Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §47.8.2.pr-47.8.2.14

集団による暴力行為と強奪に関する告示の適用要件

7982 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

ウルピアヌスが、人々を集めて暴力的に強奪および損害を働く行為に対する法務官の告示を解説し、悪意や暴力の概念規定、他人によって集められた者たちを被告が利用した場合の責任関係、および奴隷群(ファミリア)に対する責任について論じている。

[ULPIANUS libro quinquagensimo sexto ad edictum. ]
[ウルピアヌスの告示注解第56巻] 告示において法務官は言う。
§47.8.2.prPraetor ait: 'Si cui dolo malo hominibus coactis damni quid factum esse dicetur siue cuius bona rapta esse dicentur, in eum, qui id fecisse dicetur, iudicium dabo.
「人々を集めて悪意により何らかの損害を誰かに与えたと主張される場合、または誰かの財産が強奪されたと主張される場合、それを行ったと主張される者に対して、私は訴訟を許容する。
item si seruus fecisse dicetur, in dominum iudicium noxale dabo'.
同様に、奴隷がそれを行ったと主張される場合、その主人に対して、私は加害訴訟を許容する。
§47.8.2.1Hoc edicto contra ea, quae ui committuntur, consuluit praetor.
」この告示によって、法務官は暴力により行われる行為に対処した。
nam si quis se uim passum docere possit, publico iudicio de ui potest experiri, neque debet publico iudicio priuata actione praeiudicari quidam putant: sed utilius uisum est, quamuis praeiudicium legi Iuliae de ui priuata fiat, nihilo minus tamen non esse denegandam actionem eligentibus priuatam persecutionem.
なぜなら、もし自分が暴力を受けたことを証明できる者がいれば、その者は暴力に関する公衆裁判によって争うことができるし、また公衆裁判に対して私的訴訟によって予断が与えられるべきではない、と一部の人々は考えているからである。 しかし、たとえ私的暴力に関するユリウス法に対する予断が生じるとしても、それにもかかわらず、私的追及を選択する者に対しては、この訴訟を拒絶すべきではないとする方がより有益であると思われた。
§47.8.2.2'Dolo' autem 'malo facere' potest (quod edictum ait) non tantum is qui rapit, sed et qui praecedente consilio ad hoc ipsum homines colligit armatos, ut damnum det bonaue rapiat.
また、(告示が言うところの)「悪意をもって行う」ことは、強奪する者だけでなく、損害を与えたり財産を強奪したりするために、事前に計画を立ててまさにその目的のために武装した人々を集める者も、これを行うことができる。
§47.8.2.3Siue igitur ipse quis cogat homines siue ab alio coactis utitur ad rapiendum, dolo malo facere uidetur.
したがって、自分で人々を集めるか、あるいは他人によって集められた人々を強奪のために利用するかにかかわらず、その者は悪意をもって行っていると見なされる。
§47.8.2.4Homines coactos accipere debemus ad hoc coactos, ut damnum daretur.
「集められた人々」とは、損害を与えるという目的のために集められた人々と解釈すべきである。
§47.8.2.5Neque additur, quales homines: qualescumque siue liberos siue seruos.
どのような人々であるかは付け加えられておらず、自由人であれ奴隷であれ、どのような人々でもよい。
§47.8.2.6Sed et si unus homo coactus sit, adhuc dicemus homines coactos.
しかし、たとえ一人の人だけが集められた場合であっても、なお「集められた人々」と言う。
§47.8.2.7Item si proponas solum damnum dedisse, non puto deficere uerba: hoc enim, quod ait 'hominibus coactis', ut siue solus uim fecerit siue etiam hominibus coactis, sic accipere debemus etiam hominibus coactis uel armatis uel inermibus hoc edicto teneatur
同様に、もし一人の者が単独で損害を与えたとするならば、私は告示の文言が不足しているとは思わない。 というのも、告示が「人々を集めて」と言うのは、彼が単独で暴力を振るったのであれ、あるいは人々を集めて行ったのであれ、これら集められた人々が武装していようと非武装であろうと、この告示によって責任を負うように、私たちはそのように解釈すべきだからである。
§47.8.2.8Doli mali mentio hic et uim in se habet.
ここでの悪意への言及は、暴力をもその中に含んでいる。
nam qui uim facit, dolo malo fecit, non tamen qui dolo malo facit, utique et ui facit.
なぜなら、暴力を振るう者は悪意をもって行ったのであるが、悪意をもって行う者が必ずしも暴力をも用いて行うとは限らないからである。
ita dolus habet in se et uim: et sine ui si quid callide admissum est, aeque continebitur.
このように、悪意はその中に暴力をも含んでおり、暴力がなくとも、狡猾に行われたことがあれば、同様に包括される。
§47.8.2.9'Damni' praetor inquit: omnia ergo damna continet et clandestina.
法務官は「損害の」と言う。 したがって、あらゆる損害、密かに行われた損害をも含む。
sed non puto clandestina, sed ea, quae uiolentia permixta sunt.
しかし、私は密かに行われた損害ではなく、暴力が伴う損害を含むと考える。
etiam quis recte definiet, si quid solus admiserit quis non ui, non contineri hoc edicto, et si quid hominibus coactis, etiamsi sine ui, dummodo dolo sit admissum, ad hoc edictum spectare.
また、ある者が単独で、かつ暴力によらずに何かを行った場合はこの告示には含まれず、人々を集めて、たとえ暴力なしであっても、悪意をもって行われた場合であればこの告示の対象となると定義するなら、それは正しい定義であろう。
§47.8.2.10Ceterum neque furti actio neque legis Aquiliae contributae sunt in hoc edicto, licet interdum communes sint cum hoc edicto: nam Iulianus scribit eum qui ui rapit furem esse improbiorem, et si quid damni coactis hominibus dederit, utique etiam Aquilia poterit teneri.
なお、窃盗の訴えもアキリア法に基づく訴えも、この告示に統合されているわけではない。 ただし、時にはこれらがこの告示と競合することもある。 というのも、ユリアヌスは、暴力によって強奪する者はより極悪な窃盗犯であり、また集められた人々によって何らかの損害を与えたならば、当然アキリア法による責任をも負いうる、と書いているからである。
§47.8.2.11'Uel cuius bona rapta esse dicuntur'.
「または、その財産が強奪されたと主張される場合」。
quod ait praetor 'bona rapta', sic accipiemus: etiam si una res ex bonis rapta sit.
法務官が「財産の強奪」と言うのは、財産の中からたった一つの物が強奪された場合であっても、そのように解釈するものとする。
§47.8.2.12Si quis non homines ipse coegerit, sed inter coactos ipse fuerit et quid aut rapuerit aut damni dederit, hac actione tenetur.
もしある者が、自分自身で人々を集めたのではなく、集められた人々の中に自らも加わって、何かを強奪したか、あるいは損害を与えた場合、その者はこの訴えによって責任を負う。
sed utrum hoc solum contineat edictum, quod dolo malo hominibus a reo coactis damnum datum sit uel raptum, an uero quod dolo malo rei raptum uel damnum datum sit, licet ab alio homines sint coacti, quaeritur.
しかし、この告示が、被告によって集められた人々によって悪意により損害が与えられたか、あるいは強奪されたということのみを含むのか、それとも、たとえ他の者によって人々が集められたのであっても、被告の悪意によって強奪されるか、あるいは損害が与えられた場合をも含むのかが問われている。
et melius esse dicitur etiam hoc contineri, ut omnia haec contineantur et quod ex coactis ab alio damnum datum sit, ut et is qui coegit et is qui coactus est contineri uideatur.
そして、これらすべてが含まれ、他の者によって集められた人々から損害が与えられた場合も含まれ、したがって、集めた者も集められた者も含まれると見なされるように、この後者の場合も含まれるとする方がより良いと言われている。
§47.8.2.13In hac actione intra annum utilem uerum pretium rei quadruplatur, non etiam quod interest.
この訴えにおいては、利用可能な1年以内であれば、物の真実の価格が4倍にされるが、履行利益までは4倍にされない。
§47.8.2.14Haec actio etiam familiae nomine competit, non imposita necessitate ostendendi, qui sunt ex familia homines qui rapuerunt uel etiam damnum dederunt.
この訴えは家族の名においても認められ、強奪した、あるいは損害を与えた家族の中の者が誰であるかを示す必要は課されない。
familiae autem appellatio seruos continet, hoc est eos, qui in ministerio sunt, etiamsi liberi esse proponantur uel alieni bona fide nobis seruientes.
そして「家族」という名称は奴隷を含み、それは、たとえ自由人であると想定される者や、善意で私たちに仕えている他人の奴隷であっても、奉仕関係にある者たちのことである。

