Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §46.3.96.pr-46.3.96.4

後見人の指図による弁済と充当および非債弁済

7752 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

後見人の指図による支払と免責、行政官の責任に関する和解と追認拒絶、遺贈に代わる債権の引き受けとその危険負担、複数担保における代価の充当順位、指定相続人の熟慮期間中に予備相続人になされた非債弁済の有効化について論じている。

[IDEM libro undecimo responsorum.
[同上、答弁集第11巻。
] §46.3.96.prPupilli debitor tutore delegante pecuniam creditori tutoris soluit: liberatio contigit, si non malo consilio cum tutore habito hoc factum esse probetur.
] 被後見人の債務者が、後見人の委任(指図)によって、後見人の債権者に金銭を支払った。 もし、後見人と交わされた悪意の合意のもとにこれが行われた、と証明されないならば、免責が発生する。
sed et interdicto fraudatorio tutoris creditor pupillo tenetur, si eum consilium fraudis participasse constabit.
しかし、もし後見人の債権者が詐欺の企てに加担したことが明らかになるならば、その債権者は被後見人に対して後見人の詐害行為に関する差止命令によっても責任を負う。
§46.3.96.1Cum pupilla magistratui, qui per fraudem pupillo tutorem dedit, heres extitisset, tutores eius cum adulescente transegerunt: eam transactionem pupilla ratam habere noluit: nihilo minus erit tutorum pecunia liberata nec tutores contra adulescentem actionem nec utilem habebunt, qui suum reciperauit.
詐欺によって被後見人に後見人を与えた行政官の相続人に、ある女子被後見人がなったとき、彼女の後見人たちは青年(かつての被後見人)と和解した。 その和解を女子被後見人は追認することを望まなかった。 それにもかかわらず、後見人たちの金銭は免責されることになり、青年に対して通常の訴権も有用訴権も持たない。 青年は自己のものを回収したからである。
plane si adulescens pecuniam restituere tutori pupillae maluerit, rescisso quod gestum est actionem utilem in pupillam heredem magistratus accipiet.
明らかに、もし青年が女子被後見人の後見人に金銭を返還することを望むならば、行われたことが取り消された上で、行政官の相続人である女子被後見人に対して有用訴権を得るであろう。
§46.3.96.2Soror, cui legatum ab herede fratre debebatur, post motam legati quaestionem transegit, ut nomine debitoris contenta legatum non peteret.
相続人である兄弟から遺贈を受ける権利のあった姉妹が、遺贈に関する紛争が提起された後、債務者の債権の譲渡に満足して遺贈を請求しないことで和解した。
placuit, quamuis nulla delegatio facta neque liberatio secuta esset, tamen nominis periculum ad eam pertinere itaque, si legatum contra placitum peteret, exceptionem pacti non inutiliter opponi.
たとえ何の委任もなされず、免責も生じなかったとしても、その債権の危険は彼女に帰属し、したがって、もし彼女が合意に反して遺贈を請求するならば、合意の抗弁が有効に対抗される、という見解が支持された。
§46.3.96.3Cum eodem tempore pignora duobus contractibus obligantur, pretium eorum pro modo pecuniae cuiusque contractus creditor accepto facere debet nec in arbitrio eius electio erit, cum debitor pretium pignoris consortioni subiecerit: quod si temporibus discretis superfluum pignorum obligari placuit, prius debitum pretio pignorum iure soluetur, secundum superfluo compensabitur.
同じ時期に質物が二つの契約のために担保とされたとき、債権者は、それぞれの契約の金額の割合に応じて、それらの代価を(弁済として)受領処理しなければならず、選択は債権者の裁量には委ねられない。 債務者が質物の代価を(二つの契約の)共同に宛てたからである。 しかし、時期を異にして質物の剰余分が担保とされることが合意された場合には、最初の債務が質物の代価によって当然に弁済され、第二の債務は剰余分から充当される。
§46.3.96.4Cum institutus deliberaret, substituto pecunia per errorem soluta est: ad eum hereditate postea deuoluta causa condictionis euanescit: quae ratio facit, ut obligatio debiti soluatur.
指定相続人が(相続を承認すべきか)熟慮している間に、予備相続人に金銭が誤って支払われた。 その後、相続財産が彼に帰属したことによって、不当利得返還請求の根拠は消滅する。 この法理によって、債務の拘束が消滅することになる。

語釈・文法注

  1. 46.3.96.printerdicto fraudatorio — interdicto fraudatorio は「詐害行為差止命令」を指す。ここでは、後見人が被後見人の財産を不当に処分し(詐害行為)、その債権者がこれに加担(participasse)した場合に、被後見人がその返還を求めるための手段として用いられる。
  2. 46.3.96.1erit tutorum pecunia liberata — 「後見人たちの(支払った、あるいは支払うべき)金銭が免責される」と解する。女子被後見人が和解を追認しなかったとしても、後見人たちが支払った金銭による免責の効果は確定し、彼らは青年から金銭を取り戻すことはできない。
  3. 46.3.96.2nominis periculum — nomen(文字通りには名前、ここでは「債権」)の危険(periculum)、すなわち債務者の無資力によって債権が回収不能になるリスクを指す。和解により債権譲渡が行われた場合、その危険は譲受人(姉妹)に移転することを示す。
  4. 46.3.96.3accepto facere — ローマ法における「受領記入」の技術用語。ここでは、債権者が質物の代価を受け取った際に、それぞれの債務の額に応じて充当・免除する処理を行う義務を負うことを意味する。
  5. 46.3.96.4causa condictionis euanescit — 本来なら誤ってなされた弁済(非債弁済)として不当利得返還請求(condictio)ができるはずであったが、その後予備相続人に実際に相続財産が帰属したことで、結果的に有効な弁済となり、返還請求の法的な根拠(causa)が消滅(euanescit)することを説明している。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §46.3.96.pr-46.3.96.4. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:46.3.96.pr-46.3.96.4

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。