Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §47.10.17.12-47.10.17.22

家長の不在等における家子の侮辱訴権の行使

8019 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

家長が不在、あるいは不作為であるなどの特別な状況下において、家子やその子が自ら侮辱訴権を行使できる要件と、代理人の選任、および家子がのちに家父となった場合の訴権の帰属について論じている。

[ULPIANUS libro quinquagensimo septimo ad edictum. ] §47.10.17.12Plane si praesens agere nolit, uel quia differt uel quia remittit atque donat iniuriam, magis est, ut filio actio non detur: nam et cum abest, idcirco datur filio actio, quia uerisimile est patrem, si praesens fuisset, acturum fuisse.
明らかに、もしその場にいる父親が訴えを起こすことを望まないなら、それが訴訟を延期するためであれ、あるいは侵害を免除し許すためであれ、子に訴権は与えないとするのが、より妥当である。 なぜなら、父親が不在の場合でも、子に訴権が与えられるのは、もし父親がその場にいたならば訴えを起こしたであろうということがもっともらしいからに他ならないからである。
§47.10.17.13Interdum tamen putamus et si pater remittat, iniuriarum actionem filio dandam, ut puta si patris persona uilis abiectaque sit, filii honesta: neque enim debet pater uilissimus filii sui contumeliam ad suam uilitatem metiri.
しかし、時には、たとえ父親が免除したとしても、子に侮辱訴権が与えられるべきであると我々は考える。 例えば、父親の身分が卑しく卑屈なものであり、子のそれが高潔なものである場合である。 なぜなら、極めて卑しい父親が、自らの子の受けた侮辱を自分自身の卑しさに合わせて評価するべきではないからである。
ponamus esse eum patrem, cui iure meritoque curator a praetore constitueretur.
法的にまた当然のこととして、政務官によって保佐人が付されるような人物がその父親であると仮定しよう。
§47.10.17.14Sed si pater lite contestata coeperit abesse uel etiam neclegere executionem pater uilis, dicendum est causa cognita translationem filio competere.
しかし、もし訴訟成立後に、その卑しい父親が不在になり始めるか、あるいは訴訟の追行を怠り始めるなら、事情を審理した上で、訴訟の移転が子に認められるべきであると言うべきである。
idem et si emancipatus filius esse proponatur.
子がいわゆる解放された子であると仮定される場合も同様である。
§47.10.17.15Procuratorem patris praetulit praetor ipsis personis, quae iniuriam passae sunt.
政務官は、侵害を受けた当人たちよりも、父親の管理人を優先させた。
si tamen procurator aut neglegat aut colludat aut non sufficiat adversus personas, quae iniuriam fecerunt, ipsi potius, qui passus est iniuriam, actio iniuriarum competit.
しかし、もし管理人が怠慢であるか、通謀しているか、あるいは侵害を行った者たちに対抗するのに十分でないならば、むしろ侵害を受けた本人に対して侮辱訴権が生じる。
§47.10.17.16Procuratorem autem accipere debemus non utique eum, cui specialiter mandata est procuratio actionis iniuriarum, uerum sufficit eum esse, cui omnium rerum administratio mandata est.
なお、我々が管理人と理解すべきなのは、決して、特に侮辱訴権の管理を委任された者に限られるわけではなく、むしろ、すべての事柄の管理を委任された者であれば十分である。
§47.10.17.17Quod autem ait praetor causa cognita ipsi, qui iniuriam accepisse dicetur, iudicium permitti, ita accipiendum est, ut in cognitione causae hoc uersetur, quam longe pater absit et quando superuenturus, et numquid is, qui iniuriarum uult actionem mouere, segnitior uel inutilis admodum, qui non sufficiat ad rei cuius administrationem ac per hoc nec ad actionem.
また、政務官が「事情を審理した上で、侵害を受けたとされる当人自身に対して、訴訟を許す」と述べていることは、事情の審理において次のことが扱われると理解されるべきである。 すなわち、父親がどれほど遠くに不在であり、いつ戻る予定であるか、そして、侮辱訴権を提起しようと望む者が、あまりに怠惰であるか、あるいは極めて無能であり、何らかの事柄の管理に堪えず、したがって訴訟の追行にも堪えないのではないかということである。
§47.10.17.18Quod deinde ait 'qui iniuriam accepit', interdum ita accipiendum est, ut patri eius competat actio.
次に、彼が「侵害を受けた者」と述べていることは、時には、その父親に訴権が生じると解されるべきである。
ut puta nepoti facta iniuria est, pater praesens est, auus abest: scribit Iulianus patri potius dandam iniuriarum actionem quam ipsi nepoti: ad cuius, inquit, officium pertinet etiam uiuente auo filium suum in omnibus tueri.
例えば、孫に侵害が加えられ、父親はその場におり、祖父が不在である場合である。 ユリアヌスは、侮辱訴権は孫本人よりもむしろ父親に与えられるべきであると書いている。 なぜなら、祖父が生きていたとしても、あらゆることにおいて自分の子を保護することは彼の義務に属するからである、と彼は述べている。
§47.10.17.19Idem Iulianus scribit filium non tantum ipsum agere debere, uerum procuratorem dare posse: alioquin, inquit, nisi ei permiserimus procuratorem dare, futurum est, ut, si ualetudine impediatur neque sit qui iniuriarum actionem exquatur, impediatur actio.
同じくユリアヌスは、子は自分自身で訴えを起こさなければならないだけでなく、代理人を与えることもできると書いている。 さもなければ、彼に代理人を置くことを我々が許さなければ、もし彼が病気によって妨げられ、かつ侮辱訴権を追行する者が誰もいないならば、訴訟そのものが妨げられることになるであろう、と彼は述べている。
§47.10.17.20Idem ait, et si nepoti facta sit iniuria et nemo sit, qui aui nomine agat, permittendum esse patri experiri, et is procuratorem dabit.
同上は、もし孫に侵害が加えられ、かつ祖父の名において訴えを起こす者が誰もいないならば、父親が訴訟を試みることを許されるべきであり、その者が代理人を与えるであろう、と述べている。
omnibus enim, qui suo nomine actionem habent, procuratoris dandi esse potestatem: intellegi autem filium, inquit, familias suo nomine agere, cum patre cessante praetor ei agere permittat.
なぜなら、自らの名において訴権を有するすべての人に、代理人を与える権能があるからである。 そして、父親が不作為であるときに、政務官が彼に訴えを起こすことを許す場合、家子は自らの名において訴えを起こすと理解される、と彼は述べている。
§47.10.17.21Si filius familias iniuriarum egerit, patri actio non competit.
もし家子が侮辱の訴えを起こしたなら、父親に訴権は生じない。
§47.10.17.22Idem ait filio familias iniuriarum nomine actionem dari, quotiens nemo est, qui patris nomine experiatur, et hoc casu quasi patrem familiae constitui.
同上は、父親の名において訴訟を試みる者が誰もいないときはいつでも、家子に対して侮辱の名目のもとに訴権が与えられ、そしてこの場合、彼はあたかも家父であるかのように位置づけられる、と述べている。
quare siue emancipatus sit siue ex parte heres scriptus fuerit uel etiam exheredatus siue paterna hereditate abstinuerit, executionem litis ei dandam: esse enim perabsurdum, quem praetor manente patria potestate ad actionem admittendum probauerit, ei patri familias ultionem iniuriarum suarum eripi et transferri ad patrem, qui eum, quantum in ipso est, omiserit, aut, quod est indignius, ad heredes patris, ad quos non pertinere iniuriam filio familias factam procul dubio est.
したがって、彼が解放されていようと、あるいは一部の相続人に指定されていようと、あるいは相続廃除されていようと、あるいは父親の相続財産の相続を放棄していようと、訴訟の追行は彼に与えられるべきである。 なぜなら、父権が存続している間にも政務官が訴訟へと許容すべきであると認めた者から、彼が家父となったときに自らの受けた侵害に対する報復が奪い取られ、そして、自分に関する限り彼を放置した父親へと、あるいは、より不当なことには、家子に対してなされた侵害が自分たちに属しないことが疑いない父親の相続人たちへと、その訴権が移転されることは、極めて不条理だからである、と彼は述べている。

