Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §47.2.81.pr-47.2.81.7

未引渡し物の窃取と利益に基づく窃盗訴権の帰属

7943 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

売却されたが未引渡しの奴隷が盗まれた事例、条件付きの遺贈や解放における訴権、および偽代理人への支払いや強奪行為を巡る各当事者の訴権(窃盗の訴えや各種返還請求)の帰属関係を論じる。

[IDEM libro duodecimo quaestionum.
[同じ著者、その『問答集』第12巻より。
] §47.2.81.prSi uendidero neque tradidero seruum et is sine culpa mea subripiatur, magis est, ut mihi furti competat actio: et mea uidetur interesse, quia dominium apud me fuit uel quoniam ad praestandas actiones teneor.
] もし私が奴隷を売却したが引き渡さず、その奴隷が私の過失なしに盗まれた場合、私に窃盗の訴えが認められるとする方がより妥当である。 そして、私に利益があると見なされる。 なぜなら、所有権が私のもとに留まっていたからであり、あるいは私が(買主へ)諸々の訴えを譲渡する義務を負うからである。
§47.2.81.1Cum autem iure dominii defertur furti actio, quamuis non alias, nisi nostra intersit, competat, tamen ad aestimationem corporis, si nihil amplius intersit, utilitas mea referenda est, idque et in statuliberis et in legato sub condicione relicto probatur: alioquin diuersum probantibus statui facile quantitas non potest.
しかし、窃盗の訴えが所有権に基づいて認められるとき、我々に利益がない限りは認められないとはいえ、もしそれ以上の利益がないなら、私の利益は物の評価額に基づいて算定されるべきであり、そのことは条件付きで解放される奴隷や、条件付きで遺贈された遺贈物においても承認されている。 さもなければ、異論を唱える者たちにとっては、その金額を容易に決定することができないからである。
quia itaque tunc sola utilitas aestimationem facit, cum cessante dominio furti actio nascitur, in istis causis ad aestimationem corporis furti actio referri non potest.
したがって、所有権が存在しないのに窃盗の訴えが生じる場合にのみ、単なる個人的利益が評価額を決定するのであるから、これらの事由においては、窃盗の訴えを物の評価額に依拠させることはできない。
§47.2.81.2Si ad exhibendum egissem optaturus seruum mihi legatum et unus ex familia seruus subreptus, heres furti habebit actionem: eius interest: nihil enim refert, cur praestari custodia debeat.
もし私が自分に遺贈された奴隷を選択するために提示訴訟を提起しており、奴隷の一団から一人の奴隷が盗まれた場合、相続人が窃盗の訴えを有することになる。 彼に利益があるからである。 というのも、保管が提供されるべき理由が何であるかは問題にならないからである。
§47.2.81.3Cum raptor omnimodo furtum facit, manifestus fur existimandus est:
強奪者はあらゆる点で窃盗を行うのであるから、彼は明白な泥棒と見なされるべきである。
§47.2.81.4Is autem, cuius dolo fuerit raptum, furti quidem non tenebitur, sed ui bonorum raptorum.
しかし、悪意によって強奪が行われる原因を作った者は、窃盗の訴えによってではなく、強奪の訴えによって責任を負うことになる。
§47.2.81.5Si Titius, cuius nomine pecuniam perperam falsus procurator accepit, ratum habeat, ipse quidem Titius negotiorum gestorum aget, ei uero, qui pecuniam indebitam dedit, aduersus Titium erit indebiti condictio, aduersus falsum procuratorem furtiua durabit: electo Titio non inique per doli exceptionem, uti praestetur ei furtiua condictio, desiderabitur.
もし、偽の代理人が不当に金銭を受け取ったのを、ティティウスが追認した場合、ティティウス自身は事務管理の訴えを起こすが、債務のない金銭を支払った者にとっては、ティティウスに対して非債弁済返還請求が認められ、他方、偽の代理人に対しては窃盗返還請求が存続する。 ティティウスに対する請求が選択された場合、偽代理人に対する窃盗返還請求権をティティウスに譲渡するよう求めることは、悪意の抗弁によって当然に要求されうる。
quod si pecunia fuit debita, ratum habente Titio furti actio euanescit, quia debitor liberatur.
しかし、もし金銭が本来支払われるべき債務であったなら、ティティウスの追認によって窃盗の訴えは消滅する。 なぜなら債務者が免責されるからである。
§47.2.81.6Falsus autem procurator ita demum furtum pecuniae faciet, si nomine quoque ueri procuratoris, quem creditor habuit, adsumpto debitorem alienum circumuenerit.
しかし、偽の代理人は、債権者が有していた本物の代理人の名前をも偽って用いて他人の債務者を欺いた場合にのみ、金銭の窃盗を行う。
quod aeque probatur et in eo, qui sibi deberi pecuniam ut heredi Sempronii creditoris adseuerauit, cum esset alius.
このことは、自分が債権者センプロニウスの相続人であるとして、自分に金銭が支払われるべきだと主張した者(実際には別の者が相続人であった場合)についても同様に認められる。
§47.2.81.7Qui rem Titii agebat, eius nomine falso procuratori creditoris soluit et Titius ratum habuit: non nascitur ei furti actio, quae statim, cum pecunia soluta est, ei qui dedit nata est, cum Titii nummorum dominium non fuerit neque possessio.
ティティウスの事務を処理していた者が、ティティウスの名において債権者の偽の代理人に支払いを行い、ティティウスがそれを追認した場合、ティティウスに窃盗の訴えは生じない。 その訴えは、金銭が支払われた瞬間に、支払った者に生じていたからである。 なぜならティティウスはその貨幣の所有権も占有も持っていなかったからである。
sed condictionem indebiti quidem Titius habebit, furtiuam autem qui pecuniam dedit: quae, si negotiorum gestorum actione Titius conueniri coeperit, arbitrio iudicis ei praestabitur.
しかし、ティティウスは非債弁済返還請求を有し、他方、金銭を支払った者は窃盗返還請求を有することになる。 この請求権は、ティティウスが事務管理の訴えによって訴えられ始めた場合には、裁判官の裁定により、彼(ティティウス)に譲渡されることになる。

語釈・文法注

  1. §47.2.81.prmagis est, ut — `magis est, ut...` は「〜という方がより妥当である」「〜と考えるべきである」を意味する非人称表現であり、名詞節として接続法(ここでは `competat`)を従える。
  2. §47.2.81.1non alias, nisi — `non alias, nisi...` は「〜である場合を除いては他には決して…ない」という、強い限定・条件を表す相関表現。`intersit`(関心がある、利益がある)は `interest` の接続法現在形。
  3. §47.2.81.5electo Titio — 名詞と分詞による奪格絶対(ablative absolute)構文。ここでは「(支払者によって)ティティウスに対する非債弁済返還請求が選択された場合」という仮定的な状況を表す。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §47.2.81.pr-47.2.81.7. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:47.2.81.pr-47.2.81.7

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。