されるべきである、と規定されている。 しかし、難破した人々のきわめて悲惨な境遇から何かを略奪した者、または悪意をもって利得を得た者は、政務官の告示において訴えが認められる限度と同額を、国庫に対しても支払わなければならない。

語釈・文法注

  1. §47.9.3.prquo naufragium fit — 直前の断片 §47.9.2.pr の末尾にある `loco` を先行詞とする関係代名詞 `quo`(奪格)によって導かれる制限節。「難破が起きている、または起きた[場所において]」の意味となる。
  2. §47.9.3.7meo nomine et familiae — `meo nomine`(私自身の名において=私個人の不法行為について)と `familiae [nomine]`(家族の名において=奴隷などの家族員の不法行為について)が並置されている。`familiae` は単数属格。
  3. §47.9.3.8uim fuissent, ne — `uim fuissent` は `uim passi essent`(暴力を加えられた)に相当する異例の受動的表現。これに続く `ne...` 節は、暴力を加えた目的「彼ら(難破者たち)が[他者を]援助できないように」を表す。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §47.9.3.pr-47.9.3.8. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:47.9.3.pr-47.9.3.8

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。