Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §47.2.52.pr-47.2.52.15

家族間の窃盗免責と第三者責任および諸事例

7913 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

夫婦間や親子間における窃盗罪の不成立とその例外、質物留置、衣服のクリーニング、詐取、逃亡奴隷の不法解放、不法利得等に関する窃盗訴権の成否について論じる。

[ULPIANUS libro trigensimo septimo ad edictum. ] §47.2.52.prSi quis uxori res mariti subtrahenti opem consiliumue accommodauerit, furti tenebitur.
[ウルピアーヌス『告示註釈』第37巻] もし誰かが、夫の財産を持ち出している妻に対して援助または助言を与えたなら、その者は窃盗罪で責任を問われる。
§47.2.52.1Sed et si furtum cum ea fecit, tenebitur furti, cum ipsa non teneatur.
しかしまた、もしその者が彼女とともに窃盗を働いた場合、彼女自身は責任を問われないにもかかわらず、その者は窃盗罪で責任を問われる。
§47.2.52.2Ipsa quoque si opem furi tulit, furti non tenebitur, sed rerum amotarum.
彼女自身もまた、もし窃盗犯に援助を与えたなら、窃盗罪では責任を問われず、財産持去の訴えによって責任を問われる。
§47.2.52.3Serui uero sui nomine furti eam teneri nequaquam ambigendum est.
しかし、彼女自身の奴隷の名において彼女が窃盗罪で責任を問われることは、決して疑いの余地がない。
§47.2.52.4Idem dicendum est et in filio familias milite: nam ipse patri furti non tenebitur, serui autem sui nomine castrensis tenebitur, si patri seruus furtum fecerit.
同じことが、軍人である家子についても言われるべきである。 なぜなら、彼自身は父に対して窃盗罪で責任を問われないが、もし彼の軍事特有財産に属する奴隷が父に対して窃盗を働いたなら、その奴隷の名において彼は責任を問われるからである。
§47.2.52.5Sed si filius meus, qui habet castrense peculium, furtum mihi fecerit, an possim actione utili aduersus eum agere, uidendum est, cum habeat, unde satisfaciat.
しかし、もし軍事特有財産を有する私の息子が私に対して窃盗を働いた場合、彼が弁済しうる資力を有している以上、私が彼に対して特別訴えをもって訴訟を提起できるか検討されるべきである。
et potest defendi agendum.
そして、訴訟を提起できると主張され得る。
§47.2.52.6An autem pater filio teneatur, si rem eius castrensis peculii subtraxerit, uideamus: et putem teneri: non tantum igitur furtum faciet filio, sed etiam furti tenebitur.
では、もし父が息子の軍事特有財産に属する物を持ち去った場合、父が息子に対して責任を負うか検討しよう。 そして、私は責任を負うと考える。 したがって、父は息子に対して窃盗を犯すだけでなく、窃盗罪でも責任を問われる。
§47.2.52.7Eum creditorem, qui post solutam pecuniam pignus non reddat, teneri furti Mela ait, si celandi animo retineat: quod uerum esse arbitror.
金銭の弁済を受けた後、質物を返還しない債権者について、もし彼がそれを隠匿する意図をもって保持しているなら、窃盗罪で責任を負うとメラは言っている。 これは正しいと私は考える。
§47.2.52.8Si sulphurariae sunt in agro et inde aliquis terram egessisset abstulissetque, dominus furti aget: deinde colonus conducti actione consequetur, ut id ipsum sibi praestaretur.
もし土地の中に硫黄採掘場があり、そこから誰かが土を掘り出し持ち去ったなら、所有者は窃盗の訴えを提起する。 その後、小作人は賃貸借訴えによって、そのもの自体が自分に提供されることを獲得する。
§47.2.52.9Si seruus tuus uel filius polienda uestimenta susceperit, an furti actionem habeas, quaeritur.
もしあなたの奴隷または息子が仕上げをすべき衣服を受け取った場合、あなたが窃盗訴権を持つかどうかが問題となる。
et si quidem peculium serui soluendo sit, potes habere furti actionem, si non fuerit soluendo, dicendum est non competere furti actionem.
そして、もし奴隷の特有財産に支払い能力があるなら、あなたは窃盗訴権を持つことができるが、もし支払い能力がないなら、窃盗訴権は認められないと言わなければならない。
§47.2.52.10Sed et si rem furtiuam imprudens quis emerit et ei subrepta sit, habebit furti actionem.
しかしまた、もし盗品であることを知らずに購入した者がいて、それが彼から盗まれたなら、その者は窃盗訴権を持つ。
