[ULPIANUS libro quadragensimo tertio ad Sabinum. ] §46.3.5.prIn his uero, quae praesenti die debentur, constat, quotiens indistincte quid soluitur, in grauiorem causam uideri solutum, si autem nulla praegrauet, id est si omnia nomina similia fuerint, in antiquiorem.
[ULPIANUS libro quadragensimo tertio ad Sabinum.] しかし、支払期日の到来している債務において、区別なしに何かが支払われるときはいつでも、より負担の重い債務に対して支払われたとみなされることは合意されている。 しかし、いずれの債務も他より重くない場合、すなわち、すべての債務が同様のものである場合には、より古い債務に対して支払われたとみなされる。
grauior uidetur, quae et sub satisdatione uidetur, quam ea quae pura est.
担保を提供して負っている債務は、単純な債務よりも、より重いとみなされる。
§46.3.5.1Si duos quis dederit fideiussores, potest ita soluere, ut unum liberet.
もし誰かが二人の保証人を立てた場合、一人のみを免除するように支払うことができる。
§46.3.5.2Imperator Antoninus cum diuo patre suo rescripsit, cum distractis pignoribus creditor pecuniam redigit: si sint usurae debitae et aliae indebitae, quod soluitur in usuras, ad utramque causam usurarum tam debitarum quam indebitarum pertinere: puta quaedam earum ex stipulatione, quaedam ex pacto naturaliter debebantur.
皇帝アントニヌスは、神格化されたその父とともに、債権者が質物を売却して金銭を回収する場合について、次のように勅答した。 もし、義務のある利息と義務のない他の利息がある場合、利息のために支払われるものは、義務のある利息と義務のない利息の双方の原因に関係する。 たとえば、それらの利息のうち、あるものは問答契約に基づいて、あるものは合意に基づいて自然債務として負われていた場合である。
si uero summa usurarum debitarum et non debitarum non eadem sit, aequaliter ad utramque causam proficit quod solutum est, non pro rata, ut uerba rescripti ostendunt.
もっとも、義務のある利息と義務のない利息の総額が同じでない場合、支払われたものは、勅答の文言が示すように、按分によるのではなく、双方の原因に対して均等に割り当てられる。
sed si forte usurae non sint debitae et quis simpliciter soluerit, quas omnino non erat stipulatus, imperator Antoninus cum diuo patre suo rescripsit, ut in sortem cedant.
しかし、もし利息が全く負われておらず、かつ、債権者が全く問答契約で約定していなかった利息を債務者が単純に支払った場合には、皇帝アントニヌスはその神格化された父とともに、それらが元本に充当されると勅答した。
eidem autem rescripto ita subicitur: 'Quod generaliter constitutum est prius in usuras nummum solutum accepto ferendum, ad eas usuras uidetur pertinere, quas debitor exsoluere cogitur: et sicut ex pacti conuentione datae repeti non possunt, ita proprio titulo non numeratae pro solutis ex arbitrio percipientis non habebuntur'.
また、同じ勅答に続いてこのように記されている。 「支払われた金銭はまず利息に充当されるべきであるという一般的な規定は、債務者が支払うことを強制される利息に関係するとみなされる。 そして、合意に基づいて支払われた利息が返還請求できないのと同様に、固有のタイトルなしに支払われたものは、受取人の裁量によって支払われたものとみなされることはない。
§46.3.5.3Apud Marcellum libro uicensimo digestorum quaeritur, si quis ita cauerit debitori 'in sortem et usuras se accipere', utrum pro rata et sorti et usuris decedat an uero prius in usuras et, si quid superest, in sortem'.
」マルケッルスの『学説彙纂』第20巻において、次のことが問われている。 もし債権者が債務者に対して「元本および利息のために受け取る」という受領証を与えた場合、元本と利息の双方から按分して減額されるのか、それとも、まず利息に、そして残余があれば元本に充当されるのか。
sed ego non dubito, quin haec cautio 'in sortem et in usuras' prius usuras admittat, tunc deinde, si quid superfuerit, in sortem cedat.
しかし、私は、この「元本および利息のために」という受領証は、まず利息への充当を認め、その後に残余があれば元本に充当されるものであることを疑わない。