[ULPIANUS libro quinquagensimo sexto ad edictum. ]
[ウルピアヌス著『告示注解』第56巻] 法務官は言う。
§47.9.1.prPraetor ait: 'In eum, qui ex incendio ruina naufragio rate naue expugnata quid rapuisse recepisse dolo malo damniue quid in his rebus dedisse dicetur: in quadruplum in anno, quo primum de ea re experiundi potestas fuerit, post annum in simplum iudicium dabo.
「火災、倒壊、難破、あるいは襲撃された筏もしくは船から、何かを強奪した、悪意をもって受け取った、またはこれらの状況において何らかの損害を与えたとされる者に対しては、その件について訴訟を起こす機会が最初に生じた年から一年以内であれば四倍の、一年経過後は一倍の訴訟を私は与える。
item in seruum et in familiam iudicium dabo'.
同様に、奴隷および奴隷家族に対しても、私は訴訟を与える。
§47.9.1.1Huius edicti utilitas euidens et iustissima seueritas est, si quidem publice interest nihil rapi ex huiusmodi casibus.
」この告示の有用性は明白であり、その厳格さはきわめて正当である。 というのも、このような災害に際して何一つ強奪されないことは、公的な利益にかかわるからである。
et quamquam sint de his facinoribus etiam criminum executiones, attamen recte praetor fecit, qui forenses quoque actiones criminibus istis praeposuit.
そして、これらの悪行については刑事上の訴追もあるが、それでも、それらの犯罪に対して民事上の訴訟をも併せて用意した法務官の処置は正しい。
§47.9.1.2'Ex incendio' quemadmodum accipimus, utrum ex ipso igne an uero ex eo loco, ubi incendium fit? et melius sic accipietur propter incendium, hoc est propter tumultum incendii uel trepidationem incendii, rapit: quemadmodum solemus dicere in bello amissum, quod propter causam belli amittitur.
「火災から」という表現を、我々はどう理解すべきか。 火そのものからか、それとも火災が発生しているその場所からか。 むしろ次のように、すなわち「火災のために」、換言すれば「火災の騒乱や火災の恐怖による混乱に乗じて強奪する」と理解するのがよりよい。 これは、戦争の原因によって失われたものを、我々が「戦争において失われた」と通常言うのと同様である。
proinde si ex adiacentibus praediis, ubi incendium fiebat, raptum quid sit, dicendum sit edicto locum esse, quia uerum est ex incendio rapi.
したがって、火災が発生していた隣接する地所から何かが強奪された場合であっても、この告示が適用されると言うべきである。 なぜなら、「火災から強奪された」というのは真実だからである。
§47.9.1.3Item ruinae appellatio refertur ad id tempus, quo ruina fit, non tantum si ex his quae ruerunt tulerit quis, sed etiam si ex adiacentibus.
同様に、「倒壊」という呼称は、倒壊が起こるその時に適用される。 それは、倒壊した物そのものから誰かが持ち去った場合だけでなく、隣接する場所から持ち去った場合にも及ぶ。
§47.9.1.4Si suspicio fuit incendii uel ruinae, incendium uel ruina non fuit, uideamus, an hoc edictum locum habeat.
もし火災や倒壊の恐れはあったが、実際には火災も倒壊もなかった場合、この告示が適用されるかを見てみよう。
et magis est, ne habeat, quia neque ex incendio neque ex ruina quid raptum est.
適用されないとするのがより妥当である。 なぜなら、火災からも倒壊からも、何も強奪されてはいないからである。
§47.9.1.5Item ait praetor: 'si quid ex naufragio'.
同様に法務官は言う。 「難破から何かがあった場合」。
hic illud quaeritur, utrum, si quis eo tempore tulerit, quo naufragium fit, an uero et si alio tempore, hoc est post naufragiumque: nam res ex naufragio etiam hae dicuntur, quae in litore post naufragium iacent.
ここでは、難破が起きているその時に誰かが持ち去った場合だけなのか、それとも別の時、すなわち難破の後に持ち去った場合も含まれるのか、ということが問われる。 なぜなら、難破の後に海岸に横たわっている物も「難破による物」と言われるからである。
et magis est, ut de eo tempore
そして、その時のことについては……とするのがより妥当である。