Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §47.10.1.pr-47.10.1.9

イニュリアの定義と間接的な侵害訴権の帰属

8000 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

イニュリア(侵害・侮辱)の定義、法的な分類と語源を解説し、家族や被相続人の遺体、相続財産などを通じて間接的に発生する訴権の帰属関係を律する諸規則を説明する。

[ULPIANUS libro quinquagensimo sexto ad edictum. ] §47.10.1.prIniuria ex eo dicta est, quod non iure fiat: omne enim, quod non iure fit, iniuria fieri dicitur.
[ウルピアーヌス、『告示注解』第56巻] イニュリア(侵害)はその名が、法によらずに行われることに由来する。 実際、法によらずに行われるすべてのことは、イニュリアに行われると言われるからである。
hoc generaliter.
これは一般的な意味である。
specialiter autem iniuria dicitur contumelia.
しかし、特殊な意味においては、イニュリアは侮辱と呼ばれる。
interdum iniuriae appellatione damnum culpa datum significatur, ut in lege Aquilia dicere solemus: interdum iniquitatem iniuriam dicimus, nam cum quis inique uel iniuste sententiam dixit, iniuriam ex eo dictam, quod iure et iustitia caret, quasi non iuriam, contumeliam autem a contemnendo.
時にイニュリアという呼称によって、過失によって与えられた損害が意味される。 それは私たちがアキリウス法において言う通りである。 時に私たちは不公正をイニュリアと呼ぶ。 というのも、誰かが不公正に、あるいは不義に判決を下したとき、それが法と正義を欠いていることから、イニュリア、いわば「非・法」と呼ばれ、他方、侮辱は軽蔑することに由来するからである。
§47.10.1.1Iniuriam autem fieri Labeo ait aut re aut uerbis: re, quotiens manus inferuntur: uerbis autem, quotiens non manus inferuntur, conuicium fit:
ラベオは、イニュリアは行為によって、あるいは言葉によって行われると言う。 行為によってとは、手を下す(暴力を振るう)時のことであり、言葉によってとは、手を下さずに、罵声が浴びせられる時のことである。
§47.10.1.2omnemque iniuriam aut in corpus inferri aut ad dignitatem aut ad infamiam pertinere: in corpus fit, cum quis pulsatur: ad dignitatem, cum comes matronae abducitur: ad infamiam, cum pudicitia adtemptatur.
そして、すべてのイニュリアは、身体に加えられるか、威信に関わるか、あるいは不名誉に及ぶかのいずれかである。 身体に対しては、人が殴打されるときに行われ、威信に対しては、既婚婦人の随伴者が連れ去られるとき、不名誉に対しては、貞操が脅かされるときに行われる。
§47.10.1.3Item aut per semet ipsum alicui fit iniuria aut per alias personas.
同様に、イニュリアはある人に対して、自身を通じて行われるか、あるいは他の人を通じて行われる。
per semet, cum directo ipsi cui patri familias uel matri familias fit iniuria: per alias, cum per consequentias fit, cum fit liberis meis uel seruis meis uel uxori nuruiue: spectat enim ad nos iniuria, quae in his fit, qui uel potestati nostrae uel affectui subiecti sint.
自身を通じてとは、家父長または家母長であるその人自身に直接イニュリアが行われるときであり、他の人を通じてとは、結果的に行われるとき、すなわち、私の子供たち、私の奴隷たち、私の妻、あるいは息子の妻に対して行われるときである。 なぜなら、私たちの権力または私たちの愛情に服している者たちに対して行われるイニュリアは、私たちに関係するからである。
§47.10.1.4Et si forte cadaueri defuncti fit iniuria, cui heredes bonorumue possessores exstitimus, iniuriarum nostro nomine habemus actionem: spectat enim ad existimationem nostram, si qua ei fiat iniuria.
また、もし私たちが相続人または遺産占有者となった亡き人の遺体に対して、たまたまイニュリアが行われたならば、私たちは自分自身の名においてイニュリア訴権を有する。 なぜなら、その遺体に対して何らかのイニュリアが行われることは、私たちの評判に関係するからである。
idemque et si fama eius, cui heredes exstitimus, lacessatur.
私たちが相続人となった亡き人の名声が傷つけられた場合も同様である。
§47.10.1.5Usque adeo autem iniuria, quae fit liberis nostris, nostrum pudorem pertingit, ut etiamsi uolentem filium quis uendiderit, patri suo quidem nomine competit iniuriarum actio, filii uero nomine non competit, quia nulla iniuria est, quae in uolentem fiat.
