[UENULEIUS libro quinto decimo stipulationum. ] §46.8.8.prProcurator ad exhibendum egit et aduersarius absolutus est, quia non possidebat: at cum possessionem eiusdem rei nanctus esset, agit cum eo dominus ad exhibendum.
[ウェヌレイウス、『問答規定集』第15巻] 代理人が物件呈示の訴えを起こしたが、相手方は所持していなかったために放免された。 しかし、相手方が同じ物の所持を手に入れたとき、主人が彼に対して呈示の訴えを起こす。
Sabinus ait fideiussores non teneri, quoniam haec alia res sit: nam et si dominus egisset, mox, absoluto aduersario quia non possideret, ex integro ageret, non obstaturam rei iudicatae exceptionem.
サビヌスは、これは別の件であるため、保証人は責任を負わないと言う。 なぜなら、仮に主人が訴えを起こしており、その後、相手方が所持していなかったために放免された後に、改めて訴えを起こしたとしても、既判力の抗弁は妨げにならないであろうからである。
§46.8.8.1Si procurator a debitore pecuniam exegerit et satisdederit dominum ratam rem habere, mox dominus de eadem pecunia egit et litem amiserit, committi stipulationem: et, si procurator eandem pecuniam domino sine iudice soluerit, condicturum.
もし代理人が債務者から金銭を取り立て、主人がそれを追認するという保証を提供し、その後すぐに主人が同じ金銭について訴えを起こして敗訴した場合、約定が発動する。 そして、もし代理人が裁判を経ずにその同じ金を主人に支払っていたなら、代理人は不当利得返還請求をすることになる。
sed cum debitor ex stipulatu agere coeperit, potest dici dominum, si defensionem procuratoris suscipiat, non inutiliter doli mali exceptione aduersus debitorem uti, quia naturale debitum manet.
しかし、債務者が約定に基づいて訴えを起こし始めたとき、もし主人が代理人の防禦を引き受けるならば、主人は債務者に対して悪意の抗弁を有用に用いることができると言える。 なぜなら、自然債務が残存しているからである。
§46.8.8.2Si quis a procuratore status controuersiam patiatur, satis accipere debet a procuratore, ne impune saepius pro suo statu conueniretur et, si dominus uenientesque ab eo personae ratum non habuerunt, quod procurator eum in seruitutem petierit uel aduersus procuratorem ex seruitute in libertatem petitus fuerit, quanti ea res est, ei praestetur, scilicet cum de libertate eius constiterit, id est quanti interfuerit eius de statu suo rursus non periclitari et propter impendia, quae in litem fecerit.
もしある者が代理人から身分に関する係争を提起された場合、彼は、自己の身分に関して何度も不当に提訴されないように、かつ、もし主人およびその承継人たちが、代理人が彼を奴隷として請求したこと、あるいは彼が代理人に対して奴隷状態から自由へと請求したことを追認しなかった場合には、その事柄の価値が彼に支払われるという保証を、代理人から受け取らなければならない。 もちろん、これは彼の自由が確定したときのことである。 すなわち、彼の身分に関して再び危険に晒されないことについての彼の利益の額、および彼が訴訟のために支出した費用の額である。
sed Labeo certam summam comprehendendam existimabat, quia aestimatio libertatis ad infinitum extenderetur.
しかしラベオは、自由の評価は無限に広がりかねないため、特定の金額を含めるべきだと考えていた。
ex quo autem dominus ratum non habuerit, committi uidetur stipulatio, sed non ante ex ea agi poterit, quam de libertate iudicatum fuerit, quia, si seruus sit iudicatus, inutilis fit stipulatio, cum et, si qua sit actio, eam domino adquisisse intellegitur.
そして、主人が追認しなかった時から、約定は発動したとみなされるが、自由についての判決が下されるまでは、それに基づいて訴えを起こすることはできない。 なぜなら、もし彼が奴隷であると判決された場合、たとえ何らかの訴権があるとしても、それを主人が取得したとみなされるため、約定は無効となるからである。