Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §46.2.8.pr-46.2.8.5

問答契約による更改の要件と個別事例の検討

7629 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

問答契約による更改の成否やその要件について、履行遅滞、条件・期限付き遺贈、将来の問答契約、判決の履行、第三者による債務引受けなどの様々な具体例を挙げて論じている。

[ULPIANUS libro quadragensimo sexto ad Sabinum. ] §46.2.8.prSi Stichum dari stipulatus fuerim et, cum in mora promissor esset, quo minus daret, rursus eundem stipulatus fuero, desinit periculum ad promissorem pertinere quasi mora purgata.
[ウルピアーヌス、サビヌス註釈第46巻] もし私がスティクスを給付することを問答契約し、約束者が給付を怠って履行遅滞に陥っているときに、再び同じスティクスを問答契約したならば、履行遅滞が治癒されたかのように、危険は約束者に帰属しなくなる。
§46.2.8.1Legata uel fideicommissa si in stipulationem fuerint deducta et hoc actum, ut nouetur, fiet nouatio, si quidem pure uel in diem fuerint relicta, statim, si uero sub condicione, non statim, sed ubi condicio extiterit.
遺贈または信託遺贈が問答契約の中に持ち込まれ、更改することが合意された場合、もしそれらが無条件で、あるいは期限付きで遺されたものであるならば、直ちに更改が生じる。 しかし、条件付きであるならば、直ちには生じず、条件が成就した時に生じる。
nam et alias qui in diem stipulatur, statim nouat, si hoc actum est, cum certum sit diem quandoque uenturum: at qui sub condicione stipulatur, non statim nouat, nisi condicio extiterit.
というのも、他の場合でも、期限付きで問答契約する者は、いつかは期限が到来することが確実であるため、もしこの合意があるならば、直ちに更改するからである。 これに対して、条件付きで問答契約する者は、条件が成就しない限り、直ちには更改しない。
§46.2.8.2Si quis ita stipulatus a Seio sit: 'quod a Titio stipulatus fuero, dare spondes?', an, si postea a Titio stipulatus sim, fiat nouatio solusque teneatur Seius? et ait Celsus nouationem fieri, si modo id actum sit, ut nouetur, id est ut Seius debeat quod Titius promisit: nam eodem tempore et impleri prioris stipulationis condicionem et nouari ait, eoque iure utimur.
もし誰かがセイウスからこのように問答契約したとする。 「私がティティウスから問答契約するであろうものを、給付することを約束するか? 」と。 もしその後に私がティティウスから問答契約したならば、更改が生じてセイウスだけが義務を負うことになるだろうか? そしてケルススは、更改すること、すなわちティティウスが約束したものをセイウスが債務として負うことが合意されている場合に限り、更改が生じると言う。 なぜなら、同じ時に、先の問答契約の条件が成就すると同時に更改もなされるからであり、私たちはこの法を用いている。
§46.2.8.3Idem Celsus ait iudicatum solui stipulatione actionem iudicati non nouari, merito, quia hoc solum agitur ea stipulatione, ut fideiussoribus cautum sit, non ut ab obligatione iudicati discedatur.
同じケルススは、判決の履行を目的とする問答契約によっては判決による訴えは更改されないと言うが、それは正当である。 なぜなら、その問答契約においては、保証人によって担保が立てられることのみが意図されているのであり、判決による義務から離脱することは意図されていないからである。
§46.2.8.4Si decem, quae mihi Titius debet, aut decem, quae Seius debet, a Tertio stipulatus fuero, putat Marcellus neutrum liberari, sed Tertium eligere posse, pro quo decem soluere uelit.
もし、ティティウスが私に負う10、またはセイウスが負う10を、私がテルティウスから問答契約したならば、マルケルスは、いずれも免責されず、テルティウスがどちらの代わりとして10を支払うことを欲するかを選択できると考える。
§46.2.8.5Si ab alio promissam sibi dotem maritus ab uxore dotis nomine stipulatus sit, non duplari dotem, sed fieri nouationem placet, si hoc actum est: quid enim interest, ipsa an alius quilibet promittat? quod enim ego debeo si alius promittat, liberare me potest, si nouationis causa hoc fiat: si autem non nouandi animo hoc interuenit, uterque quidem tenetur, sed altero soluente alter liberatur.
もし夫が、他人から自分に約束されていた持参金を、妻から持参金の名目で問答契約したならば、持参金が二重になるのではなく、もしこの合意があるならば、更改が生じるとされる。 なぜなら、彼女自身が約束するのか、それとも他の誰かが約束するのかに何の相違があるだろうか。 というのも、私が負っている債務を他の者が約束するならば、もしこれが更改のためになされるのであれば、それは私を免責しうるからである。 しかし、もし更改する意思なしにこれが介在するならば、両者が義務を負うが、一方が支払うことによって他方は免責される。
non tamen si quis stipuletur quod mihi debetur, aufert mihi actionem, nisi ex uoluntate mea stipuletur: liberat autem me is qui quod debeo promittit, etiamsi nolim.
もっとも、誰かが私に対して負われている債権を問答契約したとしても、私の意思に基づいて問答契約するのでない限り、私から訴権を奪うことにはならない。 これに対して、私が負っている債務を約束する者は、たとえ私が望まなくても、私を免責する。

語釈・文法注

  1. §46.2.8.prquo minus daret — 接続詞 quo minus(〜しないように、〜することを妨げる)は、妨害・遅延・拒否などの動詞や表現(ここでは in mora esset)に続き、その遅滞の内容(給付を行わないこと)を説明している。
  2. §46.2.8.2prioris stipulationis — 「先の問答契約」とは、時系列としては最初に締結されたセイウスとの契約(「私がティティウスから問答契約したものを〜」)を指す。後にティティウスとの契約が成立した瞬間に、この「先の契約」に付されていた条件が成就すると同時に、更改(セイウスへの債務移転)がなされるという構造を説明している。
  3. §46.2.8.5quod enim ego debeo si alius promittat, liberare me potest — quod ego debeo(私が負っているもの)は si 節の動詞 promittat の目的語であり、si 節全体が liberare me potest(私を免責しうる)という主節の条件となっている。主節の潜在的主語は「約束する他者(alius)」である。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §46.2.8.pr-46.2.8.5. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:46.2.8.pr-46.2.8.5

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。