Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §46.3.38.pr-46.3.38.5

保証関係における弁済と混同による免責

7693 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

アフリカヌスが引用するユリアヌスの見解に基づき、約定の効力、弁済による免責、非債弁済、条件付解放奴隷や不在者の連帯保証、および保証人が死亡して債務者が相続人となった場合の質権と再保証人の免責について論じている。

[AFRICANUS libro septimo quaestionum. ] §46.3.38.prCum quis sibi aut Titio dari stipulatus sit, magis esse ait, ut ita demum recte Titio solui dicendum sit, si in eodem statu maneat, quo fuit, cum stipulatio interponeretur: ceterum siue in adoptionem siue in exilium ierit uel aqua et igni ei interdictum uel seruus factus sit, non recte ei solui dicendum: tacite enim inesse haec conuentio stipulationi uidetur 'si in eadem causa maneat'.
[アフリカヌス、設問集第7巻]\n\nある人が自分またはティティウスに与えられるべきことを約定したとき、ティティウスがその約定がなされたときと同じ状態にとどまっている場合にのみ、ティティウスに対する弁済が適法になされたと言われるべきである、と彼は言う。 しかし、彼が養子に入ったか、追放されたか、水と火を禁止されたか、あるいは奴隷となった場合には、彼への弁済が適法になされたと言われるべきではない。 なぜなら、「同じ状態にとどまっているならば」という合意が約定の中に黙示的に含まれていると見なされるからである。
§46.3.38.1Si debitorem meum iusserim Titio soluere, deinde Titium uetuerim accipere et debitor ignorans soluerit, ita eum liberari existimauit, si non ea mente Titius nummos acceperit, ut eos lucretur.
\n\nもし私が自分の債務者にティティウスへ弁済するよう命じ、その後ティティウスが受け取ることを禁じ、債務者がそれを知らずに弁済した場合、ティティウスがその金銭を不当に利得する意図で受け取ったのでない場合に限り、債務者は免責されると彼は判断した。
alioquin, quoniam furtum eorum sit facturus, mansuros eos debitoris et ideo liberationem quidem ipso iure non posse contingere debitori, exceptione tamen ei succurri aequum esse, si paratus sit conditionem furtiuam, quam aduersus Titium habet, mihi praestare: sicuti seruatur, cum maritus uxori donaturus debitorem suum iubeat soluere: nam ibi quoque, quia nummi mulieris non fiunt, debitorem non liberari, sed exceptione eum aduersus maritum tuendum esse, si conditionem, quam aduersus mulierem habet, praestet.
そうでない場合、ティティウスはそれらの金銭を盗むことになるため、金銭は債務者に帰属し続けたままであり、したがって法律上当然には債務者の免責は生じ得ない。 しかし、債務者がティティウスに対して有する盗品返還訴権を私に譲渡する用意があるならば、抗弁によって債務者が救済されるのが公平である。 これは、夫が妻に贈与する意図で自己の債務者に弁済するよう命じた場合に行われる処理と同様である。 なぜなら、その場合もまた、金銭は妻のものとはならないため、債務者は免責されないが、彼が妻に対して有する返還訴権を夫に譲渡するならば、夫に対する抗弁によって保護されるべきだからである。
furti tamen actionem in proposito mihi post diuortium competituram, quando mea intersit interceptos nummos non esse.
しかし、提示された事例において、離婚の後には、私に窃盗訴権が認められることになる。 なぜなら、横領された金銭が失われないことが私にとって利益となるからである。
§46.3.38.2De peculio cum domino actum est: is damnatus soluit.
\n\n特有財産に関して主人に対する訴えが提起され、主人が敗訴して弁済した。
et fideiussores pro seruo acceptos liberari respondit: eandem enim pecuniam in plures causas solui posse argumentum esse, quod, cum iudicatum solui satisdatum est et damnatus reus soluat, non solum actione iudicati, sed etiam ex stipulatu et ipse et fideiussores liberentur.
彼は、奴隷のために引き受けられた連帯保証人たちも免責されると回答した。 なぜなら、同じ金銭が複数の原因を消滅させるために弁済され得るということの論拠として、判決の執行を保証する担保が提供され、敗訴した主たる債務者が弁済した場合、判決に基づく訴えからだけでなく、約定からも、彼自身と連帯保証人たちの双方が免責されるという事実があるからである。
et magis simile esse, quod, cum possessor hereditatis existimans se heredem esse soluerit, heres non liberetur: tunc enim propterea id euenire, quod ille suo nomine indebitam pecuniam dando repetitionem eius haberet.
そして、遺産の占有者が自らを相続人であると誤信して弁済した場合に相続人が免責されないという事例よりも、前者の事例により類似していると彼は判断した。 なぜなら、後者の場合は、その占有者が自己の名において非債弁済を行うことで、その返還請求権を有するからこそ、そのような結果になるからである。
§46.3.38.3Qui hominem promisit si statuliberum soluat, magis puto non esse exspectandam condicionem: sed et creditorem agere posse et illi condictionem competere.
\n\n奴隷を引き渡すことを約束した者が、条件付解放奴隷を弁済した場合、条件を待つ必要はないと私はむしろ考える。 すなわち、債権者は訴えを提起することができ、かつ債務者には返還請求権が認められる。
quod si interim condicio defecerit, liberatur, perinde atque si quis pendente condicione soluit per errorem et antequam condiceret, condicio exstiterit.
しかし、その間に条件が不成就に終わったならば、債務者は免責される。 これは、条件の係属中に誤って弁済し、返還請求をする前に条件が成就した場合と同様である。
illud nullo modo dici conueniet, si mortuo Sticho condicio deficiat, liberari debitorem, quamuis, si uiuente eo defecerit, liberaretur, quando isto casu nullo tempore perfecte hominem meum feceris: alioquin prope erit, ut etiam, si eum seruum, in quo usus fructus alienus est, mihi solueris isque usu fructu manente decesserit, ea solutione liberatus uidearis: quod nullo modo probandum est, sicuti si communem soluisses isque decessisset.
もしスティクスが死亡した後に条件が不成就となった場合、彼が生存している間に不成就となったならば債務者は免責されたであろうとしても、債務者が免責されると主張することは決して妥当ではない。 なぜなら、この場合には、あなたがどの時点においてもその奴隷を完全に私のものにしなかったからである。 そうでなければ、他人が使用収益権を有する奴隷をあなたが私に弁済し、その使用収益権が存続している間にその奴隷が死亡した場合にも、その弁済によってあなたが免責されたと見なされることになりかねないが、それは、共有の奴隷を弁済し、その奴隷が死亡した場合と同様に、決して承認されるべきではない。
§46.3.38.4Si quis pro eo reuerso fideiusserit, qui, cum rei publicae causa abesset, actione qua liberatus sit, deinde annus praeterierit, an fideiussor liberetur? quod Iuliano non placebat, et quidem si cum fideiussore experiundi potestas non fuit: sed hoc casu in ipsum fideiussorem ex edicto actionem restitui debere, quemadmodum in eum fideiussorem, qui hominem promissum occidit.
\n\n公務のために不在であった間に訴えを免れた帰還者のために、ある人が連帯保証人となり、その後一年が経過した場合、連帯保証人は免責されるか。 ユリアヌスはこれを承認しなかった。 とりわけ連帯保証人に対して訴えを提起する機会がなかった場合にはそうである。 しかしこの場合、告示に基づき、約束された奴隷を殺害した連帯保証人に対するのと同様に、その連帯保証人自身に対して訴えが回復されるべきである。
§46.3.38.5Qui pro te apud Titium fideiusserat, pignus in suam obligationem dedit: post idem heredem te instituit.
\n\nティティウスのもとであなたのための連帯保証人となった者が、自己の債務のために質権を設定した。 その後、同じ者があなたを相続人に指定した。
quamuis ex fideiussoria causa non tenearis, nihilo minus tamen pignus obligatum manebit.
あなたが連帯保証人としての資格においては責任を負わないとしても、それにもかかわらず、設定された質権は拘束されたままである。
at si idem alium fideiussorem dederit atque ita heredem te instituerit, rectius existimari ait sublata obligatione eius, pro quo fideiussum sit, eum quoque qui fideiusserit liberari.
しかし、もし同じ者が別の連帯保証人を提供した上で、あなたを相続人に指定した場合には、保証がなされた対象の者の債務が消滅したため、再保証した者もまた免責されると判断するのがより正しい、と彼は言う。

