[PAPINIANUS libro octauo quaestionum. ] §46.3.94.prSi is, cui nummos debitor soluit alienos, nummis integris pergat petere quod sibi debeatur, nec offerat quod accepit, exceptione doli summouebitur.
[파피니아누스, 문제집 제8권.] 만약 채무자가 타인의 화폐로 변제한 상대방이 그 화폐가 소비되지 않고 그대로 남아 있는 동안 자신에게 발생한 채무의 이행을 청구하기 시작하면서도 자신이 받은 것을 반환하려 하지 않는다면, 그는 사기의 항변에 의해 배제될 것이다.
§46.3.94.1Sin autem communes nummos credam aut soluam, confestim pro parte mea nascetur et actio et liberatio, siue in singulis nummis communionem pro indiuiso quis esse intellegat siue in pecunia non corpora cogitet, sed quantitatem.
그러나 만약 내가 공유의 화폐를 대여하거나 변제한다면, 즉시 나의 지분에 비례하여 소권과 면책이 모두 발생한다. 이는 개별 화폐에 대해 분할되지 않은 공유 관계가 존재한다고 이해하든, 혹은 화폐에 있어서 개별 물건을 생각하는 것이 아니라 분량을 생각하든 마찬가지이다.
§46.3.94.2Sed et si fideiussor alienos nummos in causam fideiussionis dedit, consumptis his mandati agere potest: et ideo si eam pecuniam soluat, quam subripuerat, mandati aget, postquam furti uel ex causa condictionis praestiterit.
그러나 보증인이 보증을 위하여 타인의 화폐를 제공한 경우에도 그것이 소비된 후에는 위임 소송을 제기할 수 있다. 따라서 그가 훔친 돈을 지급한 경우라 하더라도, 절도나 반환 청구 소송에 기하여 배상한 후에는 위임 소송을 제기하게 될 것이다.
§46.3.94.3Fabius Ianuarius Papiniano salutem.
파비우스 야누아리우스가 파피니아누스에게 인사를 보냅니다.
Cum Titius Gaio Seio deberet ex causa fideicommissi certam quantitatem et tantundem eidem ex alia causa, quae peti quidem non poterat, ex solutione autem petitionem non praestat, Titii seruus actor absente domino soluit eam summam, quae efficeret ad quantitatem unius debiti, cautumque est ei solutum ex uniuerso credito: quaero, id quod solutum est in quam causam acceptum uidetur.
티티우스가 가이우스 세이우스에 대해 유언신탁으로 인하여 일정한 액수를 지고 있었고, 동일인에 대해 다른 원인으로 인하여 동액을 지고 있었는데(이 다른 원인에 기한 채무는 청구될 수는 없으나 변제가 이루어지면 그 반환 청구를 인정하지 않는 것이었습니다), 티티우스의 노예 지배인이 주인의 부재 중에 한 채무액에 해당하는 금액을 변제하였고, 그에게 전체 채권으로부터 변제되었다는 취지의 영수증이 발급되었습니다. 이 경우 변제된 것은 어느 원인에 기해 수령된 것으로 보아야 하는지 여쭙고 싶습니다.
respondi, si quidem Titio Seius ita cauisset, ut sibi solutum ex uniuerso credito significaret, crediti appellatio solam fideicommissi pecuniam demonstrare uidetur, non eam, quae petitionem quidem non habet, solutione autem facta repeti pecunia non potest.
나는 다음과 같이 답변하였다. 만약 세이우스가 티티우스에게 전체 채권으로부터 변제받았음을 표시하는 방식으로 영수증을 작성해 주었다면, '채권'이라는 명칭은 유언신탁의 돈만을 지칭하는 것으로 보이며, 청구권은 없으나 변제가 이루어진 후에 그 돈을 반환 청구할 수 없는 채무를 지칭하는 것으로 보이지는 않는다.
cum uero seruus Titii actor absente domino pecuniam soluerit, ne dominium quidem nummorum in eam speciem obligationis, quae habuit auxilium exceptionis, translatum foret, si ex ea causa solutio facta proponeretur, quia non est uero simile dominum ad eam speciem soluendis pecuniis seruum praeposuisse, quae solui non debuerunt, non magis quam ut nummos peculiares ex causa fideiussionis, quam seruus non ex utilitate peculii suscepit, solueret.
그러나 주인의 부재 중에 티티우스의 노예 지배인이 돈을 지급하였으므로, 만약 그 원인에 기해 변제가 이루어진 것이라고 상정된다 하더라도, 항변의 조력을 받는 종류의 채무에 대해서는 화폐의 소유권조차 이전되지 않았을 것이다. 왜냐하면 주인이 지급되어서는 안 되는 종류의 채무에 돈을 지급하도록 노예를 임명했다고는 볼 수 없기 때문이며, 이는 노예가 특유재산의 이익을 위해 인수한 것이 아닌 보증에 기해 특유재산의 화폐를 지급하는 것을 주인이 허용하지 않는 것과 마찬가지이다.