Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §46.8.22.pr-46.8.22.10

本人の不追認時における保証人責任と返還訴権

7853 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

代理人の行為について主人が追認しない場合に生じる保証人の責任(追認問答契約)と不当利得返還訴権の関係、および多様な訴訟状況における保証の範囲や身元記載について、ユリアヌスとマルケルスの学説を解説する。

[IULIANUS libro quinquagensimo sexto digestorum. ] §46.8.22.prSi sine iudice non debitam pecuniam exegerit procurator et dominus ratam solutionem non habuerit, sed eandem pecuniam petere instituerit: fideiussores tenentur et condictio, qua procurator teneretur, si stipulatio interposita non fuisset, peremitur.
[ユリアヌス、『学説彙纂』第56巻] 代理人が裁判外で、債務でない金銭を徴収し、主人がその支払を追認せず、かえって同一の金銭の請求を開始した場合、保証人は責任を負い、もし問答契約が介入していなかったならば代理人が負うはずであった(不当利得)返還訴権は消滅する。
quotiens enim procuratori pecunia soluitur et dominus eam solutionem ratam non habet, existimo id agi, ut condictio perematur et sola actio ei, qui indebitum soluit, aduersus procuratorem ex stipulatu competat.
なぜなら、代理人に金銭が支払われ、主人がその支払を追認しないときはいつでも、返還訴権が消滅し、非債弁済をした者には、代理人に対する問答契約に基づく訴権のみが認められるようにすることが企図されていると私は考えるからである。
hoc amplius praestant fideiussores impensas, quae in iudicium factae fuissent.
さらに、保証人は裁判に費やされたであろう費用を補償する。
quod si dominus ratam habuisset, fideiussores quidem liberantur, sed ab ipso domino eadem pecunia per condictionem peti potest.
しかし、もし主人が追認していたならば、保証人は確かに免責されるが、主人自身から同一の金銭が返還訴権によって請求され得る。
§46.8.22.1Quod si procurator debitam domino pecuniam sine iudice exegisset, idem iuris est, hoc secus, quod, si dominus ratam rem habuisset, nulla eius pecuniae repetitio futura est.
これに対し、もし代理人が主人への債務である金銭を裁判外で徴収していたならば、同一の法理が適用される。 ただし、次の点において異なり、すなわち、もし主人が追認していたならば、その金銭の返還請求は将来一切生じない。
§46.8.22.2Quod si procurator per iudicem non debitam pecuniam exegisset, dici potest, siue ratum dominus habuisset siue non habuisset, fideiussores non teneri, uel quia nulla res esset, quam dominus ratam habere possit, uel quia nihil stipulatoris interest ratum haberi: adficietur ergo iniuria is, qui procuratori soluit.
しかし、もし代理人が裁判を通じて、債務でない金銭を徴収していたならば、主人が追認したか否かにかかわらず、保証人は責任を負わないと言い得る。 なぜなら、主人が追認し得る事柄が何もないか、あるいは、追認されることが問答契約者の利益にならないからである。 したがって、代理人に支払った者は不利益を被ることになる。
magis tamen est, ut, si dominus ratum non habuerit, fideiussores teneantur.
しかしながら、主人が追認しなかった場合には、保証人が責任を負うとする方がより妥当である。
§46.8.22.3Quod si debitam pecuniam procurator per iudicem, cui nihil mandatum fuerit, petierit, magis est, ut in solidum fideiussores teneantur, si dominus ratum non habuerit.
しかし、もし何らの委任も受けていない代理人が、債務である金銭を裁判を通じて請求したならば、主人が追認しなかった場合には、保証人が全額について責任を負うとする方がより妥当である。
§46.8.22.4Cum autem procurator recte petit, dominus perperam, non debet procurator praestare, ne iniuria iudicis dominus aliquid consequatur: numquam enim propter iniuriam iudicis fideiussores obligantur.
他方、代理人が正当に請求し、主人が不当に請求する場合、裁判官の過誤によって主人が何かを得ることがないよう、代理人は保証を提供すべきではない。 なぜなら、裁判官の過誤のために保証人が義務を負うことは決してないからである。
uerius tamen est hoc casu fideiussores non nisi in impensas litis teneri.
しかし、この場合、保証人は訴訟費用についてのみ責任を負うとする方がより真実に近い。
§46.8.22.5MARCELLUS: si dominus ratam rem non habuerit, sed lite mota rem amiserit, nihil praeter impendia in stipulationem ratam rem deducitur.
マルケルス:もし主人が追認せず、しかし訴訟が提起された後にその物を失ったならば、費用以外には何も追認の問答契約の対象に含まれない。