語釈・文法注

  1. §46.3.38.prmagis esse ait, ut — magis esse は magis [verum] esse(〜の方がより真実である、正しい)の意味であり、非人称的に用いられた不定詞句が主節の ait(彼は言う、ここではユリアヌスを指す)の対格不定詞構文(A.C.I.)の不定詞となっている。ut 節は magis esse の実質的な主語(〜ということ)を表す。
  2. §46.3.38.1si paratus sit conditionem furtiuam, quam aduersus Titium habet, mihi praestare — 写本上の表記 conditionem は、文脈上「返還請求権(condictio)」を意味する condictionem の中世における異綴り(または誤記)である。condictio furtiva(盗品返還訴権)を指しており、債務者が盗人であるティティウスに対して有するこの訴権を債権者(「私」)に譲渡(praestare)することを条件に、債務者への救済(抗弁)が認められる。
  3. §46.3.38.2et magis simile esse, quod — magis simile esse(より類似している)の解釈について、テキストの emendation として magis <non> simile esse(より類似していない)と補読する説もあるが、本訳ではそのまま読み、前半の「奴隷の保証人の免責(判決の担保の事例と類似)」が、後半の「遺産占有者の弁済による相続人の非免責(占有者に返還請求権があるため類似しない)」に比べて、検討中の「主人のペクリウム弁済による保証人の免責」の事例に「より類似している」と判定した、と解釈する。
  4. §46.3.38.5sublata obligatione eius, pro quo fideiussum sit — eius, pro quo fideiussum sit(保証がなされた対象の者)は、再保証人(alium fideiussorem)にとっての被保証人である「第一の保証人」を指す。主債務者が第一の保証人を相続したことで、第一の保証人の保証債務が混同(confusio)により消滅したため、従属的な関係にある再保証人の債務も消滅(liberari)する。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §46.3.38.pr-46.3.38.5. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:46.3.38.pr-46.3.38.5

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。