しかし、私たちの子供たちに対して行われるイニュリアが、私たちの羞恥心に及ぶのは極めて大きく、そのため、たとえ誰かが同意している子を売却したとしても、父親には彼自身の名においてイニュリア訴権が認められるが、子の名においては認められない。 なぜなら、同意する者に対して行われるイニュリアは存在しないからである。
§47.10.1.6Quotiens autem funeri testatoris uel cadaueri fit iniuria, si quidem post aditam hereditatem fiat, dicendum est heredi quodammodo factam (semper enim heredis interest defuncti existimationem purgare): quotiens autem ante aditam hereditatem, magis hereditati, et sic heredi per hereditatem adquiri.
ところで、遺言者の葬儀または遺体に対してイニュリアが行われるときはいつでも、もしそれが相続開始(相続承諾)の後に行われたならば、ある意味で相続人に対して行われたと言わねばならない(というのも、亡き人の評判を清めることは、常に相続人の利益になるからである)。 しかし、相続開始の前に行われたときはいつでも、むしろ相続財産に対して行われたのであり、したがって相続人には相続財産を通じて取得される。
denique Iulianus scribit, si corpus testatoris ante aditam hereditatem detentum est, adquiri hereditati actiones dubium non esse.
最後に、ユリアヌスは、もし相続開始の前に遺言者の遺体が留置されたならば、相続財産に訴権が取得されることに疑いはない、と書いている。
idemque putat et si ante aditam hereditatem seruo hereditario iniuria facta fuerit: nam per hereditatem actio heredi adquiretur.
また彼は、相続開始の前に、相続財産に属する奴隷に対してイニュリアが行われた場合も同様であると考えている。 なぜなら、相続財産を通じて、相続人に訴権が取得されるからである。
§47.10.1.7Labeo scribit, si quis seruum hereditarium testamento manumissum ante aditam hereditatem uerberauerit, iniuriarum heredem agere posse: at si post aditam hereditatem uerberatus sit, siue scit se liberum siue ignorat, ipsum agere posse.
ラベオは、もし誰かが、遺言によって解放された相続財産に属する奴隷を相続開始の前に殴打したならば、相続人はイニュリアについて提訴できる、と書いている。 しかし、もし彼が相続開始の後に殴打されたならば、彼自身が自分が自由人であることを知っていようと知るまいと、彼自身が提訴できる。
§47.10.1.8Siue autem sciat quis filium meum esse uel uxorem meam, siue ignorauerit, habere me meo nomine actionem Neratius scripsit.
また、誰かが彼を私の息子であると、あるいは彼女を私の妻であると知っていようと、あるいは知るまいと、私は私の名において訴権を有すると、ネラティウスは書いている。
§47.10.1.9Idem ait Neratius ex una iniuria interdum tribus oriri iniuriarum actionem neque ullius actionem per alium consumi.
同じくネラティウスは、一つのイニュリアから時に三つのイニュリア訴権が生じ、かつ、いかなる者の訴権も他者によって消滅させられないと言う。
ut puta uxori meae filiae familias iniuria facta est: et mihi et patri eius et ipsi iniuriarum actio incipiet competere.
例えば、家女の子である私の妻にイニュリアが行われた場合、私にも、彼女の父親にも、そして彼女自身にも、イニュリア訴権が認められ始めることになる。

語釈・文法注

  1. §47.10.1.prquasi non iuriam — 「いわば法ならざること」の意。ラテン語の iniuria の語源を否定の non と iuria(法 ius との関係からの類推)の合成として解釈する、ローマ法学者に特有の民間語源説的な解釈を示している。
  2. §47.10.1.5nulla iniuria est, quae in uolentem fiat — 「同意する者に対して行われる侵害は存在しない」という、後世に「同意する者には侵害は行われない(volenti non fit iniuria)」として格言化される有名な法理の原型である。子が売却に自発的に同意していた場合、子自身の名における訴権は生じないが、父親の支配権に対する侵害は依然として成立するため、父親の固有の名における訴権は否定されない。
  3. §47.10.1.6aditam hereditatem — 「相続財産への足踏み入れ」、すなわち相続の承認を意味する。相続が正式に承認される前の段階(ante aditam hereditatem)において生じた不法行為は、相続人本人に対するものではなく、法人格に類似した扱いを受ける「相続財産(hereditas)」そのものに対する侵害とみなされ、相続人はその相続財産を承継することによって間接的に訴権を取得する。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §47.10.1.pr-47.10.1.9. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:47.10.1.pr-47.10.1.9

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。