§47.2.52.11Apud Labeonem relatum est, si siliginario quis dixerit, ut quisquis nomine eius siliginem petisset, ei daret, et quidam ex transeuntibus cum audisset, petiit eius nomine et accepit: furti actionem aduersus eum, qui suppetet, siliginario competere, non mihi: non enim mihi negotium, sed sibi siliginarius gessit.
ラベオーの著作には次のように報告されている。 もしある人がパン屋に対し、自分の名において細麦粉を求めた者が誰であれ、その者にこれを与えるようにと言い、通行人の一人がこれを聞いて、その人の名において求め、受け取った場合、それを詐取した者に対する窃盗訴権はパン屋に認められ、私には認められない。 なぜなら、パン屋は私のために事務を行ったのではなく、自分のために行ったからである。
§47.2.52.12Si fugitiuum meum quis quasi suum a duumuiro uel ab aliis qui potestatem habent de carcere uel custodia dimitteret, an is furti teneatur? et placet, si fideiussores dedit, in eos domino actionem dandam, ut hi actiones suas mihi mandent: quod si non acceperint fideiussorem, sed tamquam suum accipienti ei tradiderint, dominum furti actionem aduersus plagiarium habiturum.
もし誰かが私の逃亡奴隷を、あたかも自分のものであるかのように二人官や権限を持つ他の者たちから、牢獄や留置所から釈放させたなら、その者は窃盗罪に問われるか。 そして、もしその者が保証人を提供したならば、所有者には保証人たちに対する訴えが与えられるべきであり、彼らがその訴権を私に委託するようにすべきであると合意されている。 しかし、もし彼らが保証人を受け取らず、あたかも彼自身のものであるとして受け取るその者に引き渡したならば、所有者はその誘拐者に対して窃盗訴権を持つことになる。
§47.2.52.13Si quis de manu alicuius nummos aureos uel argenteos uel aliam rem excusserit, ita furti tenetur, si ideo fecit, ut alius tolleret, isque sustulerit.
もし誰かが他人の手から金貨や銀貨、あるいはその他の物を叩き落とした場合、他人がそれを持ち去るようにと意図してそれを行い、かつ実際にその他人が持ち去った場合に限り、窃盗罪で責任を負う。
§47.2.52.14Si quis massam meam argenteam subripuerit et pocula fecerit, possum uel poculorum uel massae furti agere uel condictione.
もし誰かが私の銀塊を盗み、杯を作ったなら、私は杯または銀塊のいずれかについて、窃盗罪で訴えるか、あるいは不当利得返還請求によって訴えることができる。
idem est et in uuis et in musto et in uinaceis: nam et uuarum et musti et uinaceorum nomine furti agere potest, sed et condici.
同じことがブドウ、果汁、ブドウ粕についても言える。 なぜなら、ブドウ、果汁、ブドウ粕の名において窃盗罪で訴えることができるし、不当利得返還請求をすることもできるからである。
§47.2.52.15Seruus, qui se liberum adfirmauit, ut sibi pecunia crederetur, furtum non facit: namque hic nihil amplius quam idoneum se debitorem adfirmat.
自分に金銭が貸し付けられるようにと、自身を自由人であると主張した奴隷は、窃盗を犯すことにはならない。 なぜなら、この場合、彼は自身が確実な債務者であると主張しているにすぎないからである。
idem est et in eo, qui se patrem familias finxit, cum esset filius familias, ut sibi promptius pecunia crederetur.
同じことが、家子であったにもかかわらず、自分により容易に金銭が貸し付けられるようにと、自身を家父であると偽った者についても言える。

語釈・文法注

  1. §47.2.52.prres mariti subtrahenti — subtrahenti は現在分詞の与格(単数・女性)であり、先行する名詞 uxori を修飾する。全体として「夫の財産を持ち出している妻に対して」という意味になり、妻を修飾して彼女の行動を説明している。
  2. §47.2.52.1cum ipsa non teneatur — cum は接続法 teneatur を伴って逆接(〜であるにもかかわらず)または理由(〜であるため)を表す。夫婦間での actio furti が認められないという法制度を背景に、共犯者に対する責任追及が可能であることを対比的に示している。
  3. §47.2.52.9soluendo — soluendo は動形容詞(ゲルンディウムム) soluere(支払う)の与格であり、目的や適合性を表す表現。soluendo esse で「支払い能力がある、債務を完済できる」という法的な慣用表現を構成する。
  4. §47.2.52.11qui suppetet — 写本の suppetet(または suppetit)は難解であり、校訂本によっては subripiet または subripuit(盗んだ者)と修正される。ここでは、前の文で「通行人の一人が彼の名において(細麦粉を)受け取った」と記述されている「詐取した者」を指す。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §47.2.52.pr-47.2.52.15. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:47.2.52.pr-47.2.52.15

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。