Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §46.3.34.pr-46.3.34.11

選択債務の分割弁済と非債弁済の返還請求

7689 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

選択債務における分割弁済や共同債務の関係、管理人への弁済、そして不当利得返還請求が認められる諸条件について、様々な具体的事例を通じて詳細な法理が提示される。

[IDEM libro quinquagensimo quarto digestorum. ] §46.3.34.prQui hominem aut decem tibi aut Titio dari promisit, si Titio partem hominis tradiderit, mox tibi decem numerauerit, non Titio, sed tibi partem hominis condicet, quasi indebitum tua uoluntate Titio solueret.
[同人『学説彙纂』第54巻] 奴隷一人、または十を、あなたに、またはティティウスに与えることを約束した者が、もしティティウスに奴隷の持分を引き渡し、その後にあなたに十を支払ったならば、ティティウスに対してではなく、あなたに対して奴隷の持分の返還を請求する。 これは、あたかもあなたの意思によって、債務のないものをティティウスに支払ったかのようだからである。
idemque iuris erit etiam, si mortuo Titio decem soluerit, ut tibi potius quam heredi Titii partem hominis condicat.
また、もしティティウスの死後に彼が十を支払った場合にも、同じ法が適用され、ティティウスの相続人に対してではなく、あなたに対して奴隷の持分の返還を請求することになる。
§46.3.34.1Si duo rei stipulandi hominem dari stipulati fuerint et promissor utrique partes diuersorum hominum dederit, dubium non est, quin non liberetur.
もし二人の連帯債権者が奴隷一人が与えられることを要約し、約束者が両人にそれぞれ異なる奴隷の持分を与えたならば、彼が免責されないことは疑いない。
sed si eiusdem hominis partes utrique dederit, liberatio contingit, quia obligatio communis efficiet, ut quod duobus solutum est, uni solutum esse uideatur.
しかし、もし他方が両人に同じ奴隷の持分を与えたならば、免責が成立する。 なぜなら、共同の義務関係によって、二人に支払われたことが、一人に支払われたとみなされることになるからである。
nam ex contrario cum duo fideiussores hominem dari spoponderint, diuersorum quidem hominum partes dantes non liberantur: at si eiusdem hominis partes dederint, liberantur.
これとは逆に、二人の保証人が奴隷一人が与えられることを約束した場合、異なる奴隷の持分を与えるときは確かに免責されないが、同じ奴隷の持分を与えたならば免責される。
§46.3.34.2Stipulatus sum decem mihi aut hominem Titio dari: si homo Titio datus fuisset, promissor a me liberatur et, antequam homo daretur, ego decem petere possum.
私は、十が自分に、または奴隷一人がティティウスに与えられることを要約した。 もし奴隷がティティウスに与えられていたならば、約束者は私に対する義務から免れる。 そして、奴隷が与えられる前には、私は十を請求することができる。
§46.3.34.3Si Titium omnibus negotiis meis praeposuero, deinde uetuero eum ignorantibus debitoribus administrare negotia mea, debitores ei soluendo liberabuntur: nam is, qui omnibus negotiis suis aliquem proponit, intellegitur etiam debitoribus mandare, ut procuratori soluant.
もし私がティティウスを私のすべての事務の管理人に任命し、その後、債務者たちがそれを知らないうちに、彼が私の事務を管理することを禁止したとしても、債務者たちは彼に支払うことによって免責される。 なぜなら、自分のすべての事務に誰かを任命する者は、債務者たちに対しても、管理人に支払うよう委任していると解されるからである。
§46.3.34.4Si nullo mandato intercedente debitor falso existimauerit uoluntate mea pecuniam se numerare, non liberabitur.
もし、何の委任も介在していないのに、債務者が、私の意思によって自分が金を支払っていると誤って信じたならば、彼は免責されない。
et ideo procuratori, qui se ultro alienis negotiis offert, soluendo nemo liberabitur:
それゆえ、自ら進んで他人の事務に手を出す管理人に支払うことによっては、誰も免責されない。
§46.3.34.5Et cum fugitiuus, qui pro libero se gerebat, rem uendidisset, responsum est emptores fugitiuo soluentes a domino liberatos non esse.
また、自由人として振る舞っていた逃亡奴隷が、物を売却した場合、その逃亡奴隷に支払った買主たちは、主人に対する義務から免除されないと回答された。
§46.3.34.6Si gener socero, ignorante filia, dotem soluisset, non est liberatus, sed condicere socero potest, nisi ratum filia habuisset.
もし、娘が知らないうちに、婿が義父に持参金を支払ったならば、彼は免責されない。 しかし、娘がそれを追認しなかったならば、義父に対して返還を請求することができる。
et propemodum similis est gener ei, qui absentis procuratori solueret, quia in causam dotis particeps et quasi socia obligationis patri filia esset.
そして婿は、不在の者の管理人に支払う者にほぼ類似している。 なぜなら、娘は持参金に関して、父親とともに参与者であり、いわば債権の共同の準パートナーだからである。
§46.3.34.7Si debitorem meum iussero pecuniam Titio dare donaturus ei, quamuis Titius ea mente acceperit, ut meos nummos faceret, nihilo minus debitor liberabitur: sed si postea Titius eandem pecuniam mihi dedisset, nummi mei fient.
もし私が、ティティウスに贈与するつもりで、私の債務者にティティウスへ金を支払うよう命じたならば、たとえティティウスが、その金を私のものにするという意図で受け取ったとしても、それにもかかわらず債務者は免責される。 しかし、もしその後にティティウスがその同じ金を私に与えたならば、それらの金貨は私のものとなる。
§46.3.34.8Quidam filium familias, a quo fideiussorem acceperat, heredem instituerat: quaesitum est, si iussu patris adisset hereditatem, an pater cum fideiussore agere posset.
ある者が、自分がそこから保証人を得ていた家の子を、相続人に指定していた。 もしその家の子が家父の命令によって相続を承認したならば、家父は保証人に対して訴えを提起できるか、が問われた。
dixi, quotiens reus satisdandi reo satis accipiendi heres existeret, fideiussores ideo liberari, quia pro eodem apud eundem debere non possent.
私は答えた。 保証を提供する債務者が、保証を受け取る債権者の相続人となる場合にはいつでも、保証人たちは免責される。 なぜなら、彼らは同一の人のために同一の人に対して債務を負うことはできないからである。
§46.3.34.9Si praedo id, quod a debitoribus hereditariis exegerat, petenti hereditatem restituerit, debitores liberabuntur.
もし不法占有者が、相続財産の債務者たちから取り立てていたものを、相続を請求する者に返還したならば、債務者たちは免責される。
§46.3.34.10Si decem aut hominem dari stipulatus fuero et duos fideiussores accepero Titium et Maeuium et Titius quinque soluerit, non liberabitur, priusquam Maeuius quoque quinque soluat: quod si Maeuius partem hominis soluerit, uterque obligatus remanebit.
もし私が、十または奴隷一人が与えられることを要約し、そしてティティウスとメウィウスという二人の保証人を得ており、ティティウスが五を支払ったならば、メウィウスもまた五を支払うまでは、彼は免責されない。 しかし、もしメウィウスが奴隷の持分を支払ったならば、両者とも義務を負ったままである。
§46.3.34.11Qui perpetua exceptione se tueri potest, solutum repetit et ideo non liberatur.
永久的な抗弁によって身を守ることができる者は、支払ったものの返還を請求し、それゆえ免責されない。
quare si ex duobus reis promittendi alter pepigerit, ne ab eo peteretur, quamuis soluerit, nihilo minus alter obligatus manebit.
それゆえ、二人の共同約束者のうち一人が、自己に対して請求がなされないように合意をした場合、たとえ彼が支払ったとしても、それにもかかわらず他方の約束者は義務を負ったままである。