語釈・文法注

  1. §47.10.17.12magis est, ut filio actio non detur — `magis est, ut` は「〜とするのがより妥当である」「〜とする方が好ましい」という意味を表す非人称表現であり、後ろに接続法を伴う `ut` 節(名詞節)を取る。
  2. §47.10.17.13ad suam uilitatem metiri — `ad suam uilitatem` の前置詞 `ad` は、適合や評価の基準(「〜に合わせて」「〜を尺度として」)を表す。卑しい父親自身の基準によって子の受けた侮辱の程度を測ってはならないという論旨を構成している。
  3. §47.10.17.17qui non sufficiat — 関係代名詞 `qui` に接続法 `sufficiat` が続くことで、結果や性質(「〜するほどに…である」)を表す関係節(叙実・結果用法)を形成している。また、この節が属する `numquid` 節内では、コピュラ(`sit`)が省略されている。
  4. §47.10.17.22esse enim perabsurdum, quem praetor manente patria potestate ad actionem admittendum probauerit, ei patri familias ultionem iniuriarum suarum eripi — ユリアヌスの見解を報告する間接話法(対格不定詞構文)であり、`perabsurdum [esse]`(極めて不条理である)が述部、`ultionem... eripi et transferri` の不定詞句が主部となっている。`ei` は `eripi`(奪い取られる)に係り、かつ `patri familias` を修飾する奪取の与格(dative of separation)。関係節 `quem... probauerit` の先行詞が `ei` であるが、関係節が先行詞の前に置かれる倒置(hyperbaton)が起きている。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §47.10.17.12-47.10.17.22. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:47.10.17.12-47.10.17.22

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。