Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §46.3.72.pr-46.3.72.6

受領遅滞と危険負担および選択債権の給付不能

7727 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

債務者の履行の提供と債権者の受領遅滞に伴う危険負担の分配、選択債権における給付不能、および遺言信託等による給付の有効性の有無について扱う。

[MARCELLUS libro uicensimo digestorum. ] §46.3.72.prQui decem debet, si ea optulerit creditori et ille sine iusta causa ea accipere recusauit, deinde debitor ea sine sua culpa perdiderit, doli mali exceptione potest se tueri, quamquam aliquando interpellatus non soluerit: etenim non est aequum teneri pecunia amissa, quia non teneretur, si creditor accipere uoluisset.
[マルケッルス、学説彙纂第20巻] 10を支払う義務がある者が、これを債権者に提供したにもかかわらず、債権者が正当な理由なしにその受領を拒絶し、その後に債務者が自らの過失なくそれを失った場合、たとえかつて催告を受けて支払わなかったとしても、悪意の抗弁によって自己を防衛することができる。 というのも、債権者が受け取ることを望んでいたならば義務を負わなかったであろうから、金銭が失われたことについて義務を負わされ続けるのは公平ではないからである。
quare pro soluto id, in quo creditor accipiendo moram fecit, oportet esse.
したがって、債権者が受け取るにあたって遅滞に陥ったものは、弁済されたものとみなされるべきである。
et sane si seruus erat in dote eumque optulit maritus et is seruus decessit, aut nummos optulit eosque non accipiente muliere perdiderit, ipso iure desinet teneri.
そして実際に、もし持参金の中に奴隷がおり、夫がその奴隷を提供したのにその奴隷が死亡した場合、または、金銭を提供したが妻がそれを受け取らないためにそれを失った場合には、法律上当然に義務を免れる。
§46.3.72.1Cum Stichum mihi deberes et in soluendo moram fecisses, sub condicione eum promisisti: pendente ea Stichus decessit: uideamus, an, quia nouari prior obligatio non potest, petitio serui competat ea, quae competeret, si non intercessisset stipulatio.
あなたが私にスティクスを引き渡す義務を負っており、その履行に遅滞を生じさせていたときに、あなたは条件付きで彼を約束した。 その条件の成否未定の間にスティクスが死亡した。 先行する債務は更改され得ないので、もし約定が間に挟まらなかったならば認められたであろうところの、奴隷の請求が認められるかどうかを見てみよう。
sed in promptu contradictio est debitorem, cum stipulanti creditori sub condicione promisit, non uideri in solutione hominis cessasse: nam uerum est eum, qui interpellatus dare noluit, offerentem postea periculo liberari.
しかし、それに対する反対の主張は明らかである。 すなわち、債務者が条件付きで約束を求める債権者に約束したとき、彼はその奴隷の履行を怠ったとはみなされないということである。 なぜなら、催告を受けても与えることを拒んだ者であっても、その後に提供するならば、危険から解放されるというのは真実だからである。
§46.3.72.2Sed quid si ignorante debitore ab alio creditor eum stipulatus est? hic quoque existimandus est periculo debitor liberatus, quemadmodum si quolibet nomine eius seruum offerente stipulator accipere noluisset.
しかし、もし債務者のあずかり知らぬ間に、債権者が別の者からその奴隷を約束してもらった場合はどうだろうか。 この場合もまた、いかなる名義であれ、彼の代わりに奴隷を提供しているのに約定者が受け取ることを望まなかった場合と同様に、債務者は危険から解放されたとみなされるべきである。
§46.3.72.3Idem responsum est, si quis, cum subreptus sibi seruus esset, sub condicione stipulatus fuerit quidquid furem dare facere oportet: nam et fur condicione liberatur, si dominus oblatum sibi accipere noluit.
自分の奴隷が盗まれたときに、泥棒が与え、なすべき一切のものを条件付きで約定した場合にも、同じ回答がなされた。 なぜなら、もし主人が提供されたものを受け取ることを拒んだならば、泥棒も条件から解放されるからである。
si tamen, cum in prouincia forte seruus esset, intercesserit stipulatio (et finge prius quam facultatem eius nancisceretur fur uel promissor, decessisse seruum), non poterit rationi, quam supra reddidimus, locus esse: non enim optulisse eum propter absentiam intellegi potest.
しかし、もし奴隷がたまたま属州にいるときにその約定がなされた場合(そして、泥棒または約束者が彼を処分する手段を得る前に、奴隷が死亡したと仮定せよ)、上で私たちが示した理由が適用される余地はない。 なぜなら、奴隷が不在であったために、彼が提供したと解することはできないからである。
§46.3.72.4Stichum aut Pamphilum stipulatus sum, cum esset meus Pamphilus: nec si meus esse desierit, liberabitur promissor Pamphilum dando: neutrum enim uidetur in Pamphilo homine constitisse nec obligatio nec solutio.
私はスティクスまたはパンピルスを約定したが、パンピルスは私のものであった。 もし彼が私のものでなくなっても、約束者はパンピルスを与えることによって解放されることはない。 なぜなら、人間たるパンピルスにおいては、義務も弁済もどちらも成立しなかったとみなされるからである。
sed ei, qui hominem dari stipulatus est, unum etiam ex his, qui tunc stipulatoris serui erant, dando promissor liberatur: ut quidem ipsa et hic ex his dari stipulatus est, qui eius non erant.
しかし、一般的な「奴隷」が与えられることを約定した者に対しては、約束者は、そのとき約定者の奴隷であった者のうちの一人を与えることによっても解放される。 ただしそれは、自らここにおいて、所有に属さない者たちの中から与えられることを約定した場合に限定される。
fingamus ita stipulatum: 'hominem ex his, quos Sempronius reliquit, dare spondes?', cum tres Sempronius reliquisset, eorumque aliquem stipulatoris fuisse: num mortuis duobus, qui alterius erant, supererit ulla obligatio, uideamus.
このように約定したと仮定しよう。 「センプローニウスが残した者たちのうち一人の奴隷を与えることを約束するか」。 センプローニウスは3人を残しており、そのうちのある者が約定者のものであったとする。 他の2人、すなわち他人に属していた2人が死亡した場合、何らかの義務が残存するかどうかを見てみよう。
et magis est deficere stipulationem, nisi ante mortem duorum desierit esse reliquus seruus stipulatoris.
そして、その2人の死亡より前に、残った奴隷が約定者のものでなくなるのでない限り、約定は失効するとする方が、より妥当である。
§46.3.72.5Qui hominem debebat, Stichum, cui libertas ex causa fideicommissi praestanda est, soluit: non uidetur liberatus: nam uel minus hic seruum dedit quam ille, qui seruum dedit nondum noxa solutum.
奴隷を引き渡す義務を負っていた者が、遺言信託の根拠に基づき自由が与えられるべきであるスティクスを引き渡して弁済した場合、解放されたとはみなされない。 なぜなら、ここで彼は、加害責任からまだ解放されていない奴隷を与えた者よりも、価値の低い奴隷を与えたからである。
num ergo et si uispellionem aut alias turpem dederit hominem, idem sit? et sane datum negare non possumus et differt haec species a prioribus: habet enim seruum, qui ei auferri non possit.
では、もし他が死体運搬人や、その他卑しい人間を与えた場合も同様であろうか。 そして確かに、与えられたことを否定することはできず、またこの種類は前のものとは異なる。 なぜなら、自分から奪われ得ない奴隷を所有しているからである。
§46.3.72.6Promissor serui eum debet hominem soluere, quem, si uelit stipulator, possit ad libertatem perducere.
奴隷の約束者は、約定者が望むならば自由へと導き得るような人間を弁済しなければならない。

