[ULPIANUS libro trigensimo octauo ad edictum. ] §47.6.1.prUtilissimum id edictum praetor proposuit, quo dominis prospiceret aduersus maleficia seruorum, uidelicet ne, cum plures furtum admittunt, euertant domini patrimonium, si omnes dedere aut pro singulis aestimationem litis offerre cogatur.
[고시주해 제38권의 울피아누스] 법무관은 노예들의 불법행위에 맞서 주인들의 이익을 보호하기 위해 매우 유용한 고시를 제시하였으니, 즉 여러 노예가 절도를 범했을 때, 만일 주인이 모두를 인도하거나 각각에 대해 소송 평가액을 제공하도록 강제된다면 주인의 가산이 탕진되지 않도록 하기 위함이다.
datur igitur arbitrium hoc edicto, ut, si quidem uelit dicere noxios seruos, possit omnes dedere, qui participauerunt furtum: enimuero si maluerit aestimationem offerre, tantum offerat, quantum, si unus liber furtum fecisset, et retineat familiam suam.
따라서 이 고시에 의해 선택권이 주어지는데, 만일 주인이 그 노예들을 가해자로서 인도하기를 원한다면 절도에 가담한 모두를 인도할 수 있고, 만일 그가 평가액을 제공하는 편을 선호한다면 한 명의 자유인이 그 절도를 저질렀을 경우에 해당할 만큼만 제공하고 자신의 노예들을 보유할 수 있다.
§47.6.1.1Haec autem facultas domino tribuitur totiens, quotiens ignorante eo furtum factum est: ceterum si sciente, facultas ei non erit data: nam et suo nomine et singulorum nomine conueniri potest noxali iudicio, nec una aestimatione, quam homo liber sufferret, defungi poterit: is autem accipitur scire, qui scit et potuit prohibere: scientiam enim spectare debemus, quae habet et uoluntatem: ceterum si scit, prohibuit tamen, dicendum est usurum edicti beneficio.
그러나 이 특권은 주인이 모르는 사이에 절도가 행해진 때에만 주인에게 부여된다. 반면에 주인이 알고 있었던 경우에는 그 특권이 부여되지 않을 것이다. 왜냐하면 그는 자기 이름으로도, 그리고 개개인의 이름으로도 가해 소송으로 제소될 수 있으며, 자유인이 감당했을 단 한 번의 평가액을 치르는 것만으로는 책임을 면할 수 없기 때문이다. 그런데 알고 있었다고 간주되는 자는, 알고 있었고 또한 저지할 수 있었던 자이다. 왜냐하면 우리가 고려해야 할 '앎'이란 의사를 동반한 것이기 때문이다. 하지만 만일 그가 알고 있었으나 그럼에도 저지하였다면, 고시의 혜택을 누릴 수 있다고 말해야 한다.
§47.6.1.2Si plures serui damnum culpa dederint, aequissimum est eandem facultatem domino dari.
만일 여러 노예가 과실로 손해를 입힌 경우에도, 주인에게 동일한 특권이 부여되는 것이 가장 공평하다.
§47.6.1.3Cum plures serui eiusdem rei furtum faciunt et unius nomine cum domino lis contestata sit, tamdiu aliorum nomine actio sustineri debebit, quamdiu priore iudicio potest actor consequi, quantum consequeretur, si liber id furtum fecisset,
여러 노예가 동일한 물건에 대해 절도를 저지르고 그중 한 명의 이름으로 주인과 소송계속이 이루어졌을 때, 원고가 이전의 소송에서 만일 자유인이 그 절도를 저질렀더라면 얻었을 만큼의 액수를 얻을 수 있는 한, 다른 노예들의 이름으로 제기되는 소송은 보류되어야 한다.