Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §46.3.95.5-46.3.95.12

第三者弁済の約定と後見人への給付の効力

7751 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

問答契約における第三者追加や被後見人らへの弁済の効力、債権者による不当な遺産占有の影響について論じる。また信用委任における当事者の関係、後見人の責任、売買解除に伴う保証人の免責を説明する。

[IDEM libro uicensimo octauo quaestionum.
[同上、問題集第28巻。
] §46.3.95.5Quaesitum est, an ita stipulari quis possit: 'mihi aut filio meo decem dari?' uel ita: 'mihi aut patri?' sed non incommode potest adhiberi distinctio, ut filio quidem stipulante patris tunc adiciatur persona, cum stipulatio ei adquiri non possit: e contrario autem nihil prohibeat patre stipulante filii personam adici, cum totiens, quod pater filio stipulatur, sibi stipulatus intellegitur, cum ipsi sibi stipulatus non est, et in proposito manifestum est non obligationis, sed solutionis gratia filii personam adiectam.
] 「私にあるいは私の息子に十が与えられること」または「私にあるいは私の父親に」と問答契約することはできるか、という点が問われた。 しかし、次のような区別を適用することは不都合ではない。 すなわち、息子が問答契約する場合には、問答契約が彼に獲得され得ないときに限って父親の人物が加えられ、逆に、父親が問答契約する場合には、息子の人物を加えることを妨げるものは何もないという区別である。 なぜなら、父親が息子のために問答契約するものはすべて、彼自身が自分のために問答契約したのではないときには、自分自身のために問答契約したものと理解されるからであり、また本件においては、債務のためではなく、弁済のために息子の人物が加えられたことが明らかだからである。
§46.3.95.6Usum fructum mihi aut Titio dari stipulatus sum: Titio capite deminuto, facultas soluendi Titio non intercidit, quia et sic stipulari possumus: 'mihi aut Titio, cum capite minutus erit, dari?'
「私にあるいはティティウスに使用収益権が与えられること」を私は問答契約した。 ティティウスが身分喪失したときでも、ティティウスに弁済する可能性は消滅しない。 なぜなら、私たちは「私にあるいは、ティティウスが身分喪失したときに彼に、与えられること」とも問答契約できるからである。
§46.3.95.7Nam si furiosi uel pupilli persona adiecta sit, ita tutori uel curatori pecunia recte dabitur, si condicionis quoque implendae causa recte pecunia tutori uel curatori datur.
なぜなら、もし狂気者または被後見人の人物が加えられていたならば、後見人または保佐人に金銭が正当に支払われるのは、条件を成就させるためにも金銭が後見人または保佐人に正当に支払われる場合に限られるからである。
quod quidem Labeo et Pegasus putauerunt utilitatis causa recipiendum: idque ita recipi potest, si pecunia in rem uel pupilli uel furiosi uersa est, quomodo si domino iussus dare seruo dedisset, ut domino daret.
ラベオとペガススはこのことを、実用のために受け入れるべきだと考えた。 そして、金銭が被後見人または狂気者の利益のために使われた場合にのみ、そのように受け入れられ得る。 これはちょうど、主人に与えるよう命じられた者が、主人に与えるために奴隷に支払った場合と同様である。
ceterum qui seruo dare iussus est, domino dando non aliter implesse condicionem intellegendus est, quam si ex uoluntate serui dedit.
もっとも、奴隷に与えるよう命じられた者は、主人に支払うことによって条件を成就したと理解されるのは、奴隷の意思に基づいて支払った場合に限られる。
idem respondendum est in solutione, si stipulato Sempronio sibi aut Sticho Maeuii seruo decem dari debitor Maeuio domino pecuniam soluerit.
同様のことが弁済についても回答されるべきである。 すなわち、センプロニウスが、自分にあるいはマエウィウスの奴隷スティクスに十が与えられることを問答契約し、債務者が主人マエウィウスに金銭を支払った場合である。
§46.3.95.8Si creditor debitoris hereditatem ad se non pertinentem possedit et tantum ad eum peruenit, quantum, si quilibet alius bonorum possessor ei solueret, liberaret heredem, non potest dici fideiussores liberari: neque enim ipsum sibi soluisse pecuniam credendum est, a quo hereditas euincitur.
もし債権者が、自分に属しない債務者の遺産を占有し、かつ、もし他の任意の遺産占有者が彼に支払ったならば相続人を免責したであろうのと同額が彼に達したとしても、保証人たちが免責されると言うことはできない。 なぜなら、遺産が追奪されるところの彼自身が、自分自身に金銭を支払ったと信じることはできないからである。
§46.3.95.9Dolo fecisti, quo minus possideres quod ex hereditate ad alium pertinente adprehenderas: si possessor corpus aut litis aestimationem praestitit, ea res tibi proderit, quia nihil petitoris interest: ceterum si tu ante conuentus ex praeterito dolo praestiteris, nihil ea res possessori proderit.
あなたは、他人に属する遺産から占有したものを占有しなくなるように故意によって行った。 もし現在の占有者が物自体または訴訟評価額を提供したならば、そのことはあなたの利益になる。 なぜなら、請求者には何ら利害関係がないからである。 しかし、もしあなたが先に、過去の故意に基づいて訴えられて提供したならば、そのことは占有者の利益にはならない。
§46.3.95.10Si mandatu meo Titio pecuniam credidisses, eiusmodi contractus similis est tutori et debitori pupilli: et ideo mandatore conuento et damnato, quamquam pecunia soluta sit, non liberari debitorem ratio suadet, sed et praestare debet creditor actiones mandatori aduersus debitorem, ut ei satisfiat.
もし私の委任によってあなたがティティウスに金銭を貸し付けたならば、この種の契約は後見人と被後見人の債務者の関係に類似している。 したがって、委任者が訴えられ、かつ敗訴判決を受けた場合、金銭が支払われたとしても、債務者は免責されないと理性が勧める。 しかし、債権者は、委任者が満足を得られるように、債務者に対する訴権を委任者に提供しなければならない。
et hoc pertinet tutoris et pupilli debitoris nos fecisse comparationem: nam cum tutor pupillo tenetur ob id, quod debitorem eius non conuenit, neque iudicio cum altero accepto liberatur alter nec, si damnatus tutor soluerit, ea res proderit debitori: quin etiam dici solet tutelae contraria actione agendum, ut ei pupillus aduersus debitores actionibus cedat.
そしてこのことは、私たちが後見人と被後見人の債務者の比較を行ったことに関連している。 なぜなら、後見人が被後見人の債務者を訴えなかったことについて被後見人に対して義務を負うとき、一方との間で裁判が引き受けられたことによって他方が免責されることはなく、敗訴した後見人が支払ったとしても、そのことは債務者の利益にはならないからである。 それどころか、後見逆訴訟によって、被後見人が債務者らに対する訴権を後見人に譲渡するように求めるべきである、と一般に言われている。
§46.3.95.11Si creditor a debitore culpa sua causa ceciderit, prope est, ut actione mandati nihil a mandatore consequi debeat, cum ipsius uitio acciderit, ne mandatori possit actionibus cedere.
もし債権者が、自身の過失によって債務者に対する権利を失ったならば、委任訴訟によって委任者から何ら回収すべきではないということになる。 なぜなら、委任者に訴権を譲渡することができなくなったのは、彼自身の過失によるからである。
§46.3.95.12Si inter emptorem et uenditorem conuenerit, priusquam aliquid ex alterutra parte solueretur, ut ab emptione discedatur, fideiussor eo nomine acceptus soluto contractu liberabitur.
もし買主と売主の間で、いずれの側からも何らかの支払いがなされる前に、売買契約を解除する合意がなされたならば、その件に関して立てられていた保証人は、契約が解消されることによって免責される。

