Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §46.3.95.pr-46.3.95.4

選択債務の目的物滅失と相続による混同

7750 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

選択債務における一方の目的物の滅失と選択権の帰属に応じた効果、相続の承認が債務の混同・有効化や保証関係に及ぼす影響、および自然債務の消滅原因について論じる。

[IDEM libro uicensimo octauo quaestionum.
[同上、問題集第28巻。
] §46.3.95.prStichum aut Pamphilum, utrum ego uelim, dare spondes?' altero mortuo qui uiuit solus petetur, nisi si mora facta sit in eo mortuo, quem petitor elegit: tunc enim perinde solus ille qui decessit praebetur, ac si solus in obligationem deductus fuisset.
] 「スティクスかパンピルスのうち、私が望む方を引き渡すことを約束するか。 」一方が死亡したとき、生存している者のみが請求される。 ただし、請求者が選択した、死亡した者について履行遅滞が生じていた場合は別である。 なぜなら、その場合には、亡くなったその者だけが、あたかも彼のみが債務に組み入れられていたかのように、提供されるからである。
§46.3.95.1Quod si promissoris fuerit electio, defuncto altero qui superest aeque peti poterit.
しかし、もし選択権が約束者にあったならば、一方が死亡した場合でも、生き残っている者を同様に請求することができる。
enimuero si facto debitoris alter sit mortuus, cum debitoris esset electio, quamuis interim non alius peti possit, quam qui solui etiam potest, neque defuncti offerri aestimatio potest, si forte longe fuit uilior, quoniam id pro petitore in poenam promissoris constitutum est, tamen, si et alter seruus postea sine culpa debitoris moriatur, nullo modo ex stipulatu agi poterit, cum illo in tempore, quo moriebatur, non commiserit stipulationem.
ところが、もし債務者に選択権があるときに、債務者の行為によって一方が死亡したならば、その間、引き渡すことも可能である者以外は請求され得ず、また、死亡した奴隷の評価額が仮にはるかに安価であったとしてもそれを弁済として提供することはできない(なぜなら、このことは約束者に対する罰として、請求者の利益のために定められたからである)ものの、もしもう一方の奴隷も後に債務者の過失なしに死亡するならば、問答契約に基づく訴えを提起することは全くできなくなる。 なぜなら、その奴隷が死亡した時点において、債務者は問答契約を違犯しなかったからである。
sane quoniam impunita non debent esse admissa, doli actio non immerito desiderabitur: aliter quam in persona fideiussoris, qui promissum hominem interfecit, quia tenetur ex stipulatu actione fideiussor, quemadmodum tenebatur, si debitor sine herede decessisset.
もっとも、違法行為が罰せられないままにされるべきではないので、詐欺の訴えが求められるのはもっともなことである。 これは、約束された奴隷を殺害した保証人の場合とは異なる。 なぜなら、保証人は、あたかも債務者が相続人なしに死亡した場合に義務を負うのと同様に、問答契約に基づく訴えによって義務を負うからである。
§46.3.95.2Aditio hereditatis nonnumquam iure confundit obligationem, ueluti si creditor debitoris uel contra debitor creditoris adierit hereditatem.
相続の承認は、時に法律上、債務を混同させる。 例えば、債権者が債務者の、あるいは逆に債務者が債権者の相続を承認した場合である。
aliquando pro solutione cedit, si forte creditor, qui pupillo sine tutoris auctoritate nummos crediderat, heres ei extitit: non enim quanto locupletior pupillus factus est, consequeretur, sed in solidum creditum suum ex hereditate retinet.
時に、それは弁済と同様の効果をもたらす。 例えば、後見人の認可なしに被後見人に金銭を貸し付けていた債権者が、その被後見人の相続人となった場合である。 なぜなら、彼は被後見人がどれだけ富むに至ったかの限度で回収するのではなく、相続財産から自己の債権の全額を留保するからである。
aliquando euenit, ut inanis obligatio aditione hereditatis confirmetur.
時に、相続の承認によって、実効性のない債務が効力を得ることがある。
nam si heres, qui restituerit ex Trebelliano hereditatem, fideicommissario heres exstiterit, uel mulier, quae pro Titio intercesserat, eidem heres extiterit, incipit obligatio ciuilis propter hereditatem eius, qui iure tenebatur, auxilium exceptionis amittere: etenim inconditum est subuenire sexui mulieris, quae suo nomine periclitetur.
すなわち、トレベリアヌス元老院議決に基づいて遺産を移転した相続人が、遺言信託の受益者の相続人となった場合や、ティティウスのために債務を引き受けていた女性が、同一人の相続人となった場合には、法律上義務を負っていた者の相続を理由として、市民法上の債務は抗弁の助けを失うに至る。 なぜなら、自分自身の名前において危険を冒している女性の性を救済することは不条理だからである。
§46.3.95.3Quod uolgo iactatur fideiussorem, qui debitori heres extitit, ex causa fideiussionis liberari, totiens uerum est, quotiens rei plenior promittendi obligatio inuenitur.
「債務者の相続人となった保証人は保証の原因から解放される」と一般に言われていることは、主債務者の債務の方がより完全であると認められる場合に限って真実である。
nam si reus dumtaxat fuit obligatus, fideiussor liberabitur.
なぜなら、主債務者のみが義務を負っていたならば、保証人は解放されるからである。
e contrario non potest dici non tolli fideiussoris obligationem, si debitor propriam et personalem habuit defensionem: nam si minori uiginti quinque annis bonae fidei pecuniam credidit isque nummos acceptos perdidit et intra tempora in integrum restitutionis decessit herede fideiussore, difficile est dicere causam iuris honorarii, quae potuit auxilio minori esse, retinere fideiussoris obligationem, quae principalis fuit et cui fideiussoris accessit sine contemplatione iuris praetorii.
これとは逆に、債務者が固有の個人的な防御手段を持っていた場合に、保証人の債務が消滅しないと言うことはできない。 すなわち、もし25歳未満の者に善意で金銭を貸し付け、その者が受け取った金銭を失い、原状回復の期間内に、保証人を相続人として死亡したとする。 このとき、未成年者の救済となり得た名誉法上の事由が、主たるものであり法務官法の考慮なしに保証人の債務が付随していたところの保証人の債務を維持する(消滅させない)と言うことは困難である。
auxilium igitur restitutionis fideiussori, qui adulescenti heres extitit, intra constitutum tempus saluum erit.
したがって、若年者の相続人となった保証人に対する原状回復の救済は、定められた期間内においては確保される。
§46.3.95.4Naturalis obligatio ut pecuniae numeratione, ita iusto pacto uel iureiurando ipso iure tollitur, quod uinculum aequitatis, quo solo sustinebatur, conuentionis aequitate dissoluitur: ideoque fideiussor, quem pupillus dedit, ex istis causis liberari dicitur.
自然債務は、金銭の支払いによって消滅するのと同様に、適法な合意または宣誓によって法律上当然に消滅する。 なぜなら、自然債務が唯一それによって支えられていた衡平の絆が、合意の衡平によって解消されるからである。 したがって、被後見人が立てた保証人は、これらの原因によって解放されると言われる。

