[ULPIANUS libro trigensimo octauo ad edictum. ]
[告示注解第三十八巻のウルピアーヌス] 法務官はきわめて有用な告示を提示した。
§47.6.1.prUtilissimum id edictum praetor proposuit, quo dominis prospiceret aduersus maleficia seruorum, uidelicet ne, cum plures furtum admittunt, euertant domini patrimonium, si omnes dedere aut pro singulis aestimationem litis offerre cogatur.
それは、複数の奴隷が窃盗を犯したときに、もし主人が全員を引き渡すか、あるいは個々の奴隷について訴訟の評価額を支払うことを強いられるならば、主人の財産が破滅してしまわないように、奴隷たちの不法行為に対して主人の利益を保護するためのものである。
datur igitur arbitrium hoc edicto, ut, si quidem uelit dicere noxios seruos, possit omnes dedere, qui participauerunt furtum: enimuero si maluerit aestimationem offerre, tantum offerat, quantum, si unus liber furtum fecisset, et retineat familiam suam.
したがって、この告示によって選択権が与えられており、もし主人がその奴隷たちを有害として引き渡すことを望むなら、窃盗に加担した全員を引き渡すことができる。 しかし、もし彼が評価額を支払うことを好むなら、あたかも一人の自由人がその窃盗を犯したかのような額だけを支払い、自己の奴隷たちを手元にとどめることができる。
§47.6.1.1Haec autem facultas domino tribuitur totiens, quotiens ignorante eo furtum factum est: ceterum si sciente, facultas ei non erit data: nam et suo nomine et singulorum nomine conueniri potest noxali iudicio, nec una aestimatione, quam homo liber sufferret, defungi poterit: is autem accipitur scire, qui scit et potuit prohibere: scientiam enim spectare debemus, quae habet et uoluntatem: ceterum si scit, prohibuit tamen, dicendum est usurum edicti beneficio.
しかし、この特典は、主人の知らないうちに窃盗が行われた場合にのみ主人に与えられる。 これに対して、もし主人が知っていたならば、その特典は与えられない。 なぜなら、彼は自己の名においても個々の奴隷の名においても加害訴訟によって訴えられ得るのであり、自由人が甘受するであろう単一の評価額を支払うことでは責任を免れ得ないからである。 ところで、知っていたとみなされるのは、知っており、かつ阻止することができた者である。 なぜなら、私たちが考慮すべき「知悉」とは、意思をも伴うものだからである。 しかし、もし主人が知っていたとしても、それを阻止したというのであれば、告示の特典を享受できると言うべきである。
§47.6.1.2Si plures serui damnum culpa dederint, aequissimum est eandem facultatem domino dari.
もし複数の奴隷が過失によって損害を与えた場合にも、主人に同様の特典が与えられるのがきわめて公平である。
§47.6.1.3Cum plures serui eiusdem rei furtum faciunt et unius nomine cum domino lis contestata sit, tamdiu aliorum nomine actio sustineri debebit, quamdiu priore iudicio potest actor consequi, quantum consequeretur, si liber id furtum fecisset,
複数の奴隷が同一の物について窃盗を犯し、そのうちの一人の名において主人との間で争点形成がなされたとき、原告が、先の裁判において、もし自由人がその窃盗を犯していたならば得られたであろう額を得ることができる限り、他の奴隷たちの名における訴訟は留保されるべきである。