語釈・文法注

  1. §46.3.95.5filio quidem stipulante patris tunc adiciatur persona — 奪格絶対 `filio... stipulante` において、他権者(息子)が問答契約を行う場合、その効果は原則として家父(父親)に帰属する。しかし、息子に権利獲得能力がない特定の状況においてのみ、父親の人物が「追加的受領者」として明示的に追加される必要があるという区別を述べている。
  2. §46.3.95.7in rem ... uersa est — `in rem aliquid uertere` は、他権者や制限能力者の行った行為による利益が、実質的にその家長や財産(ここでは被後見人や狂気者自身)の利益に転じた、あるいはその財産に組み入れられたことを意味する慣用表現。この要件が満たされる場合に限り、不適格な者に対する弁済や条件成就の効力が例外的に認められる。
  3. §46.3.95.10mandatore conuento et damnato... non liberari debitorem — 信用委任(mandatum crediti)において、保証人と同様の責任を負う委任者(mandator)が訴えられ敗訴した(damnato)場合でも、主債務者が当然には免責されない(non liberari)という法理を示す。ローマ法上、訴訟係属(litis contestatio)の消費効は委任者と主債務者の間で当然には連動しないため、債権者は委任者から支払いを受けるのと引き換えに、債務者に対する訴権を委任者に譲渡(actiones cedere)する義務を負う。
  4. §46.3.95.11causa ceciderit — `causa cadere`(直訳すれば「原因から落ちる」)は、ローマ法における「権利を失う」「敗訴する」を意味する慣用語。債権者が自身の過失によって主債務者に対する訴権を失った場合、委任者への訴権譲渡(cessio actionum)が不可能になるため、委任者に対する請求権も失われるという論理的帰結を説明している。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §46.3.95.5-46.3.95.12. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:46.3.95.5-46.3.95.12

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。