語釈・文法注

  1. §47.8.2.1neque debet publico iudicio priuata actione praeiudicari — 主語は不定詞句 priuata actione praeiudicari(私的訴訟によって予断が与えられること)であり、debet の主語として機能している。公衆裁判(publicum iudicium)が私的訴訟(priuata actio)によって妨げられたり、あらかじめ決定されたり(praeiudicari)してはならないという法理上の懸念を示している。
  2. §47.8.2.7solum damnum dedisse — 対格不定詞句であり、proponas の目的語(間接話法)。solum は副詞「単に」ではなく、damnum dedisse(損害を与えた)の主体である「(彼)一人で、単独で」という形容詞 solus の対格(不定詞の意味上の主語)と解釈するのが、後続の siue solus uim fecerit(彼が単独で暴力を振るったのであれ)との対応から適切である。
  3. §47.8.2.12et melius esse dicitur etiam hoc contineri — 非人称動詞 dicitur に対する対格不定詞(Aci)構文。melius esse が不定詞節の述部で、etiam hoc contineri がその主語として機能している。さらに ut 以下がその詳細な内容を説明している。
  4. §47.8.2.13intra annum utilem — 「利用可能な1年(可動年)以内」を意味する。annus utilis は、原告が訴えを提起することが物理的あるいは法的に可能であった日数のみを算入して計算される1年間を指し、単純な暦年(annus continuus)と対比される。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §47.8.2.pr-47.8.2.14. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:47.8.2.pr-47.8.2.14

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。