語釈・文法注

  1. §46.3.95.praltero mortuo qui uiuit solus petetur — altero mortuo は絶対奪格で「一方が死亡したとき」を表す。qui uiuit(生き残っている者)が、主節の動詞 petetur(請求されるであろう)の主語である。
  2. §46.3.95.1neque defuncti offerri aestimatio potest — defuncti は属格で aestimatio に係る。全体で「死亡した者の評価額を提供することはできない」の意。選択権を持つ債務者の不法行為に対する制裁として、安価な亡失物の価格弁済を認めないルールを示す。
  3. §46.3.95.1commiserit stipulationem — committere stipulationem は、問答契約において「条件を成就させる」または「違約(不履行状態)を発生させる」という法的な慣用語。ここでは、最後の奴隷が死ぬ時点では債務者に過失がないため、問答契約上の不履行が確定しなかったことを意味する。
  4. §46.3.95.2non enim quanto locupletior pupillus factus est, consequeretur — quanto locupletior pupillus factus est は「被後見人がどれだけ富むに至ったか(利得したか)の限度で」という範囲を表す。consequeretur は接続法未完了で、反実仮想的に「(もし相続人でなかったならば)回収したであろう」を表す。
  5. §46.3.95.3retinere fideiussoris obligationem — retinere の主語は、前節の causam iuris honorarii(名誉法上の事由)。ここでの fideiussoris obligationem は、保証人が主債務者を相続した結果、主債務と混同した「保証人(かつて保証人であった者)が現在負っている債務」を指す。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §46.3.95.pr-46.3.95.4. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:46.3.95.pr-46.3.95.4

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。