[ULPIANUS libro quadragensimo tertio ad Sabinum. ] §46.3.1.prQuotiens quis debitor ex pluribus causis unum debitum soluit, est in arbitrio soluentis dicere, quod potius debitum uoluerit solutum, et quod dixerit, id erit solutum: possumus enim certam legem dicere ei quod soluimus.
[ウルピアーヌス、サビーヌス註釈書第43巻] 債務者が複数の原因から一つの弁済をする場合はいつでも、どの債務を優先して弁済されたものとしたいかを表明することは、支払う者の裁量に委ねられており、彼が表明したその債務が弁済されたものとなる。 なぜなら、我々は自分が支払うものに対して、特定の条件を付すことができるからである。
quotiens uero non dicimus, in quod solutum sit, in arbitrio est accipientis, cui potius debito acceptum ferat, dummodo in id constituat solutum, in quod ipse, si deberet, esset soluturus quoque debito se exoneraturus esset, si deberet, id est in id debitum, quod non est in controuersia, aut in illud, quod pro alio quis fideiusserat, aut cuius dies nondum uenerat: aequissimum enim uisum est creditorem ita agere rem debitoris, ut suam ageret.
しかし、我々がどの債務に向けて弁済されたのかを表明しない場合には、どの債務に対して受け取ったものとするかは、受取人の裁量に委ねられる。 ただし、受取人自身がもし債務を負っているとすれば、自ら弁済し、かつ、もし債務を負っているとすれば、そこから自らを解放したであろうような債務に向けて、弁済されたと定める場合に限られる。 すなわち、争いのない債務、あるいは、他人のために保証していた債務、あるいは、期限がまだ到来していない債務に向けてである。 なぜなら、債権者が債務者の事務を、まるで自らの事務であるかのように処理することは、きわめて公正であると見なされたからである。
permittitur ergo creditor constituere, in quod uelit solutum, dummodo sic constituamus, ut in re sua constitueret, sed constituere in re praesenti, hoc est statim atque solutum est:
したがって、債権者はどの債務に弁済されたものとしたいかを定めることが許されるが、それは我々が自らの事務において定めるであろうように定める場合に限られ、しかもその決定はその場において、すなわち支払いがなされた直後になされなければならない。