§46.8.22.6IULIANUS. Si procuratori eius, qui mortuus erat, sine iudice soluta fuerint legata, stipulatio committetur, nisi heres ratum habuerit, utique si debita fuerint: tunc enim non dubie interest stipulatoris ratam solutionem ab herede haberi, ne bis eadem praestet.
ユリアヌス。 もし死亡した者の代理人に、遺贈された物が裁判外で支払われたならば、相続人が追認しない限り、問答契約は不履行となる。 特にそれらが債務であった場合がそうである。 なぜなら、その場合には、問答契約者が二重に同一のものを給付することを避けるために、相続人から支払の追認を得ることが問答契約者の利益になることは疑いないからである。
§46.8.22.7Si in stipulationem ratam rem haberi hactenus comprehensum fuerit 'Lucium Titium ratum habiturum?', cum id aperte ageretur, ut heredis ceterorumque personae, ad quos ea res pertinet, omitterentur, difficile est existimari doli clausulam committi.
もし追認の問答契約において、「ルキウス・ティティウスが追認すること」とだけ含まれており、相続人その他その事柄に関係する者たちの身元を除外することが明らかに意図されていたならば、悪意の条項に違反したとみなすことは困難である。
sane cum per imprudentiam hae personae omittantur, actio ex doli clausula competit.
もちろん、不注意によってこれらの者が除外されていた場合には、悪意の条項に基づく訴権が認められる。
§46.8.22.8Si procurator iudicium de hereditate ediderit, deinde dominus fundum ex ea hereditate petierit, stipulatio ratam rem haberi committetur, quia, si uerus procurator fuisset, exceptio rei iudicatae dominum summoueret.
もし代理人が相続財産に関する裁判を告知し、その後に主人が当該相続財産に含まれる土地を請求したならば、追認の問答契約は不履行となる。 なぜなら、もし彼が正当な代理人であったならば、既判力の抗弁によって主人の請求は斥けられるはずだからである。
plerumque autem stipulatio ratam rem haberi his casibus committetur, quibus, si uerus procurator egisset, domino aut ipso iure aut propter exceptionem actio inutilis esset.
一般に、追認の問答契約は、もし正当な代理人が訴訟を追行していたならば、主人にとって当然に、あるいは抗弁のために訴権が無効となるであろうような場合に、不履行となる。
§46.8.22.9Qui patris nomine iniuriarum agit ob eam rem, quod filius eius uerberatus pulsatusue sit, in stipulatione cogendus est filii quoque personam comprehendere, praesertim cum fieri possit, ut pater ante decedat, quam sciret procuratorem suum egisse, et ita iniuriarum actio redeat ad filium.
父親の名において、その息子が鞭打たれ、あるいは殴打されたという事実に関して、不法行為の訴えを提起する者は、問答契約において息子の身元をも含めるように強制されるべきである。 とりわけ、代理人が訴訟を提起したことを知る前に父親が死亡し、その結果、不法行為訴権が息子に帰属することになり得るからである。
§46.8.22.10Sed et si nepoti iniuria facta fuerit et procurator aui propter hanc causam iniuriarum aget, non solum filii, sed etiam nepotis persona comprehendenda erit in stipulatione: quid enim prohibet et patrem et filium, antequam scirent procuratorem egisse, decedere? quo casu iniquum est fideiussores non teneri nepote iniuriarum agente.
しかしまた、孫に不法行為がなされ、祖父の代理人がこの原因に基づいて不法行為訴権を提起する場合、問答契約において息子だけでなく孫の身元をも含めなければならない。 なぜなら、父親と息子の双方が、代理人が訴訟を提起したことを知る前に死亡することを何が妨げようか。 その場合には、孫が不法行為訴権を提起したときに保証人が責任を負わないのは不当だからである。

語釈・文法注

  1. §46.8.22.prcondictio, qua procurator teneretur, si stipulatio interposita non fuisset, peremitur — 非債弁済を受けた代理人に対し、弁済者が本来有するはずの不当利得返還訴権(condictio indebiti)が、追認の担保を目的とする問答契約(stipulatio ratam rem haberi)が介在することによって消滅し、以後は問答契約に基づく訴権(actio ex stipulatu)のみが代理人に対して行使可能になるという、訴権競合と法的構成を説明している。
  2. §46.8.22.2uel quia nulla res esset, quam dominus ratam habere possit — 裁判(判決)を媒介として非債弁済が行われた場合、保証人が責任を免れるとする論拠の1つ。判決の執行としての給付であるため、主人が自主的に「追認」の対象とすべき取引や行為自体が法的に存在しないことを指す。
  3. §46.8.22.6stipulatio committetur — 法律用語としての committi(ここでは受動未来 3人称単数 committetur)は、問答契約の条件が成就して「不履行となり、保証人に対する履行義務(保証責任)が発生する」ことを意味する。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §46.8.22.pr-46.8.22.10. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:46.8.22.pr-46.8.22.10

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。