語釈・文法注

  1. §46.3.72.prpro soluto id, in quo creditor accipiendo moram fecit, oportet esse — "pro soluto"(弁済されたものとして)は副詞句として働き、"esse" と結びついて「弁済されたものとみなされる」という意味を形成する。"id"(それ)がこの構文の主語であり、これに関係節 "in quo..."(債権者が受領において遅滞に陥ったもの)が係っている。
  2. §46.3.72.1petitio serui competat ea, quae competeret, si non intercessisset stipulatio — 間接疑問節 "an ... competat" の中に、関係代名詞 "quae" の先行詞 "ea"(女性単数主格)を伴う関係節が組み込まれている。関係節内は "competeret ... si non intercessisset" と過去の事実に対する非現実条件文(接続法未完了および過去完了)になっており、「もし新たな約定が介在しなかったならば認められたであろうところの」という意味を表す。
  3. §46.3.72.2quolibet nomine eius — "eius" は "debitoris"(債務者)を指す属格。全体で「彼のいかなる名義(名目)においても」となり、債務者以外の第三者が債務者の代理や利益として履行を提供する場合を指している。
  4. §46.3.72.4nisi ante mortem duorum desierit esse reliquus seruus stipulatoris — "nisi" で始まる条件節の中の "desierit esse [seruus] stipulatoris" は「約定者のものであることをやめる(=所有から外れる)」ことを意味する。2人の死亡時までに残った1人が約定者の所有を離脱していなかった場合は(すでに債権者自身の所有物であるため約定が失効するという文理から)、二重否定の論理関係により「死亡より前に所有から外れていた場合でなければ、約定は失効する」となる。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §46.3.72.pr-46.3.72.6. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:46.3.72.pr-46.3.72.6

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。