[PAPINIANUS libro octauo quaestionum.
[パピニアヌス、問題集第8巻。
] §46.3.94.prSi is, cui nummos debitor soluit alienos, nummis integris pergat petere quod sibi debeatur, nec offerat quod accepit, exceptione doli summouebitur.
] もし、債務者が他人の貨幣によって弁済した相手方が、その貨幣が消費されずに残っているうちに、自分に負われている債務の履行を求めて提訴し、かつ自分が受け取ったものを返還しようとしないならば、その者は詐欺の抗弁によって退けられる。
§46.3.94.1Sin autem communes nummos credam aut soluam, confestim pro parte mea nascetur et actio et liberatio, siue in singulis nummis communionem pro indiuiso quis esse intellegat siue in pecunia non corpora cogitet, sed quantitatem.
しかし、もし私が共有の貨幣を消費貸借に供するか、あるいは弁済として支払うならば、直ちに私の持分に応じて訴権と免責の双方が生じる。 それは、個々の貨幣について分割されない共有関係があると解するにせよ、あるいは貨幣において個々の物体を考えるのではなく分量を考えるにせよ、同様である。
§46.3.94.2Sed et si fideiussor alienos nummos in causam fideiussionis dedit, consumptis his mandati agere potest: et ideo si eam pecuniam soluat, quam subripuerat, mandati aget, postquam furti uel ex causa condictionis praestiterit.
しかしまた、保証人が保証のために他人の貨幣を与えた場合も、これが消費された後は、委任の訴えを起こすことができる。 したがって、彼が盗み出したお金を支払った場合も、窃盗の訴え、または返還請求の訴えに基づいて賠償した後は、委任の訴えを起こすことになる。
§46.3.94.3Fabius Ianuarius Papiniano salutem.
ファビウス・ヤヌアリウスからパピニアヌスへ、挨拶を送ります。
Cum Titius Gaio Seio deberet ex causa fideicommissi certam quantitatem et tantundem eidem ex alia causa, quae peti quidem non poterat, ex solutione autem petitionem non praestat, Titii seruus actor absente domino soluit eam summam, quae efficeret ad quantitatem unius debiti, cautumque est ei solutum ex uniuerso credito: quaero, id quod solutum est in quam causam acceptum uidetur.
ティティウスがガイウス・セイウスに対し、遺言信託に基づいて一定額を、また同一人に対し別の原因に基づいて同額を負っており(この別の原因による債務は、請求することはできないものの、弁済がなされた場合にはその返還請求を認めないものでした)、ティティウスの奴隷代理人が、主人の不在時に、一方の債務額に相当する額を弁済し、彼に対して全債権から弁済された旨の領収証が交付されました。 このとき、弁済されたものはどの原因に基づいて受領されたとみなされるべきか、お尋ねします。
respondi, si quidem Titio Seius ita cauisset, ut sibi solutum ex uniuerso credito significaret, crediti appellatio solam fideicommissi pecuniam demonstrare uidetur, non eam, quae petitionem quidem non habet, solutione autem facta repeti pecunia non potest.
私は次のように答えた。 もしセイウスがティティウスに対して、自分に全債権から弁済されたことを示すような領収証を交付していたのであれば、「債権」という名称は遺言信託の金銭のみを指すと考えられ、請求権は持たないものの弁済がなされた後はその金銭を返還請求できないような債務を指すとは考えられない。
cum uero seruus Titii actor absente domino pecuniam soluerit, ne dominium quidem nummorum in eam speciem obligationis, quae habuit auxilium exceptionis, translatum foret, si ex ea causa solutio facta proponeretur, quia non est uero simile dominum ad eam speciem soluendis pecuniis seruum praeposuisse, quae solui non debuerunt, non magis quam ut nummos peculiares ex causa fideiussionis, quam seruus non ex utilitate peculii suscepit, solueret.
しかし、主人の不在時にティティウスの奴隷代理人が金銭を支払ったのであるから、もしその原因に基づいて弁済がなされたとされるならば、抗弁の助けを有する種類の債務に対しては、貨幣の所有権すら移転しなかったであろう。 なぜなら、主人が、支払われるべきではない種類の債務に金銭を支払うために奴隷を任命したとは考えられないからであり、それは奴隷が特有財産の利益のために引き受けたのではない保証に基づいて特有財産の貨幣を支払うことを主人が認めないのと同様である。