語釈・文法注

  1. §46.3.34.prquasi indebitum tua uoluntate Titio solueret — quasi +接続法未完了過去(solueret)は、反実仮想の比較を表す。「あたかも(実際はそうではないが)あなたの意志(同意)によって債務のないものを支払ったかのように」という意味。債権者に対する不当利得返還請求権(condictio)の根拠を説明する。
  2. §46.3.34.1quia obligatio communis efficiet, ut quod duobus solutum est, uni solutum esse uideatur — ut節(ut... uideatur)は動詞 efficiet の目的語となる名詞節。quod duobus solutum est(二人に支払われたこと)がその名詞節内の主語であり、uni solutum esse(一人に支払われたこと)は uideatur の補語となる不定詞句。
  3. §46.3.34.8reus satisdandi reo satis accipiendi — reus は「当事者」または「債務者」を意味する。ここでは、reus satisdandi(保証・担保を提供する義務のある当事者、すなわち主債務者)と reus satis accipiendi(保証・担保を受け取る権利のある当事者、すなわち債権者)という、ローマ法上の対置された概念を指す。satisdandi と satis accipiendi はそれぞれ属格の動名詞。
  4. §46.3.34.11non liberatur — 恒久的な抗弁権(exceptione)を有する者が支払った場合、その支払いは法律上の義務の履行(solutio)とはならず、不当利得として返還請求(repetit)ができるため、彼自身の債務が消滅せず、完全な解放(liberatio)は生じないことを意味する。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §46.3.34.pr-46.3.34.11. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:46.3.34.pr-46.3.34.11

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。