[UENULEIUS libro quinto decimo stipulationum. ] §46.8.8.prProcurator ad exhibendum egit et aduersarius absolutus est, quia non possidebat: at cum possessionem eiusdem rei nanctus esset, agit cum eo dominus ad exhibendum.
[베눌레이우스, 『문답약정집』 제15권] 대리인이 물건제시의 소를 제기하였으나 상대방은 소지하고 있지 않았기 때문에 방면되었다. 그러나 상대방이 동일한 물건의 소지를 취득하였을 때, 본인이 그를 상대로 제시의 소를 제기한다.
Sabinus ait fideiussores non teneri, quoniam haec alia res sit: nam et si dominus egisset, mox, absoluto aduersario quia non possideret, ex integro ageret, non obstaturam rei iudicatae exceptionem.
사비누스는 이것이 다른 사건이므로 보증인들은 책임을 지지 않는다고 말한다. 왜냐하면 설령 본인이 소를 제기하였고, 그 후 상대방이 소지하지 않았다는 이유로 방면된 후에 새로이 소를 제기하더라도, 기판력의 항변이 장애가 되지 않을 것이기 때문이다.
§46.8.8.1Si procurator a debitore pecuniam exegerit et satisdederit dominum ratam rem habere, mox dominus de eadem pecunia egit et litem amiserit, committi stipulationem: et, si procurator eandem pecuniam domino sine iudice soluerit, condicturum.
만약 대리인이 채무자로부터 금전을 징수하고 본인이 이를 추인한다는 보증을 제공한 후, 곧바로 본인이 동일한 금전에 대해 소를 제기하였다가 패소한 경우, 약정이 발동한다. 그리고 만약 대리인이 재판을 거치지 않고 동일한 금전을 본인에게 지급하였다면, 대리인은 부당이득반환을 청구하게 될 것이다.
sed cum debitor ex stipulatu agere coeperit, potest dici dominum, si defensionem procuratoris suscipiat, non inutiliter doli mali exceptione aduersus debitorem uti, quia naturale debitum manet.
그러나 채무자가 약정에 기하여 소를 제기하기 시작할 때, 만약 본인이 대리인의 방어를 인수한다면, 본인은 채무자에 대하여 악의의 항변을 유용하게 사용할 수 있다고 말할 수 있다. 왜냐하면 자연채무가 잔존하기 때문이다.
§46.8.8.2Si quis a procuratore status controuersiam patiatur, satis accipere debet a procuratore, ne impune saepius pro suo statu conueniretur et, si dominus uenientesque ab eo personae ratum non habuerunt, quod procurator eum in seruitutem petierit uel aduersus procuratorem ex seruitute in libertatem petitus fuerit, quanti ea res est, ei praestetur, scilicet cum de libertate eius constiterit, id est quanti interfuerit eius de statu suo rursus non periclitari et propter impendia, quae in litem fecerit.
만약 어떤 사람이 대리인으로부터 신분에 관한 분쟁을 겪게 된다면, 그는 자신의 신분에 관해 거듭하여 부당하게 제소당하지 않도록, 그리고 만약 본인 및 그로부터 권리를 승계한 자들이 대리인이 그를 노예로 청구한 것이나 대리인을 상대로 노예 상태에서 자유로 청구한 것을 추인하지 않은 경우에는 그 사건의 가액이 그에게 지급되도록 대리인으로부터 보증을 받아야 한다. 물론 이는 그의 자유가 확정되었을 때의 일이다. 즉, 자신의 신분에 관해 다시 위험에 처하지 않는 것에 대한 그의 이익의 액수 및 그가 소송을 위해 지출한 비용의 액수이다.
sed Labeo certam summam comprehendendam existimabat, quia aestimatio libertatis ad infinitum extenderetur.
그러나 라베오는 자유의 평가는 무한히 확장될 수 있으므로 특정한 금액을 약정 내에 포함시켜야 한다고 생각했다.
ex quo autem dominus ratum non habuerit, committi uidetur stipulatio, sed non ante ex ea agi poterit, quam de libertate iudicatum fuerit, quia, si seruus sit iudicatus, inutilis fit stipulatio, cum et, si qua sit actio, eam domino adquisisse intellegitur.
한편 본인이 추인하지 않은 시점부터 약정이 발동한 것으로 보이지만, 자유에 관한 판결이 내려지기 전에는 그 약정에 기하여 소를 제기할 수 없다. 왜냐하면 만약 노예로 판결되는 경우, 설령 어떠한 소권이 있더라도 그것은 본인이 취득한 것으로 이해되므로 약정은 무효가 되기 때문이다.